چهارشنبه, 09 خرداد 1397 ساعت 08:41

اطلاعات تکميلي

  • بازآفرینی شهری در پیمایش میدانی خبرنگار عصر اقتصاد

سیروس نیازمند بهسازی اجتماعی اقتصادی است

این مورد را ارزیابی کنید
(5 رای‌ها)

محمد ارفع

عصراقتصاد: بهسازی و نوسازی شهری در ایران تاریخچه طولانی مدتی را تجربه کرده است این تاریخچه پر از فراز و نشیب با دخل و تصرف دولتی در زمان های دور شروع و به جراحی های معیوبی در دهه های اخیر انجامیده است که علاوه بر اینکه مشکل را حل نکرده بلکه بر کوه مسائل انباشت شده در این محلات مشکلات تازه ای افزوده است.

این دخالت ها در بافت تاریخی و حاشیه نشینی که دارای هویتی فارغ از دیگر گوشه‌های شهر است باعث تردید مسئولان  در گذشته برای توجه به تاب آوری مناطق در برابر مشکلات انباشت شده و مسائل مربوط به آن بوده است زیرا تجربه های گذشته به ما نشان می‌دهد اگر این مناطق را فقط شامل کالبد صرف ببینیم نه تنها نمی توانیم به نوسازی آن ها کمک کنیم بلکه باعث صرف وقت و هزینه و جواب دهی معکوس خواهیم شد در نتیجه طرحی که برای این منظو باید پیش بینی شود علاوه بر در نظر گرفتن بعد کالبدی  به طور حتم باید تمامی ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی ، آموزشی و ... را در بر گیرد .

علاوه بر مواردی که در بالا ذکر شد چندی است که جامعه مدنی ایران نسبت به موضوع حاشیه نشینی و بافت فرسوده توجه ویژه ای دارد همین امر سبب شد تا دولت یازدهم و سیاست گذار اصلی شهرسازی در ایران یعنی وزارت راه و شهرسازی و خصوصا شرکت سابق عمران و بهسازی شهری ایران به این موضوع وارد شده و با تحقیقات و بررسی های گسترده در این حوزه به یک راه کار نسبی برای یافتن راه حل این موضوع بپردازند.

طرح مذکور که با هدف ارتقا کیفیت بافت های میانی، تاریخی، فرسوده و حاشیه نشین به صورت اختصار بافت های ناکارآمد توسط وزارت مذکور پیش بینی شده است سندی راهبردی است که برای احیاء بهسازی و نوسازی و توانمندسازی بافت های فرسوده و ناکارآمد شهری در نظر گرفته شده که به صورت اختصار طرح بازآفرینی شهری نام گرفته که بعد  از تدوین آن ستادی ملی برای این منظور به ریاست رئیس جمهور تشکیل شده و در دهه فجر گذشته با دستور رئیس جمهور مراحل اجرایی شدن طرح در کل کشور آغاز شد.

طرح ملی بازآفرینی شهری که بر فرضیات رویکرد محله محور استوار است تاکید می کند که باید از مشارکت حداکثری تمامی کنشگران بازآفرینی چه دولتی چه خصوصی و حضور توسعه گران و تسهیل گران به عنوان حلقه های واسط در این برنامه محله محور بهره گیری کرد.

این فرآیند اجرایی به صورت آزمایشی در تهران با محوریت محله سیروس در حال انجام است و اگر بخواهیم به این محله قدیمی نگاهی داشته باشیم متوجه خواهیم شد به خاطر اینکه در تهــران قدیــم، ســیر وس کــه در آن روزگار چــال میــدان خوانــده می شــد، یـکـی از پنــج محلــه اصـلـی تشــکیل دهنــده شــهر بــوده و در مقایســه بــا چهــار محلــه دیگــر یعــنی ارگ، عودلاجــان، ســنگلج و بازار، ســکونت بیش تــری را در خــود جــای داده بــود و محــل ســکونت اقشــار متوســط جامعــه محســوب می شــد.

ســیروس امــروز ماننــد ذوزنقــه ای نامنظــم بــا حــدود 44هکتــار  مســاحت در منطقــه دوازده شــهرداری تهــران واقــع شده اســت. این محله از شــمال بــه خیابــان "پانــزده خــرداد"، از جنــوب بــه خیابــان "مولــوی"، از شرق بــه خیابــان "ری" و از غــرب بــه خیابــان "مصطفــی خمینی " محــدود شده اســت و جمعیــتی بالــغ بــر شــش هــزار نفــر را میزبانی می کنــد.

