شنبه, 02 تیر 1397 ساعت 09:54

کشت و صنعت مغان در برزخ سازمان خصوصی‌سازی

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

عصراقتصاد: بیش از چهار دهه است که واحدهای بزرگی از کشت و صنعت در قالب دو شرکت کشاورزی و دام‌پروری مغان (در سطح 30 هزار هکتار) و کشاورزی و دام‌پروری پارس (18 هزار هکتار) در عرصه زمردین دشت مغان در شمال استان اردبیل و در آمیزه‌ای از طبیعت و فناوری‌های نوین در بخش کشاورزی کشور می‌درخشند.

عبدالحسین  طوطیایی – پژوهشگر کشاورزی در گفت و گو با عصراقتصاد در خصوص شرکت کشاورزی و دام‌پروری مغان و ظرفیت‌های آن گفت: کشت و صنعت مغان با تمامی ظرفیت‌های خیره‌کننده‌اش متأسفانه در حال حاضر در حیاط‌خلوت و متروک دستگاه‌های اجرایی متولی در حال فرسودن است. واحدی که می‌توانست و یقیناً اکنون و بیش از گذشته می‌تواند به نمایشی از اقتدار مدیریت اجرایی کشاورزی تبدیل و همواره طلایه‌دار کاروان تولیدکنندگان کشاورزی برای پذیرش فن‌آوری‌های نوین و حتی جذب سرمایه‌گذاری خارجی باشد. این بنگاه تولیدی در ادامه چهار دهه اخیر از آزمون خطاهای مدیریت‌های گوناگونش اکنون بر تلی از گنجینه‌های بالقوه اما بی‌رمق ادامه حرکت می‌دهد. در این گزارش به نمایی فشرده از شرایط حال و ظرفیت‌های بالقوه و قابل توسعه این ثروت عظیم ملی می‌پردازیم. ثروتی که به بهانه اصل 44 قانون اساسی از سال 1386 تاکنون در محاق و انسداد سازمان خصوصی سازی و بهبهانه تعریف  "بنگاه تجاری" فرو رفته است. امیدواریم این گزارش توجه دولت محترم را نه‌تنها برای بازیابی هویتی دیگر بار، بلکه برای توان‌یابی مجدد این شرکت در حوزه کشاورزی کشور فراهم کند.

وی ادامه داد: ساختار تولیدی در شرکت کشاورزی و دام‌پروری و از همان ابتدا در سه شاخه اصلی زراعی، باغبانی و دام‌پروری بنا نهاده شده بوده است. مجموعه این فعالیت‌ها در یک زنجیره به هم پیوسته، سالانه از حق‌آبه تخصیصی 240 میلیون مترمکعب و به‌طور میانگین 20 مترمکعب در ثانیه آب از رود ارس و از طریق کانال بزرگ «میل مغان» و توزیع در یک سیستم شبکه رو و زیر زمینی بهره می‌گیرد. سیستمی که در بدو استقرارش در تراز پیشرفته‌ترین در خاورمیانه به شمار می‌آمده است.

طوطیایی با اشاره به سوابق تولیدی این شرکت گفت: در سال 1359 کارخانه قند مغان با ظرفیت اسمی پنج هزار تن شروع به کار کرد. پس از آن کارخانه کمپوت و آبمیوه (1372) و لبنیات پاستوریزه (1375) آغاز به کار و بهره‌برداری از تولیدات شرکت کرد. گرچه کارخانه آبمیوه شرکت چند سالی است که به لحاظ بحران مالی تعطیل شده است. در حال حاضر هم یک شرکت تولید کودهای ترکیبی مواد آلی و معدنی با بهره‌گیری از کود دامی تولیدی در شرکت و به‌صورت مشارکتی در حال فعالیت است.

