سه شنبه, 22 اسفند 1396 ساعت 10:53

اطلاعات تکميلي

  • بهشتی در چهارمین نشست تخصصی " ایران کجاست، ایرانی کیست" :

توان خود را صرف غلط‌گیری از سرزمینمان کرده‌ایم

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

عصراقتصاد: كشور ايران دارای حدود 7 دهه سابقه رسمي  برنامه ريزی عمرانی است و برنامه ريزي در خلال اين مدت به طور عام و آمايش سرزمين به تبعيت از شرايط اقتصادی، اجتماعی و سياسی همواره با تغييرات و دگرگونی‌‎هايی همراه و فراز و نشيب‌های بسيار زيادي را شاهد بوده است. لذا شناخت اين تحولات برای رسيدن به راهكارهای عملي و رفع تنگناها و موانع فراروی آمايش سرزمين بسيار حياتی می‌باشد. بررسی سير تحولات آمايش سرزمين طی سال‌های گذشته از اين واقعيت حكايت دارد كه موضوع عدم تعادل‌های منطقه ای و عدم استفاده از قابليت‌های سرزمينی و به عبارتی توسعه نيافتگی بخش‌های وسيعی از كشور همواره به عنوان يكی از مهم ترين دغدغه‌های برنامه ريزان چه قبل و چه بعد از انقلاب بوده است. به همين دليل نيز طي سال‌های گذشته اقدامات گسترده چه در قالب طرح‌های مطالعاتی يا تدوين قوانين و مقررات صورت گرفت، اما به دلايل مختلف، اين اقدامات عقيم مانده و كماكان موضوع آمايش سرزمين و توزيع عادلانه فعاليت‌ها و جمعيت در پهنه سرزمين در كانون توجهات برنامه ريزان و تصميم گيران كشور قرار گرفته است.

برهمین اساس مدتی است که سلسله نشست های تخصصی " ایران کجاست، ایرانی کیست" (مطالعات طرح آمایش سرزمین) در سازمان برنامه و بودجه با حضور سیدمحمد بهشتی، رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار می شود که روز گذشته چهارمین جلسه آن برگزار شد.

سید محمد بهشتی، رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با تاکید بر این که صحبت های مطرح شده در این مجموعه نشست ها درباره زمینه و سیاق " context"   و نه درباره بازی بازیگرها است، گفت: حوزه ای مربوط به اراده، تدبیر، ابتکار و خلاقیت در زمینه های مختلف وجود دارد که برای ایجاد نیاز یک بستر دارد که ما دچار این بستر هستیم و محصول اراده و تدبیر ما نیست.

وی برای روشن شدن مطلب گفت: به طور مثال هم اکنون که فصل زمستان است ما در "زمینه و سیاق" زمستان به سر می بریم و درباره وجود آن اراده ای نداریم.

بهشتی با بیان این نکته که اصولا در دوره معاصر نسبت به "زمینه و سیاق" بی توجه هستیم، گفت: ما دچار یک غفلت نسبت به "زمینه و سیاق" شده ایم که باعث شده بیشتر به مفهوم زمان از نظر تقویمی نسبت به زمانه توجه می کنیم چرا که زمانه "زمینه و سیاق" است.

رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به دیدگاه دکارت در حوزه تفکر گفت: ما به گونه ای در این زمینه صحبت می کنیم گویی "زمینه و سیاق" غرب محصول دکارت است این در حالی است که دکارت محصول  "زمینه و سیاق" غرب است.

وی با ذکر این مثال که یک زمین برای برخی چیزها مناسب و حاصلخیز و برای چیزهای دیگری غیرحاصلخیز است، به فقیرتر بودن جنوب اروپا نسبت به شمال این قاره اشاره کرد و گفت: اگر همه چیز حاصل اراده و افعال خودشان بود، نباید به شمال و جنوب تقسیم می شد بلکه باید به طور مثال به کوشا و غیرکوشا تقسیم می‌شد این در حالی است که هرچقدر به سمت جنوب اروپا برویم کشورها فقیرتر و هرچه به سمت شمال حرکت کنیم شاهد ثروت و نظم و قانون بیشتری خواهیم بود.

وی با طرح این پرسش که چرا در کشورهای شمال اروپا قانون مداری بیشتر است، بر وجود نسبتی بین ""زمینه و سیاق" با حوزه تدبیر و اراده تاکید کرد.

بهشتی با انتقاد از بی توجهی نسبت به "زمینه و سیاق" گفت: در سازمان برنامه و بودجه برنامه های زیادی برای کشور ریخته شده اما آیا واقعا این پرسش که "ایران کجاست، ایرانی کیست" مطرح بوده است؟ آیا شاخص هایی که در این سازمان برای یک شهر با جمعیت 80هزار نفر تعریف می شود با شهری دیگری با همین جمعیت متفاوت خواهد بود؟

 وی با اشاره به این نکته که در این سازمان توجه به سمت اعداد است گفت:  "زمینه و سیاق" این اعداد و ارقام نیست و چنین رویکردی بی توجهی به "زمینه و سیاق" است.