ســه تقاطــع مهــم مرکــزی شــهر تهــران در نزدیکــی بــازار در ســه گوشــه ایــن محلــه واقــع شــده اند، میــدان قیــام، چهــارراه مولــوی و چهــارراه سیروس هستند.

از مجمــوع مســاحت 44  هکتــاری ســیروس حــدود 28 هکتار یعنی حدود 55 درصد از آن  دچـار ریزدانـگی، نفوذناپذیـری و ناپایـداری توأمـان شـهری است  که نشان دهنده سـه شـاخص فرسـودگی شهری در این محله است.

بـا توجـه بـه ایـن مهـم در پـروژه باز زنـده‌سـازی سـیروس، موضـوع اول الگــو ســازی فضاهــای مسکونی نوســاز و ارائــه روش ســكونت  بــا توجــه بــه شرایط اجتماعی منطقه مورد مطالعه در بافت فرسوده شد.

این توضیحات که عینا توضیحات شرکت عمران و بهسازی شهری ایران است محله سیروس را یک محله فرسوده و دارای مشکلات متعدد معرفی می کند که تمامی شاخص های یک محله هدف برای بازآفرینی شهری را شامل می شود.

در اصل بافـت موجـود محلـه سـیروس مشـکلات زیـادی دارد؛ از کـم ارزش شـدن یـا فرسـوده شـدن بناهـا و امـکان اشـغال آنهـا عنــوان خدمــات پشــتوانهای بــازار تهــران تــا افــت منزلــت اجتماعــی محلــه کــه آن را محــلی بــرای تجمــع گروههــای بزهــکار و معتــادان کـرده اسـت.

برای احیا آن در سال های گذشته بر مبنی دخل و تصرف صرف دولتی در بافت های فرسوده تعدادی زمین توسط وزارت مسکن و شهرسازی سابق تملک شده بود و اینک همین میزان زمین خالی نیز بر مشکلات این محله افزوده است.

امروزه اما شرکت عمران و بهسازی شهری ایران که دیگر شرکت بازآفرینی شهری نام گرفته است  تغییرات گسترده ای در شیوه مدیریت بافت ایجاد کرده و محله محوری را اصل مهم و اساسی روش برخورد خود با محلات هدف بازآفرینی در نظر گرفته است و برای سیروس نیز همین سیاست را با توجه به دارا بودن چندین هکتار زمین دولتی از پیش خریداری شده در پیش گرفته است.

شرکت بازآفرینی شهری در خصوص ارتقا سطح کیفی و کمی زندگی در محله سیروس بر اساس اطلاعات استخراج شده از مطالعات آن قرار است تا در محله سیروس، محورهای فعالیتي با مقياس عملكردی متفاوت از محلی تا فرامحلی ببیند و با در نظر گرفتن همجواری با بازار بزرگ دو عملکرد تجاری و مسکونی را برای شریان های اصلی آن اجرایی کند

همچنین شرکت بازآفرینی شهری مدعی است که برای به حداقل رساندن آسيب های ناشی از مداخلات بازآفرینی در مرکز تاریخی شهر و ارتقای کیفیت زندگی این مجموعه اقدام به تامین زیرساختها و نیازهای ساکنان محله از جمله مراکز خدماتی، پارک، مرکز محله، درمانگاه، زمین محیطی و سایر خدمات مورد نیاز پس از اجرایی شدن این طرح خواهد کرد تا این اقدامات ضمن تامین فضاهای مورد نیاز ساکنان، به عنوان محرکی در فرآیند باز آفرینی محلات نقش ایفا کند.

پس از مطالعات ذکر شده در بالا و یافتن راه حل ها و چگونگی اجرایی کردن طرح در دی ماه سال 96 فرآیند بازآفرینی محله سیروس با حضور عباس آخوندی وزیر راه و شهرسازی، اکبر ترکان مشاور رییس جمهور در امور هماهنگی نوسازی بافت‌های فرسوده و ناپایدار شهری، هوشنگ عشایری مدیر عامل شرکت بازآفرینی شهری و حامد مظاهریان معاون ساختمان و مسکن وزارت راه و شهرسازی همراه با جمعی از مسئولان دیگر آغاز شد در این مراسم بود که اولین بار نگارنده به درون بافت فرسوده سیروس نگاهی انداخت و معضلات و چالش های آن را از نزدیک مشاهده کرد.