این کارشناس کشاورزی اظهار کرد: در سال‌های نخستین پس از انقلاب این واحد بزرگ و مدرن دست‌خوش تندبادی از دگرگونی‌ها قرار گرفت. پس از اینکه مسئولیت شرکت به دکتر عیسی کلانتری واگذار شد به لحاظ وجود حمایت‌های سیاسی، امکان تأمین اعتبارات کلان مورد نیاز برای پروژه‌های توسعه‌ای و تکمیل زیرساخت‌ها (به‌ویژه در بخش صنایع تکمیلی) قوام و پایداری بیشتری فراهم شد؛ اما از تبعات نه‌چندان مثبت این برخورداری سیاسی حضور بیشتر و متنوع‌تر مراکز، منابع و صاحب‌منصبان منطقه در مدیریت شرکت بوده است. حضوری که با وجود نگاه‌های غیرتخصصی و بعضاً با انگیزه سهم‌خواهی، اما تا توانسته اعتماد‌به‌نفس فنی و مدیریتی را در اداره امور جاری و درازمدت آن ستانده است. سرانجام آنکه سازمان خصوصی‌سازی کشور و به استناد قرائتی خاص از اصل 44 قانون اساسی جمهوری اسلامی و با زدن خیمه اقتدار بزرگ‌تری بر آخرین تحرکات پویای شرکت آن را مسلوب از اختیارات توسعه‌ای و حتی ترمیمی کرده  و اجرای هر برنامه درازمدتی را غیرممکن کرده است. این سازمان با برچسب بنگاه تجاری بر این سرمایه ملی و تأکید بر راهبرد کوچک‌سازی دستگاه دولت، حدود 11 سال است  همچون کالای روی دست‌مانده دست‌فروشان، چوب حراج بر این گوهر سبزآفرین زده است. جالب آنکه هنوز خریداران احتمالی که مرزهای مشترکی با امکانات عمومی دارند تاکنون استقرار این منار بلند را در زیر سقف نگاه تجاری کوتاه‌مدت خود نداشته‌اند. چراکه قدر زر زرگر شناسد و قدر گوهر، گوهری.

  • فعالیت‌های زراعی:

وی با تشریح برنامه‌های زراعی کشت و صنعت مغان گفت: با سطحی بیش از 20 هزار هکتار از بدو تأسیس و با بهره‌گیری از مدرن‌ترین ابزار و روش‌های نوین، ارقام جدید و اصلاح شده زراعی و تمرکز بر محصولات اساسی از قبیل گندم، جو، ذرت، سویا، چغندرقند، پنبه و... به‌طور پایداری کماکان ادامه دارد. هنوز هم در مقایسه میانگین عملکرد تولیدات زراعی این شرکت در بالاترین تراز کشور قرار دارد. در تولید این محصولات از مرحله کشت تا برداشت حتی‌الامکان نیروی انسانی کمتر و عمدتاً به‌طور مکانیزه صورت می‌گیرد.

وی افزود: سالانه از حدود شش هزار هکتار اراضی زیر کشت گندم آبی حدود 30 هزار تن محصول به دست می‌آید. نیمی از یک هزار و 100 هکتار کشت اول ذرت در اراضی این شرکت به تولید بذور ذرت هیبرید 704 و در نیم دیگر محصول ذرت دانه‌ای با عملکردی بیش از هشت تن در هکتار تولید می‌شود. کشت سویا و نیز ذرت علوفه‌ای (بیش از یک هزار و 400 هکتار با میانگین عملکرد 55 تن) عمدتاً به‌عنوان کشت دوم و بعد از برداشت گندم و جو صورت می‌گیرد.

طوطیایی ادامه داد: در دو دهه اخیر کشت دانه روغنی کلزا با حدود 34 درصد روغن و با استفاده ارقام برتر جهانی از قبیل «هایولا» و... در شرکت توسعه یافته است. هم‌اکنون بیش از یک‌پنجم سطوح زراعی (چهار هزار و 350 هکتار) به محصول کلزا با میانگین حدود سه هزار و 500 کیلوگرم و در حقیقت یک هزار و 100 معادل کیلوگرم روغن خالص در هکتار اختصاص دارد.

