سه شنبه, 13 تیر 1396 ساعت 11:31

هنوز نتوانستیم خواسته‌های شهید بهشتی از حکومت دینی را پیاده کنیم

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

آناهیتا یاوری

عصراقتصاد:
 سی و ششمین سالگرد شهادت دکتر آیت الله بهشتی و 72 تن از اعضای حزب جمهوری اسلامی، روز گذشته در کانون توحید تهران برگزار ‌شد.

در ابتدای برنامه پس از قرائت قرآن فرشاد مؤمنی خاطراتی را از شهید بهشتی مطرح کرد.

مؤمنی با یادی از شهید دکتر بهشتی و شهدای دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی، اظهار کرد: دو امتیاز منحصر به فرد و تکرار نشده در شهید بهشتی سراغ دارم : 1- در کل دوره ای که در محضر ایشان بودم هرگز تعارضی میان قول و فعل ایشان ندیدم. 2- بین سلوک و رفتار و منش ایشان در قبل و بعد از انقلاب هیچ تفاوتی ندیدم، که این امری دست نیافتنی است.
این دو ویژگی بیش از هر چیز زیر بنای اندیشه ای دارد، یعنی شهید بهشتی جزء معدود متفکرانی است که به اعتبار پایبندی خارق العاده ای که به یک اسلوب روش شناختی ویژه داشتند، دیدگاه هایشان در مورد مسائل بنیادی به ندرت در معرض تغییر قرار می گرفت چون با ضابطه فکر و عمل می کردند.

وی با اشاره به ارائه گزارشی توسط مارک بلاگ در خصوص مقام علمی شهید صدر که به اعتبار ویژگی های کتاب دو جلدی اقتصاد ما، به عنوان یکی از صد اقتصاددان ممتاز قرن بیستم معرفی شده است، افزود: در مقایسه بین شهید صدر و شهید بهشتی در مورد نظم فکری و پایبندی به ارائه یک بحث روشمند در مورد ربا، امتیاز ها به نفع شهید بهشتی سنگین می شود.

مؤمنی گفت: همین امروز هم اگر بخواهیم به دلایل بحران های کوچک و بزرگ که جامعه با آنها رو به رو است پی ببریم، اسلوب روش شناختی و مبانی اندیشه ای شهید بهشتی به عنوان یک معیار می تواند به ما کمک کند که کجا دچار لغزش فکری وعملی شده­ایم؛ بنابراین برای فهم چرایی و چگونگی گرفتار شدن و دور شدنمان از آرمان­ها و اصولی که داشتیم و خطوط کلی ساز و کارهای اصلاح و برون رفت از شرایط کنونی، خاضعانه همه را به بازخوانی جدی و عمیق اندیشه های شهید بهشتی دعوت می کنم.

وی افزود: بسیاری از انحراف ها در حیطه نظر و عمل برای اداره جمهوری اسلامی به دلیل دور زدن ما از اصول و قوانین است که باعث سقوط اعتبار اندیشه­ای و عملی ما می­شود.

در اوج درگیری هایی که میان جبهه خط امام و مجاهدین خلق و بنی صدر وجود داشت، جامعه انجمن های اسلامی بازار و اصناف از شهید بهشتی دعوت کردند  که در بازار مواضع اقتصادی خود را بیان کنند. با توجه به برخورد فکری بسیار سختگیرانه­ شهید بهشتی درباره زیاده خواهی هایی که در صنوف توزیعی کشور وجود داشت و این سختگیری را هم در چارچوب کلی مواضع جمهوری اسلامی هم آورده بودند، هر سطحی از برخورداری منافع مازاد صلاحیت و زحمتی که برای درآمد کشیده شده را ربا می دانستند. از این رو تعدادی از دوستان شهید بهشتی از ایشان خواستند به علت درگیری های شدید سیاسی و نیاز شدید به یارگیری بازار، در مورد این مسئله در جمع صحبت نکنند. شهید بهشتی بعد از این درخواست گفت: ما برای جمع آوری رأی جایی سخنرانی نمی­کنیم و اگر رابطه بین حکومتگران و مردم از مسیر شفافیت و صداقت فاصله بگیرد این سرآغاز انحطاط خواهد بود.

یکی از بزرگترین افتخارات نظام جمهوری اسلامی در ده سال اول این بود که به علت تلاش های صادقانه و به معنای دقیق کلمه مبتنی بر اصول اسلامی که با راهنمایی های شهید بهشتی، مصطفی عالی نسب و صداقت و جدیت امثال مهندس موسوی پیگیری می شد.
گزارشاتی که در حال حاضر بانک مرکزی منتشر کرده نشان دهنده آن است که در سال 1367 از کل نقدینگی کشور 54درصد آن بدون کوچکترین هزینه ای سامان پیدا کرده بود که این امر یک افتخار بزرگ است. در حالی که طبق گزارشات بانک مرکزی انگلستان نرخ بهره در ایران در دوران جنگ حتی از اقتصاد انگلستان هم پایین تر بوده است.