پس از گذشت چند ماه از اجرایی شدن این طرح در محله سیروس در هفته ای که گذشت برای بررسی میزان پیشرفت و. احیانا توجه بیشتر به مشکلات این محله راهی سیروس شدم  در بهبوهه جمعیت مراجعه کننده به بازار بزرگ تهران در چهارراه سیروس از اتوبوس قدیمی مسیر میدان قیام به میدان رسالت پیاده شدم البته در این اتوبوس سواری اجباری  با پیرمرد خوش ذوقی  آشنا شدم که از گذشته در این محله سکونت داشت.

وی که کنار من نشسته بود از من پرسید که برای خرید به بازار می روم یا آن جا کار می کنم من نیز جواب دادم که برای بررسی مشکلات محله سیروس برای پیمایش پیاده در حال مراجعت به این محله هستم در ابتدای امر نگاهی به سر و وضع نسبتا مرتب من انداخت و با لبخندی گفت با این تیپ به محله سیروس بروی سالم برنخواهی گشت.

این سخن ساده پر از معنی برای من بود این حرف نشان می داد که محله سیروس جای امنی برای رهگذران نا آشنا نیست و باید افراد با احتیاط در این محله رفت و  آمد کنند.

بعد از پیاده شدن در چهارراه سیروس به سوی کوچه پس کوچه های آن راهی شدم در بین راه تا به قلب محله برسم چندین معتاد، دستفروش، متکدی و کودک را مشاهده کردم که به گونه ای مشغول کار خود بودند.

در حالی که به جداره های خراب و بی الایش این محله تاریخی نگاه می کردم و سعی داشتم تا خط و ربط نقوش زیبای منقطع شده بر جداره آن را در یابم کودک دستفروش کنجکاوی به سوی من آمد و خواهش کرد تا از او فال بخرم. از او پرسیدم که آیا در این محله سکونت دارد. پاسخ گوئی خود را مشروط به خرید فال از خود کرد.بالاجبار از او فالی خریدم تا به سئوالاتم پاسخ دهد وی که خود را امیرعلی معرفی میکرد و 12 سال داشت گفت بله در کوچه پس کوچه های مولوی در خانه ای مخروبه زندگی می کند.

در مورد شرایط تحصیل او سئوال کردم و با اندوهی از دل گفت که در این محله داغون کی میره مدرسه که من برم؟  در محله ما مدرسه درست و حسابی نیست یا اگر هست مثل خانواده هایمان"زهوار در رفته" است مادرم از صبح تا شب در خیاطی یکی از پاساژهای مولوی پرده دوزی می کند و پدرم نیز معتاد در خانه خوابیده است تا پول موادش را از دستفروشی من به دست اورد او مجال خداحافظی یا گرفتن عکس نیز با خود به من نمی دهد و سریع می گوید که دیگه بس است و باید به کار مشغول شود.از او جدا شده و در راه به این موضوع فکر می کنم که این قشر آسیب پذیر را چگونه می توان توانمند ساخت.

در همین افکار هستم که مادر پیری از من مساعدت می خواهد می گوید پسرم به من کمک کن وگرنه ناهار برای خوردن ندارم به نظرم خانم محترمی می آید از او در مورد علت نداشتن وعده غذایی می پرسم که با تندی می گوید کمک نمیکنی چرا نمک بر زخمم می پاشی پسرم روزگار ادم را به اینجا میکشد روزگاری در این محله می توانستم کار کنم ولی امروز پر از مهاجرانی است که دیگر کاری برای ما باقی نگذاشته اند حرف خود را ناتمام می گذارد تا به نفر بعد از من التماس کند.

به نظر می آید که بافت فرسوده و زندگی سخت این افراد آن ها را نا امید کرده است در ادامه راه به پنچرگیری استاد علی برمیخورم و با صدای بلند علی اقا را صدا می کنم تا به رسم هم محلیهایش از داخل  به درب مغازه بیاید.

