چهارشنبه, 22 آذر 1396 ساعت 00:46

آمارسازی ها چگونه لو می‌رود؟

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

برخی رسانه های گروهی در روزهای اخیر به بحث افت شاخص تراز بازرگانی کشور طی ماههای گذشته سال جاری نسبت به سال گذشته پرداخته اند. منتقدین معتقدند که آمارهای تجارت خارجی برای چندین ماه توسط گمرک منتشر نشده  است. 

منتقدین میگویند کارنامه تجارت خارجی کشور در فروردین ماه سال‌جاری حاکی از تراز تجاری مثبت ۳۷۵ میلیون دلاری بود، این آمارها در اردیبهشت ماه اعلام شد و پس از آن خبری از گزارش‌های مداوم گمرک نبود تا اینکه با اعلام شدن آمار گمرک از تجارت خارجی ایران در چهار ماه منتهی به تیرماه سال‌جاری، زنگ هشدار تراز تجاری به صدا در‌آمد.

از سوی دیگر آمارهای گمرک حاکی از آن بود که در مدت زمان مورد بررسی، نه تنها کاهش صادرات در تمام گروه‌های کالایی اتفاق افتاده بلکه به دلیل افزایش واردات از سوی دیگر، تراز بازرگانی کشور منفی دو میلیارد و 354 میلیون دلار شده است. بر این اساس، کارنامه صادرات در چهار ماه منتهی به تیر 1396 در مقایسه با مدت زمان مشابه سال گذشته از افت ارزشی 54/‌9 درصدی حکایت داشت و در مقابل، میزان واردات در این مدت، از رشد ارزشی 97/‌23 درصدی خبر می‌داد.

درعین حال به اعتقاد گروهی از صاحب نظران در امر بازرگانی خارجی کشور باید بررسی شود که چرا چنین افتی در شاخص تجاری کشور حادث شده است. ناظران آگاه دلایل مختلفی در این خصوص دخیل می دانند. فعالان مسائل تجاری میگویند که در سالهای اخیر فرصت های تجاری مناسبی بوجود آمده و صادرات غیر نفتی هم صورت گرفته است. اما به سبب نداشتن زیر ساخت تجاری مناسب، نداشتن برند تجاری شناخته شده، یا نداشتن تولید مداوم و کافی این روند ادامه نداشته و تنها در یک سال یا چند ماه باعث رشد تراز تجاری کشور شده. بنابراین در سال بعد چون این فرصت و صادرات تکرار نمی شود باعث کاهش شاخص و افت تراز صادراتی کشور می گردد.

البته افت تراز تجاری کشور میتواند دلایل دیگری نیز  داشته باشد، مانند نوسان نرخ دلار وشرایط نابسامان سیاسی منطقه. تحولاتی مانند وضعیت حاکم بر کردستان عراق یا اختلال در روابط سیاسی و تجاری ایران با برخی از کشورهای منطقه قطعا باعث اخلال در صادارت غیر نفتی میشود. 

اما مهمترین نکته که از سوی منتقدین در روزهای  اخیر مطرح شده آنست که، احتمالا در سال قبل به نفع دولت یازدهم شاخص سازی شده تا صادرات غیر نفتی مثبت نشان داده شود. برای بررسی این احتمال لازم است که وزیر صنعت معدن و تجارت دستور بررسی آمارها و اسناد صادراتی گمرک را بدهد. اگر چنین احتمالی درست باشد باید مسولان امر بدانند که عاقبت شاخص سازی و دستگاری آمارها زمانی برملا خواهد شد. آمارها را هرچه مسکوت بگذارند و منتشر نکنند، حقایق تغییر نخواهد کرد. ثانیا مبنای آماری صادرات را باید مشخص کرد. البته گمرک میگوید که صادرات و واردات کشور کاملا بروز بوده و در سامانه گمرک ثبت و منتشر میشود.  درعین حال منتقدین باید توجه داشته باشند که به دلیل ضعف در زیر ساختهای اقتصادی و صنعتی کشور توان صادراتی ایران پایدار نیست. برای مثال در بحث صادرات زعفران ما بزرگترین تولید کننده این محصول در دنیا هستیم و دو برابر صادرات فرش و اتومبیل ارز به کشور وارد میکند. اما هنوز برند شناخته شده جهانی بنام ایران در بازارهای معتبر اروپایی و آمریکایی نیست. یا در مورد فرش ضعف مدیریت های بعد از انقلاب در این بخش باعث شد که کنترل این بازارهای خارجی آن از دست ایران خارج شود. امروز کشورهایی مانند هند و چین نقشه ها و طرح‌های ایران را کپی کرده اند و حتی در برخی موارد استاد کاران ایرانی را نیز بکار گرفتند. اما کیفیت فرش ایران را نتوانستند بدست بیاورند. درمورد سایر اقلام صادراتی نیز کم و بیش همین مسئله حاکم است. به همین خاطر افراد آگاه در این زمینه معتقدند که برد عمده صادرات غیر نفتی  ما حداکثر در شعاع 300 کیلومتری مرزهای ایران است یعنی همسایگان. و البته این بازارها همسایگان نیز اسیر اما و اگر های زیادی است در بالا اشاره شد.

از سوی دیگر برخی افراد فرصت طلب و کوته فکر و که منافع آنی را می بینند با صادرات کالاهای بی کیفیت یا جعلی باعث از دست رفتن بازارهای صادراتی کشور میشوند. برای مثال بعد از استقلال تاجیکستان فردی قرص آسپرین را بجای قرص قلب به این کشور صادر کرده بود. این اقدام باعث شده بود تجار ایرانی در تاجیکستان بد نام شوند. یا در همین کشور بستنی پاک را با قیمت تک فروشی صادر کردند که بسیار گران به بازار عرضه شده بود و ترکیه نهایتا بازار اقلام سوپری و میوه را از دست ما گرفت. همینطور در تابستان گذشته برخی از فعالان تجاری دلیل کاهش صادرات ایران به عراق را صدور کالاهای بی کیفیت به این کشور بیان کردند.

بنابراین ملاحظه میشود که همه ایراد در کاهش صادرات و نهایتا افت تراز تجارت خارجی کشور به گردن مقامات گمرک و دولتی نیست. بسادگی میتوان انگشت اتهام را به سوی دولت و دیگران گرفت که البته عادت همیشگی ماست. اما از آنجا که هیچ امری یک علت ندارد، باید افت صادرات غیرنفتی و تراز منفی آنرا در مسائل دیگر جستجو کرد از جمله عدم تعهد و کم کاری تجار و همچنین ضعف تولید کنندگان داخلی. تجارت هم مانند یک موجود زنده است که شاخص حکم نبض آن را دارد و نبض با عوامل متعددی دچار نوسان میشود.

 

خواندن 125 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395