سه شنبه, 24 بهمن 1396 ساعت 10:01

اطلاعات تکميلي

  • عصراقتصاد گزارش داد؛

بارورسازی ابرها، تبلیغات یا واقعیت؟

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

هاتف فرج اللهی

عصراقتصاد: مدتی است که در محافل خبری این موضوع به گوش می‌رسد که دولت برای مقابله با کم آبی و کاهش نزولات تلاش دارد تا با بارور کردن ابرها بارش ایجاد کرده و معضلات ناشی از کم آبی را تا حدودی کمرنگ کند.

آمار ها نشان می‌دهد که بارش در سال جاری به شدت کم بوده است و این واهمه نیز وجود دارد که ممکن است در تابستان آب جیره بندی شود. علاوه بر این ، مطرح می شود که به دلیل پایین بودن سطح آب ذخیره شده پشت سدها، توان تولید نیروی برق آبی نیز با مشکل رو به رو شود و این مساله برق رسانی در تابستان را نیز با چالش مواجه کند.

از این رو مساله بارورسازی ابرها روز به روز بیش از پیش مطرح می‌شود و دولت قصد دارد با جذب سرمایه این برنامه را هر چه سریع تر محقق کند.

با این حال پیش بینی‌هایی در خصوص بارش های ابتدای سال 97 وجود دارد که نشان می دهد بارش های مطلوبی به وجود خواهد آمد که نهایتا تا حدودی مساله کم آبی را جبران خواهند کرد. با این وجود همچنان آمارها نشان می‌دهند که کشور به شدت دچار کم آبی است و انتظار برای بارش نمی تواند اقدام مناسبی برای مقابله با خشکسالی باشد.

در این راستا شرکت مدیریت منابع آب ایران براساس آخرین اطلاعات به ثبت رسیده در ایستگاه ‌های باران سنجی اعلام کرد: از ابتدای مهرماه تا 20 بهمن ‌ماه جاری، میزان بارش ‌های کشور به 46.5 میلیمتر رسیده است.

این مقدار بارندگی نسبت به میانگین دوره ‌های مشابه درازمدت (127 میلیمتر) 63.4 درصد كاهش و نسبت به دوره مشابه سال آبی گذشته (90 میلیمتر) 48.3 درصد كاهش نشان می ‌دهد.

بر اساس این گزارش، بیشترین بارش‌ ها در حوضه آبریز اصلی خزر با 168.6 میلیمتر و کمترین میزان بارش ها در حوضه آبریز مرزی شرق با سه میلیمتر به ثبت رسیده است.

حجم بارش‌های اول مهر تا 20 بهمن ‌ماه جاری معادل 76 میلیاردو 633 میلیون مترمكعب بوده است.

همچنین گزارش‌های شرکت مدیریت منابع آب ایران حکایت از آن دارد که، 28 استان کشور از جمله فارس،‌ قزوین، قم، کردستان، کرمان، کرمانشاه، کهکیلویه و بویر احمد، گیلان، لرستان، مرکزی، هرمزگان، همدان، یزد، آذربایجان‌ شرقی، آذربایجان ‌غربی، اردبیل، اصفهان، البرز، ایلام، تهران، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، خراسان رضوی،‌ خراسان شمالی، خوزستان، زنجان، ‌سمنان و سیستان و بلوچستان در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته دارای کاهش بارش هستند.

گفتنی است، استان سیستان و بلوچستان با دو میلیمتر بارندگی در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته با کاهش 97 درصدی و استان آذربایجان غربی با 125 میلیمتر بارش در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته با کاهش چهار درصدی مواجه بوده است.

گزارش‌های شرکت مدیریت منابع آب ایران نشان می ‌دهد که از ابتدای مهرماه تا 20 بهمن ‌ماه جاری تنها سه استان کشور شامل استان ‎های بوشهر، گلستان و مازندران در مقایسه با مدت مشابه سال آبی گذشته از افزایش بارش برخوردار بوده ‌اند.