ادرس علی آقا را از دوستی گرفته ام که مدت ها در این محله زندگی کرده است او به من گفته بود که استاد علی از قدیمی های محله سیروس است و می تواند  به من برای شناخت بیشتر این محله کمک کند.

علی آقا که نمی خواهد فامیلش را ذکر کنم به درب مغازه خود آمد و با سلام علیکی گرم من را به داخل دعوت کرد البته باید گفت که در ابتدا سراغ موتورم را گرفت به او توضیح دادم که برای پنجرگیری موتور به او مراجعت نکرده ام و من اصلا موتوری ندارم که بخواهم برایم ارپاراتش کند. از معرفم نام میبرم و بی معرفت جمله است که از او در مورد دوستم می شنوم.

بعد از داخل شدن در مغازه علی آقا به سراغ اصل مطلب می روم از او در مورد مشکلاتی که روزانه با آن ها در محل سکونت و کار خود دست و پنجه نرم می کند سئوال کردم.

وی با تذکر اینکه مطالب که مطرح می کند  مسئولیت انتشارش با من است گفت زندگی در این محله روز به روز سخت تر می شود از انواع اقسام مواد مخدری که در این محله به فروش می رسد تا سرقت های مکرر و وضع بد مالی همسایگان از مشکلاتی که بیش از هر چیزی به چشم می خورد ولی چاره ای برای ساکنان وجود ندارد زیرا می ترسند که با پول اندکی که از فروش خانه خود به دست می آورند دیگر نتوانند در جایی صاحب خانه شوند من هم مانند آن ها هستم خانه پدری را می ترسم بفروشم.

سئوال بعدی را در مورد اینکه آیا درست است که  قانون در این محله براساس یک اصل نانوشته براساس قدرت تعیین می شود می پرسم و به من اینگونه پاسخ می دهد ای بابا اینگونه هم که شایع شده نیست اینجا هم کلانتری و پلیس و دیگر مسائل شهری حاکم است ولی بهتره می دانم که وارد جزئیات نشوم.

به او می گویم که دولت قرار است تا طرح ملی بازآفرینی را در محله سیروس اجرایی کند و نمونه این اقدامات یعنی کلنگ زنی 100 واحد مسکونی و نوسازی ۷۰۰ واحد دیگر در سال 95 را به عنوان مراحل اجرایی آن ذکر میکنم علی اقا اعلام می کند که  تنها خبری که از این اتفاق مهم دارد این است که صدای بیل و کلنگ و ماشین آلات ساختمانی در قلب محله امان ساکنان را بریده و آن ها فکر می کنند که این همه سر و صدا نیز به نتیجه نخواهد رسید. او بر این باور است که اگر به جای ساخت مسکن در این محله یک آموزشگاه ساخته شود مطمئنا بهتر خواهد شد زیرا بیش از هرچیزی کودکان ساکن در این محله نیازمند آموزش رایگان هستند.

مشتری با مراجعه به درب مغازه استاد علی کلام را منقطع می کند و او با عجله می گوید که باید به کار مشتری برسد و ادامه می دهد که این محله بیش از هر چیزی نیازمند آموزش است زیرا خود به عنوان یک پدر مسئول مجبور است تا فرزندان خود را به مدارسی بفرستد که خارج از محدوده محله اند.

با علی اقا خداحافظی می کنم و به پیمایش خود در محله ادامه می دهم تا به سوی مترو حرکت کنم زیرا می خواهم سریع تر این گزارش را برای چاپ به تحریریه تحویل دهم در راه به این فکر می کنم که جامعه شناسان بسیاری بر این باورند که  مشکلات اجتماعی راه حل های آنی و آسانسوری ندارد و باید به تدریج حل شوند.

حال طرح ملی بازآفرینی همان طور که گفتیم می خواهد تا مشکلات را به وسیله ارتباط با مردم از طریق تسهیلگران و توسعه گران حل کند ولی باید این تسهیلگران و توسعه گران توجه داشته باشند که محله سیروس همان طور که نیازمند احیای کالبدی است بیش از آن نیازمند بهسازی اجتماعی اقتصادی است که این میسر نمی شود مگر با توسعه مجتمع های آموزشی، فضاهای باز شهری ،کلاس های مهارت آموزی ، طرح های ارتقا توانمندی های فردی و بازارچه های خود اشتغالی محقق می شود.

 

 

 

خواندن 2935 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395