وی در انتها افزود: اگر قرار باشد که ما باز هم به مسیر اصلاح و بهبود برگردیم، بنیان های نظری و سیره عملی شهید بهشتی می تواند برای ایران نجات بخش باشد و امیدوارم همه ما سهم بایسته خود را در این زمینه ادا کنیم.

بخش دوم مرور خاطرات توسط محمدرضا واعظ مهدوی، عضو هیأت علمی دانشگاه شاهد انجام شد.

واعظ مهدوی گفت: مهم ترین جنبه های بارز شخصیتی شهید بهشتی، انضباط تشکیلاتی، انسجام فکری و نظم بود.
در حقیقت شهید بهشتی یک شخصیت و الگوی سازماندهی تشکیلاتی بود.

وی ادامه داد: در سال 1358 برای انجام جلسات متعددی در خصوص جهان بینی و جایگاه انسان خدمت شهید بهشتی می رسیدیم که تعدادی از نوار های جلسات شورای مرکزی مجدداً به عنوان کارگروه تنظیم کننده مباحث آموزشی به دست ما می­رسید و ما وظیفه پیاده سازی آن ها را داشتیم.
یکی از جلساتی که موضوع آن بسیار مهم و تعیین کننده بود و من از آن به عنوان چالش و پارادوکس تفکر تشکیلاتی و نظم و انضباط تشکیلاتی و نظام شایسته سالاری و شایسته گزینی یاد می کنم، چالش اندیشه و تفکر تشکیلاتی و تعصب تشکیلاتی پیدا کردن است، که این موضوع در آن جلسه مورد بحث قرار گرفت و عمده صحبت بین شهید بهشتی و یکی از برادران حاضر در شورای مرکزی بود. آقای بهشتی می گفتند: ما در مواجهه حزب جمهوری اسلامی و تشکیلات در مواجهه با فردی که در داخل حزب قرار دارد و فردی که در خارج حزب قرار دارد، سه حالت متصور است: حالت اول حالتی است که شایستگی های فردی که در داخل تشکیلات قرار دارد از مجموع شایستگی های فردی که در خارج تشکیلات قرار دارد، بیشتر باشد که در این حالت طبیعتاً ما فردی را که در داخل تشکیلات است انتخاب می کنیم. حالت دوم زمانی است که شایستگی ها و ظرفیت های شخصی که در داخل تشکیلات است با شخصی که در خارج تشکیلات است برابر است؛ که در این حالت ارزش تشکیلاتی به مجموع شایستگی های شخص داخل تشکیلات افزوده می شود و ما مجدداً شخص داخل تشکیلات را انتخاب می کنیم. اما حالت سوم زمانی است که مجموع شایستگی های فردی که در خارج تشکیلات قرار دارد از مجموع شایستگی های فردی که در داخل تشکیلات است، بیشتر است که در این حالت فردی که در بیرون تشکیلات است را انتخاب می کنیم. بهشتی معتقد بود: این دستور اسلام و آموزه های دینی است و ما اگر این گونه رفتار نکنیم از اسلام تخطی کردیم.
وی افزود: شهید بهشتی با صداقت عمل خود، این بحث  را ماه ها بعد در هنگام انتخاب نخست وزیر نشان دادند. با این که اشخاص شایسته و صلاحیت داری در حزب جمهوری اسلامی بودند، حزب از نخست وزیری حمایت کرد که خارج حزب بود.

این مشی و روش تا پایان حیات شهید بهشتی حفظ شد.

پس از پخش کلیپ کوتاهی، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد سروش محلاتی در رابطه با «نقش عقل در جامعه دینی» به سخنرانی پرداخت.
وی گفت: سی و پنج سال است که سالانه در مورد شهید بهشتی صحبت می‌کنیم؛ اماآیا هیچگاه از خود پرسیده‌ایم که در این سالها موضوعی از ایشان بوده که تاکنون مطرح نشده است؟پاسخ من آری است خصوصا جایگاه عقل در تصمیم گیری‌های کلان کشور که بخشی از آن در اصول مترقی قانون اساسی آمده است که در تدوین قانون از سوی ایشان مطرح شده است.