وی گفت: ما در دوره معاصر دیگر سرزمین خود را نمی شناسیم و اصلا ضرورتی هم برای این شناخت نمی بینیم! ما در حد یک توپوگرافی برای سرزمینمان تفاوت قایل هستیم.

رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به وجود این دیدگاه در کل کشور گفت: به طور مثال لاستیک سازی ما هم فقط یک نوع لاستیک تولید می کند و توجهی ندارد که آیا این لاستیک در اردبیل استفاده می شود یا اهواز.

وی در ادامه به صنعت اتومبیل سازی اشاره کرد و گفت: اتومبیل سازی یا ساختمان سازی و ... فقط یک مدل کار می کنند و همه اینها یعنی ما "زمینه و سیاق" بی توجه هستیم.

وی افزود: "زمینه و سیاق" فقط به حوزه طبیعی محدود نمی شود بلکه سایر حوزه ها اعم از اجتماعی ، فرهنگی و حتی باورها را هم در برمی گیرد.

بهشتی گفت: بی توجهی به "زمینه و سیاق" باعث بروز مشکلاتی می شود و ما به اشتباه گمان می کنیم ریشه مشکلات در "زمینه و سیاق" است.

وی با اشاره به انتشار کتاب های زیادی در زمینه امتناع توسعه گفت: ایرانی ها از توسعه پرهیز دارند و "زمینه و سیاق"  را به رخ می کشند و فکر می کنند همه چیز در این سرزمین اشتباه است.

وی افزود: ما از یکصد سال پیش تاکنون منابع خود را صرف غلط گیری از سرزمین خود می کنیم چون حتی وقتی به "زمینه و سیاق" توجه می کنیم آن را مانع سعادتمندی خود می دانیم.

*ایران را بهشت می دانستیم

به گفته وی، از نامه "تنسر" کهن ترین سند درباره ایران تا نزدیک مشروطه همواره سرزمین خود را بهترین سرزمین ها توصیف می کردیم و ایران را سرزمین اعتدال و میانه و به نوعی بهشت می‌دانستیم.

وی با بیان این نکته که ایرانی‌ها تنها فرهنگی در جهان بودند که از جهان تصور داشتند، گفت: چینی ها تا دوره تیموری فکر می‌کردند همه جهان غربشان، خراسان است، اروپایی‌ها جهان را محدود به اطراف مدیترانه می‌دانستند و هندی ها جهان را شبه قاره خود تصور می کردند.

وی با اشاره به حکایت بازرگانی در جزیره کیش در گلستان سعدی گفت: در این حکایت گویی سعدی همه چیز را می داند نه تنها جغرافیا بلکه حتی می داند چه چیز را کجا می توان خرید یا فروخت.

بهشتی گفت: از دوره مشروطه به بعد تصور می کنیم ایران از بدترین سرزمین های جهان است و تمام مدت سعی می‌کنیم غلط‌های این سرزمین را بگیریم و این امر یعنی ما به "زمینه و سیاق" توجهی نداریم یا اگر توجه داریم آن را مانع توسعه می دانیم.

*تصویر محیط برخوردار

 در ادامه نشست فیلم " America before Columbus" به نمایش درآمد و بهشتی درباره این فیلم گفت: در اینجا محیط برخوردار و رفتار انسان ساکن در این محیط به خوبی تصویر شده است.

به گفته وی، در محیط های برخوردار که طبع شکارگر در آنجا است شاهد تعادل ناپایدار هستیم و این تعادل به رغم اکوسیستم است.

وی گفت: قسمت آمریکای مرکزی، مانند چین، مصر و بخش هایی از هندوستان، محیط مساعد است یعنی موانع و منابع زیستی، هر دو بالفعل هستند ولی منابع زیستی از موانع بزرگتر هستند.

وی با اشاره به حضور اروپایی های شکارگر در این قسمت از آمریکا گفت: ساکنان اهل محیط مساعد، رفتار  ساکنان محیط برخوردار(شکارگر) را درک نکرده و اصلا نمی جنگند چون جنس فرهنگی متفاوتی دارند.

وی افزود: اگرچه از سکونت انسان شکارگر اروپایی در محیط مساعد آمریکای مرکزی حدود 500 سال می‌گذرد اما طبع شکارگر در این محیط نتوانسته به اندازه محیط برخوردار (اروپا و شمال آمریکا) موفق باشد.

رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری درباره تفاوت قاره امریکا با آسیا، اروپا و افریقا گفت: ارتباط  در قاره آمریکا، شمالی –جنوبی است در حالی که در بقیه سرزمین‌های وسیعی با ارتباط شرقی – غربی وجود دارد و این تفاوت ماهوی تاثیر زیادی در شکل تمدن سازی قاره های مختلف داشته است.