به نوشته تسنیم، به تبع کاهش قابل توجه بارش ها، میزان ورودی آب به سدهای کشور نیز با کاهش قابل توجه حدودا 35 درصدی مواجه بوده است. همچنین طبق اعلام رسمی وزارت نیرو، در حال حاضر از مجموع 177 سد بزرگ در 6 حوضه آبریز اصلی کشور، 95 سد کشور زیر 40 درصد آب دارند که برخی از این سدها مثل سد زاینده رود، حدود 10 درصد آب دارد.

این شرایط در حالی که 40 درصد از آب کشور از منابع سطحی و 60 درصد از منابع زیرزمینی تأمین می شود، موجب سوق یافتن بیش از پیش به تأمین آب از منابع زیرزمینی خواهد شد. این در حالی است که منابع زیرزمینی نیز در بخش های مختلف کشور با کاهش سطح دسترسی مواجه شده و برداشت بی رویه از این منابع به فرونشست ها و از دست رفتن ظرفیت های بهره برداری از برخی سفره های زیرزمینی کشور انجامیده است.

در نتیجه طرح بارور سازی ابر ها از آنجا که تنها راهکاری است که توسط مسئولین برای بهبود وضعیت ذخایر آبی کشور مطرح می شود هر روز به محقق شدن نزدیک می شود. اما آیا بارور سازی ابر ها می تواند نیاز آبی کشور را برطرف کند؟ آیا هزینه های اجرای این طرح با نتایج آن همخوانی دارد؟ و آیا سرمایه و تکنولوژی این کار به درستی در اتختیار کشور قرار دارد یا خیر؟

چندی پیش این خبر در گوشه و کنار شنیده می شد که ایران در تهیه گلوله های مورد نیاز برای بارور سازی ابر ها از روسیه با مشکلاتی مواجه شده است و بعد هم این خبر منتشر شد که این مشکلات برطرف شده است.

علاوه بر این موضوع تامین سرمایه طرح نیز مشرح می شود که در این راستا سپاه پاسداران اعلام کرد که حاضر است سرمایه مورد نیاز برای اجرای این طرح را در اختیار وزارت نیرو قرار دهد.

در همین راستا رضا اردکانیان وزیر نیرو، در حاشیه جلسه استانداران در جمع خبرنگاران در پاسخ به سوالی در مورد بارورسازی ابرها، اظهار کرد: این طرح جدید نیست و حدود بیست سال ست که اجرا می‌ شود و ما مرکز ملی باروری ابرها را داریم که البته تجهیزات آن کمی مستعمل‌ بوده و نیاز به تجهیز دارد و درصدد هستیم که این تجهیزات را به ‌روزآوری کنیم.

وی در ادامه افزود: هر دستگاهی هم که امکان کمک به ما را داشته باشد استقبال می‌ کنیم؛ از جمله سپاه که در این زمینه اعلام آمادگی کرده است و ما از آن استقبال می ‌کنیم.

اما مهم ترین موضوع این است که آیا بارور سازی ابرها بازدهی لازم را در برابر این میزان کمبود بارش دارد یا خیر؟

در همین راستا بهلول علیجانی عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی در مورد تصمیم اخیر وزارت نیرو برای بارورسازی ابرها به ایسنا گفت: حداکثر بازدهی بارورسازی ابرها ۱۵ تا ۲۰ درصد است یعنی افزایش بارش بر اثر باروری ابرها تنها ۱۵ تا ۲۰ درصد است که معمولا به ۲۰ درصد نمی ‌رسد. برای مثال اگر بارش سالانه یک منطقه ۱۰۰ میلیمتر است در صورت بارورسازی ابرها بارش سالانه به ۱۱۵ و نهایتا ۱۲۰ میلیمتر می‌ رسد.

وی با تاکید بر این که بهتر است به جای باروری ابرها روی صرفه‌ جویی منابع آب تمرکز کنیم، تصریح کرد: اجرای طرح باروری ابرها بسیار پرهزینه است و با توجه به اثرگذاری محدود این طرح بر افزایش میزان بارش سالیانه یک منطقه، چنین طرحی صرفه اقتصادی ندارد و بهتر است به جای آن روی مدیریت منابع آب سرمایه ‌گذاری و تمرکز کنیم.

