جمعه, 27 مرداد 1396 ساعت 03:12

اطلاعات تکميلي

  • فرشاد مومنی:

کودتای 28 مرداد به نفع استمرار مناسبات مبنی بر نابرابری در ایران بود

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

مهنوش نعیمی

عصراقتصاد: عصر پنجشنبه گذشته آخرین نشست موسسه مطالعاتی دین و اقتصاد به مناسبت کودتای 28 مرداد تحت عنوان همایش تخصصی پیامدهای اقتصادی کودتای 28 مرداد با سخنرانی فرشاد مومنی، مدیر این موسسه برگزار شد. این اقتصاددان در این همایش به وضعیت کنونی صادرات نفت و هدف تحریم ها و تطبیق وضعیت اقتصادی آن دوران با اکنون نیز اشاره کرد که به شرح ذیل است.

کودتای ۲۸ مرداد، کودتایی است که با طرح و حمایت مالی و اجرائی سازمان اطلاعات مخفی بریتانیا (اس‌آی‌اس) و آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و با همراهی ارتش شاهنشاهی ایران، بر ضدّ دولت محمد مصدق در مرداد ۱۳۳۲ به انجام رسید. این کودتا یکی از بحث برانگیزترین وقایع تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌رود و صف‌بندی‌های سیاسی جدی میان طیف‌های مختلف دربارهٔ آن وجود دارد. طرفداران محمدرضا پهلوی، نخست ‌وزیر وقت را به نقض قانون اساسی مشروطه متهم و از برکناری او توسط شاه دفاع می‌کنند و آن وقایع را «قیام و رستاخیز ملی» می‌نامند.

دولت مصدق که با پافشاری برای در دست گرفتن کنترل کامل منابع نفتی کشور دشمنی دولت‌های غربی را به جان خریده بود، سرانجام در ۱۹ اوت سال ۱۹۵۳ برابر با ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ خورشیدی توسط سرلشکر فضل‌الله زاهدی که از حمایت ایالات متحده برخوردار بود، سرنگون شد. کودتا علیه دولت مصدق پس از آن امکان‌پذیر شد که ابتدا دولت آمریکا طی عملیاتی موسوم به «عملیات آژاکس» ایران را در آشوب و هرج و مرجی فروبرد که راه را برای سقوط مصدق هموار کرد. در آن زمان دولت آیزنهاور در آمریکا نگران آن بود که این طرح به بیراهه کشیده شود و نیروهای حزب توده با بهره جستن از ناامنی قدرت را در دست بگیرند.

فرشاد مومنی در همایش تخصصی پیامدهای اقتصادی کودتای 28 مرداد اظهار داشت: موضوع محوری کودتا بیش از اینکه اقدامی علیه یک دولت ملی باشد، علیه توسعه ملی کشور است و در واقع این کودتا می خواهد یک دولت ملی توسعه گرا را کنار بگذارد و تضمین های کافی برای استمرار مناسبات مبتنی بر سلطه ایجاد کند.

عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی گفت: کودتای 28 مرداد علیه توسعه ملی کشور و به نفع استمرار مناسبات مبنی بر سلطه و نابرابری در ایران بود و اگر این موضوع را به خوبی درک کنیم خیلی از خطاهای محرز سیاستی را دوباره مرتکب نمی شویم.

مومنی بیان کرد: ما همواره روی وجه سیاسی، نظامی و امنیتی کودتا تمرکز داریم و معمولا از وجه اقتصادی آن غافل هستیم. موضوع آزادسازی تجاری یک بار در قالب عهدنامه های ترکمانچای و گلستان به ایران تحمیل شده و باردیگر با کودتای 28 مرداد تکرار شد.

این استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: از طریق آزاد سازی واردات در دوره پس از کودتا، همه صنایع ملی جوان کشور هدف قرار گرفت و صرفه اقتصادی همه آنها را از بین رفت تا مناسبات نابرابر استمرار پیدا کند.

مومنی بیان کرد: در شرایطی که نابرابری شدید وجود داشته باشد، موضوع مهم استقلال ملی توهمی بیشتر نیست و امکان ندارد که یک دولتی استقلال طلب و توسعه گرا باشد و نسبت به مسئله نابرابری های بسیار عمیق بی تفاوت باشد.

وی تاکید کرد: به نظر می رسد به یک بازنگری بنیادی راجع به دانسته های خودمان در مورد تجربیات درخشان کوشش برای برون رفت از توسعه نیافتگی در قرن بیستم نیاز داریم.

مومنی با اشاره به اینکه ما متاسفانه جامعه مدنی قدرتمندی نداریم، بیان کرد: در این شرایط ، فرصت طلبی در اقتصاد رانتی خیلی بازار گرمی دارد و این موضوع در حال حاضر پیوند غیر متعارفی با حیطه ارتباطات و علم برقرار کرده است.

وی ادامه داد: ماجرای ملی شدن صنعت نفت پدیده چند بعدی است و ابعاد خاصی از این ماجرا به کلی نادیده گرفته می شود و ابعاد خاصی نیز بیش از حد بزرگ شده است.