*آمايش سرزمين در ايران

اولين بار كه فكر برنامه‌ريزي آمايشي در ايران مطرح شد، به اواسط دهه 40 باز می‌گردد. در بهمن ماه سال 1345 گزارش تحت عنوان «مسئله افزايش جمعيت شهر تهران و نكاتي پيرامون عمران كشوري» توسط مؤسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي دانشگاه تهران انتشار يافت. در آن زمان كشور فرانسه كه براي بازسازي‌هاي بعد از جنگ و مسائل ناشي از تمركز بيش از حد پائين اين نوع برنامه‌ريزي روي آورده بود، به عنوان يكي از كشورهاي با سابقه و پيشرو در اين زمينه به حساب مي‌آمد. عبارت «عمران كشوري» به كار گرفته شده در اين گزارش احتمالاً معادل عبارت « Amenagement do temitoire» كه به فعاليت آمايش سرزمين فرانسه اطلاق می‌شد، انتخاب شده بود. بعد از اين گزارش سازمان برنامه و بودجه در اواخر دهه 40 با اعزام كارشناسانی به فرانسه و دعوت از مديران مسئول اين مطالعات در فرانسه به ايران باب مذاكراتي را در اين زمينه باز نمود. در سال 1351 تركيبي از گروه كارشناسي ايران و فرانسه به فعاليتهاي مشاوره در زمينه كشاورزي اشتغال داشت و گزارش كوتاهي تحت عنوان «طرح يادداشت مربوط به بهره‌وري سرزمين يا تنسیق سرزمين» تهيه و به سازمان برنامه ارائه كرد. در اين گزارش مباحث و روشهاي آمايش سرزمين مطرح شده بود. به دنبال اين گزارش قرارداد تهيه طرح آمايش سرزمين توسط مركز آمايش سرزمين كه در سازمان برنامه و بودجه مستقر بود با مشاور مذكور منعقد شد تا اين مشاور نيز نتايج دور اول مطالعات خويش را در چند مرحله تا اوايل سال 1355 و نتايج مرحله دوم را در ارديبهشت 1356 ارائه كرد.

در نهايت نتايج كاربردي مطالعات آمايش سرزمين تحت عنوان «رهنمودهای آمايش سرزمين براي تهيه برنامه عمرانی ششم» تهيه و به سازمان برنامه و بودجه ارائه شد و براساس همين نتايج، برنامه عمرانی ششم رژيم گذشته با ماهيتي آمايشي تهيه شد كه به علت برخورد با انقلاب اسلامی ايران هيچگاه به مرحله اجرا در نيامد. پس از انقلاب اسلامی و در اوايل دهه 60 بار ديگر ضرورت انجام برنامه‌ريزي آمايشي احساس گرديد. از اين رو در سال 1362 انجام اين وظيفه مجددا براساس اهداف و آرمانهای نظام جمهوری اسلامي ايران توسط سازمان برنامه و بودجه آغاز شد و در اين رابطه دفتر برنامه‌ريزي منطقه‌ای ذيل معاونت امور مناطق سازمان تشكيل و مأمور انجام اين مطالعات شد، نتايج مطالعات انجام شده توسط دفتر برنامه‌ريزي منطقه‌اي در 6 مجلد در اواسط سال 1363 و گزارش نهايی مرحله اول طرح پايه تحت عنوان «خلاصه و جمع‌بندی مطالعات» كه براساس نظرات واصله از دستگاههاي اجرايي، اصلاح شده بود، در سال 1364 انتشار يافت و منجر به مصوباتي از سوي دولت و شوراي اقتصاد نيز شد.

دوره فعلي مطالعات آمايش سرزمين نيز از اوايل سال 1377 آغاز شد. حاصل مرحله اول اين مطالعات تحت عنوان «نظريه پايه توسعه ملي و ديدگاه بلندمدت آمايش سرزمين» در ارديبهشت ماه سال 1379 در جلسه هيئت محترم دولت ارائه شد. در ادامه اين مطالعات منجر به تدوين ضوابط ملي آمايش سرزمين و تصويب آن در هيئت محترم وزيران و همچنين نظريه پايه توسعه استانی و راهبردهای بخشی آمايش سرزمين شد كه در حال بررسی و تصويب در شوراي آمايش سرزمين مي‌باشد.

با اين حساب سند آمايش سرزمين، به عنوان بالادست براي تدوين برنامه‌هاي عملياتی بخش و منطقه‌ای كاربرد دارد. اين الزام در تبصره ذيل ماده 72 قانون برنامه چهارم و مواد 2، 3، 8، 9، 10 ضوابط ملي آمايش سرزمين تصريح شده است. به بيان ديگر آمايش سرزمين عبارت از استفاده بهينه از هر ناحيه از زمين بدون هرگونه آسيب به منابع آن. آمايش سرزمين استفاده از منابع را تضمين مي‌كند و آن را به طريقي هدايت مي‌كند كه بتواند نيازهاي نسلهاي فعلي و بعدی را تأمين نمايد.

خواندن 506 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395