این استاد دانشگاه در ادامه با بیان این که بارورسازی ابرها قرار است در مناطق کم بارش کشور مثل مناطق مرکزی انجام شود، گفت: برای مثال اگر قرار باشد برای استان یزد که بارش میانگین سالانه آن ۷۰ تا ۸۰ میلیمتر است؛ باروری ابرها را انجام دهیم حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیمتر بر افزایش بارش این استان تاثیرگذار خواهد بود بنابراین بهتر است به جای صرف هزینه‌ های کلان برای افزایش ۱۰ درصدی بارش، همین میزان آب را صرفه جویی کنیم.

علیجانی در پاسخ به این پرسش که بارورسازی ابرها در مناطق مرکزی به ویژه استان یزد تا چه حد موفقیت ‌آمیز خواهد بود، گفت: روشن است که باید ابرهای مساعد و مناسب وارد کشور شوند تا امکان باروری آن ‌ها وجود داشته باشد. در شرایطی که اساسا با نبود ابر مواجه هستیم چطور می ‌توانیم باروری ابرها را انجام دهیم؟ در حال حاضر مشکل اصلی این است که ابرهای موجود شرایط و استعداد بارورسازی را ندارند. ضمن اینکه چند بار در سال‌ های گذشته  بارورسازی ابرها در تهران و یزد انجام شد که با توجه به اثرگذاری محدود آن، صرفه اقتصادی نداشت.

این عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی در مورد اثرات منفی احتمالی در بارورسازی ابرها اظهار کرد: قطعا بارورسازی ابرها باید به کمک افراد متخصص و آگاه به جزییات کار انجام شود چون ممکن است کار از کنترل خارج شود و خسارت‌ هایی ایجاد کند. اثرات مخرب این اقدام این است که اگر باران شدید رخ دهد و بارش بیشتر از قدرت نفوذپذیری خاک باشد، منجر به سیل و فرسایش خاک و بروز خسارت‌ های متعدد می ‌کند بنابراین باید کاملا حساب شده رفتار شود.

علیجانی همچنین با اشاره به این که تنها راهی که برای مقابله با بحران آب داریم صرفه جویی است، گفت:  مدیریت تولید را باید کنار بگذاریم و مدیریت مصرف را توسعه دهیم. قطعا با در نظر گرفتن جوانب مختلف بارورسازی ابرها متوجه می ‌شویم که صرفه جویی منابع آب بهتر از انجام باروری ابرها است.

این در حالی است که داود پرهیزکار رئیس سازمان هواشناسی نیز چندی پیش در خصوص بارورسازی ابرها، تاکید کرده بود که بارورسازی ابرها تاثیر آشکاری بر جبران کم ‌بارشی و خشکسالی کشور ندارد.

بر این اساس می توان دریافت که بارورسازی ابرها آن قدر هم که در خبر ها مطرح می شود توان ایجاد تغییر در وضعیت آبی کشور را ندارد. اما از آنجا که چنین اقداماتی جلوه مطبوعاتی مطلوبی دارند، مسئولین مربوط همچنان تلاش دارند که آنها را پررنگ تر از آنچه هستند جلوه دهند. این مساله هم می تواند مثال دیگری باشد از تبلیغات پر هزینه بحران آب که سال ها است هیچ دردی را دوا نکرده است و تنها به تنش های اجتماعی بخش آب دامن می زند.

در نتیجه این سوال تکراری به ذهن متبادر می شود که چرا به جای هزینه های کلان خبر ساز، یک اقدام صحیح در راستای مدیریت مطلوب انجام نمی شود. اکنون که دریاچه ارومیه در حال خشک شدن است و انشعابات بی حد و مرز صنایع آب بر، منابع زیر زمینی را می خشکانند و الگوی کاملا غلط کشت، آب های کشور را هدر می دهد، زمان آن نیست که ابر ها را بارور کنیم. بلکه زمان آن است که ساختار های کلان مصرف را که هیچ متصدی خاصی ندارند تغییر دهیم.

خواندن 50 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395