سروش محلاتی افزود:این درست که شهید بهشتی خود الگوی نظم بود؛ اهل کار منظم تشکیلاتی بود، انسان متخلق به اخلاق اسلامی بود، اما هنوز نتوانستیم خواسته‌های ایشان از حکومت دینی را پیاده کنیم در حالیکه سوالات فراوانی داریم که امروز می‌توانیم با مراجعه به نظرات آیت‌الله بهشتی پاسخ آن را بدهیم. یکی از موارد اصل 44 قانون اساسی بود که یادگار شهید بهشتی است.
وی با اشاره به جایگاه با ارزش مردم در اصول قانون اساسی و عقل و خرد جمعی گفت: در باره نقش مردم در حاکمیت وقتی شهید بهشتی به اصل پنجم قانون اساسی رسید این قید را به آن اضافه کرد و رای هم آورد که رهبر منتخب خبرگان بایدهمه مسئولیت‌ها را در زمینه رفتار حکومت برعهده بگیرد.
وی با اشاره به مسئله آتش به اختیار گفت: در گذشته به چنین روشی رفتارهای خودسرانه می‌گفتند. این موضوع در سال‌های 59 و 60 هم بود که اتفاقاً درباره رفتار چنین افرادی از شهید بهشتی سئوال شد و ایشان پاسخ داد در اصلاح عملکرد ضعیف بعضی از نهادها تا جایی که ممکن است باید به کمک آنها

بشتابید تا در چارچوب قانون اصلاح صورت گیرد. اما اگر هیچ راهی نباشد اقدام بدون تشخیص و بدون برعهده گرفتن مسئولیت آن از سوی یک شخص مقبول نیست، و در نهایت این خود رهبری است که باید مسئولیت همه آنها را بر عهده بگیرد. رهبری باید تشخیص دهد که اکنون، زمان اقدام است یا خیر؟
وی با اشاره به نظرات بقیه علما و متفکرین درباره جایگاه عقل در قرون متمادی از صدر اسلام تا کنون در اداره حکومت گفت: نظرات علما و متکلمین در این زمینه با شهید بهشتی متفاوت بود زیرا ایشان فکر و اندیشه را راهگشای حل مشکلات می‌دانست.
وی گفت: برخی از متفکرین معتقدند عقل بشر از توانایی کافی برای روشن کردن راه و مسیر انسان برخوردار نیست و کاملاً باید به وحی مراجعه کرد که این مسئله اکنون هم وجود دارد. این شبهه یکی از شبهات تاریخی در حکومت اسلامی است.
سروش محلاتی افزود: این نکته که همه اوامر اجتماع باید براساس مستندات وحیانی باشد یک شروع است که همواره خواستند با حمله به عقل، شریعت و نبوت را تبلیغ کنند درحالی که به تعبیر شهید بهشتی مراجعه به وحی و شریعت بدون عقل پا گذاشتن بر گلوی وحی است.
وی با اشاره به اینکه انسان از قدرت عقل و تشخیص برخوردار است، گفت: نمی‌توان همه زوایای حکومت‌داری را با وحی روشن کرد زیرا در بسیاری از موارد وحی سکوت کرده است و یا تعبیرهای مختلفی می‌توان از آن داشت و در تعبیر شهید بهشتی آن جایی که نور افکن وحی وجود دارد، استفاده می‌کنیم اما وحی از عقل جدا نیست و موارد جدید را می‌توان با مراجعه به عقل حل کرد.
وی افزود: کلام می‌گوید عقل بشر اصلا از توانایی لازم برای اداره جامعه برخوردار نیست،برخی می‌گویند عقل سکولار است و سهمی به عقل نباید داد که اکنون هم چنین عقایدی در حکومت اسلامی وجود دارد،درحالیکه بسیاری از جنگ‌های تاریخ 1400 ساله اسلام با همین تفکر و برداشت‌های شخصی از وحی به وقوع پیوسته است.
وی با اشاره به سخنرانی‌های شهید بهشتی به نقل از ایشان اظهار کرد: مگر ما مسلمان ها که از وحی قرآنی برخورداریم، در این دنیا چه کرده ایم و دیگران چه کرده اند،آیا جنگ‌ها و اختلافات ما از میان رفته است در حالیکه بشر با مراجعه به عقل بسیاری از مشکلات خود را حل کرده است.

محلاتی با بیان نظریه ای از شهید بهشتی که ما بر ویرانه های عقل دین را نباید قرار دهیم، اظهار کرد: شهید بهشتی عقل را زنده نگه داشته بود و دین به حیات عقل می افزود.

او خاطرنشان کرد: حتی در مواردی که حکم شرع وجود دارد ما مستقل از عقل نیستیم چون هم در مرحله فهم و هم در کیفیت اجرا و پیاده کردن به عقل نیاز داریم.

خواندن 707 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395