مومنی افزود: در مورد مسایل پسا کودتا هم باید دقت بیشتری کرد تا خوب پیوند بین اقتصاد و سیاست برجسته شود و اینکه نمی شود استعمارگرها اهداف سیاسی را دنبال کنند و از اهداف اقتصادی غافل باشند. هرچند این موضوع جز بدیهیات است اما ما در مورد این بدیهیات کار جدی نکردیم.

وی ادامه داد: اگر شباهت تاریخی کودتای 28 مرداد با تجربه های تاریخی دیگر ایران رهگیری شود، شباهت های خیلی تکان دهنده ای پیدا می شود که به غالب آنها توجه کافی نشده است.

مومنی افزود: در شرایطی که خود کودتاچیان اصل کودتا را پذیرفته اند و اسناد سازماندهی برای آن منتشر کرده اند و «مادلین آلبرایت» وزیر خارجه وقت آمریکا رسما از دولت ایران به دلیل مشارکت کشورش در کودتا عذرخواهی کرد، ولی در ایران عزیزانی داریم که آنها می گویند چه کسی گفته این رخداد تاریخی کودتا بوده و آن را به عنوان کودتا قبول ندارند.

این استاد دانشگاه گریزی به موضوع قرارداد ایران با توتال فرانسه زد و گفت: مهمترین توجیه وزیر نفت برای ناچیز بودن سهم طرف ایرانی در قرارداد منعقده با توتال در اختیار نداشتن ارز است. اگر واقعا ارز برای ایران یک کالای استراتژیک است، باید آن را به شیوع فعلی تخصیص داد. چطور می شود برای تامین نیازهای مسافران آنتالیا، دبی و ارمنستان ارز داریم اما برای قدرت چانه زنی شرکت ایرانی طرف قرارداد با توتال ارز نداریم.

وی ادامه داد: این چه طرز تفکر در اداره کشور است که این همه مصارف لوکس ضد توسعه در کشور وجود دارد. استمرار این وضعیت چه نسبتی با توسعه ملی و رفاه مردم و بنیه تولیدی کشور دارد و چه نسبتی با منافع دلال ها، رباخوارها، واردات چی ها و تاجرباشی های مدرن دارد.

مومنی افزود: ما برای واردات میوه موز ارز داریم و برای اینکه عزیزان به کنسرت های کشور اطراف ایران بروند، ارز داریم، اما برای اینکه شرکت ایرانی قدرت چانه زنی با همتای خارجی پیدا کند، ارز نداریم.

این اقتصاددان گفت: بنیه تولیدی کشور دائما روبه استهلاک است و نسبت نابرابری ها به هیچ وجه با حساسیت بایسته همراه نیست و ما حساسیت و توجه به این موضوعات نداریم.

وی افزود: مقایسه داده های سرشماری سال های 85 و 90 نکته های تکان دهنده دارد. در عرض شش سال نزدیک به 600 میلیارد دلار از محل صادرات نفت، گاز و غیره نفت به اقتصاد وارد شده است اما خالص فرصت های شغلی ایجاد شده در بخش صنعت ایران منفی 415 هزار شغل است. خالص فرصت شغلی یعنی جمع شغل هایی که از بین رفتند و شغل هایی که ایجاد شده اند.

عضو هیات علمی دانشگاه علامه اظهار کرد: این بی سابقه ترین سطح تجربه شده صنعت زدایی در تاریخ اقتصادی ایران است. ما نظیر این را در کشور نداشتیم. این اتفاق در زمانی رخ داده که ما در اوج درآمدهای نفتی بودیم.

وی ادامه داد: تحریم ها هرگز در مورد کالاهای لوکس و تجملی اعمال نشد. یعنی ایران هرقدر سهل انگاری کند و تبع مصرف را دامن بزند هرگز مشمول تحریم نشده است.

مومنی گفت: تمام تحریم هایی که علیه ایران اعمال شده است، بدون استثنا فلج کردن بنیه تولید ملی ایران را هدف گرفته است.

وی ادامه داد: یک اراده ای از سال 1376 تا امروز در کشور وجود دارد که نشان دهد توانایی ملی در ایران در زمینه صنعت نفت صفر است و از دل آن توجیه کند که چشم بسته قرار داد خارجی ببندیم.

مومنی افزود: از روزی که حسن روحانی برسرکار آمد تا امروز صادرات نفت ایران بیش از دو برابر افزایش یافته است بدون اینکه مطلقا شرکت خارجی به ما کمک کرده باشد و سوال من این است که این موضوع یک موفقیت بزرگ و درخشان ملی است چرا در باره آن حرف زده نمی شود.

وی تاکید کرد: در برنامه وزیر راه و شهرسازی در بخش راه حتی به روکش آسفالت معابر اشاره شده است، اما در مورد حاشیه پدیده شهری، چالش های شهرهای جدید و بحران نابرابری های منطقه ای، صحبتی نشده است.

عضو هیات علمی گفت: با بحران حاد در زمینه مسکن قشرهای کم درآمد مواجهه هستیم و باید وزارت راه و شهرسازی اقدامات جدی برای رفع آنها به عمل آورد.

کودتای 28 مرداد، کودتایی است که با طرح و حمایت مالی و اجرایی سازمان اطلاعات مخفی بریتانیا و آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا - سیا - و با همراهی ارتش شاهنشاهی ایران، ضد دولت محمد مصدق در مرداد 1332 به انجام رسید.

خواندن 1264 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395