وی از مزایای حاشیه‌ای کشت این محصول به رعایت تناوب زراعی با گندم و جو ، کاهش علف‌های هرز و قارچ‌های خاک‌زی اشاره کرد و افزود: سالانه حدود یک هزار و 400 هکتار زراعت چغندرقند با بالاترین عملکرد (میانگین 80 تن در هکتار) در کشور، این شرکت را به یکی از کانون‌های عمده تولید این محصول تبدیل کرده است. تولیدی که با احتساب عیار 14 درصد، برداشت شکر خالص از هر هکتار آن را حدود یک هزار و 100 کیلوگرم برآورد می‌کند. در سال جاری این شرکت با مبادرت به کشت پاییزه یک هزار هکتار چغندرقند برای تغییر فصل کشت و نیز فعالیت کارخانه قند پیشگام منطقه شد. اقدامی که اگر به نتیجه مثبت برسد تحول بزرگی در کاهش مصرف آب در کل منطقه خواهد داشت.  محصولات پنبه (650 هکتار)، جو آبی (دو هزار هکتار) و یونجه (دو هزار و 230 هکتار) از زمره تولیدات عمده بخش زراعی شرکت محسوب می‌شوند.

  • باغبانی شرکت 

این کارشناس کشاورزی در ادامه به موضوع فعالیت های باغبانی در کشت و صنعت مغان اشاره کرد و گفت: گرچه سطح باغ‌های شرکت کشاورزی و دام‌پروری مغان بیش از سه هزار هکتار نیست، اما بدون تردید آسیب‌دیده‌ترین و در عین حال پربازده‌ترین شاخه فعالیت شرکت، باغ‌های میوه آن است. بازده بالای آبیاری در باغبانی، امکان صادرات‌ بعضی اقلام میوه و در مقایسه با محصولات زرعی، جلوگیری از فرسایش خاک و کاهش مصرف سوخت از مزایای توسعه باغبانی در اقلیمی است که طیف وسیعی از محصولات باغی در آن می‌تواند تولید شود. عمده‌ترین سطوح گونه‌های مختلف باغ‌های میوه در شرکت عبارتند از 690 هکتار هلو با 11 واریته و 440 هکتار شلیل با پنج واریته 210 هکتار آلو و هفت واریته، 260 هکتار فندق، 320 هکتار زیتون، 25 هکتار بادام، 50 هکتار آلبالو، 40 هکتار گیلاس و 30 هکتار گوجه‌سبز و... است. فعالیت‌های باغبانی شرکت بیشترین آسیب را از بلاتکلیفی و انسداد در سازمان خصوصی‌سازی تحمل کرده است.

وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر یکی از عمده‌ترین مشکلات باغ‌های شرکت مغان از بین رفتن درصد بالایی از درختان و بنابراین تراکم باز و تعداد کمتر نهال در واحد سطح است. براساس برآورد به‌عمل‌آمده، در حال حاضر 70درصد فضای باغ‌ها خالی است. ضمناً ظرفیت خالی عمده‌ای در سطوح اراضی شرکت وجود دارد که می‌تواند برای تولید چوب‌های صنعتی و یا درختان جنگلی مورد بهره‌برداری قرار گیرد. با عنایت به  شرایط اقلیمی مناسب منطقه مغان دارد می‌توان حداقل شش هزار هکتار را در شرکت زیر پوشش گونه‌های باغی مناسب برد. درصورت برنامه‌ریزی و تأمین اعتبار و مهم‌تر از همه خروج شرکت از انقیاد سازمان خصوصی‌سازی، پیش بینی می شود  که سالانه و بعد از پنج تا شش سال 150 تا 200 میلیارد تومان (بر اساس نرخ‌های در حال حاضر) از بخش باغبانی شرکت درآمد خالص کسب کرد.

  • دام‌پروری

در حال حاضر مجتمع بزرگ گاوداری شرکت با پنج هزار و 500 گاو شیرده و در ترکیب گله‌ای با 13 هزار و 500 رأس گاو از نژاد هلشتاین و عمدتاً مبتنی بر ساختار و امکانات 40 سال قبل به فعالیت خود ادامه می‌دهد. برنامه دام‌پروری موجود نیز با توجه به نیاز به سرمایه‌گذاری‌ در زیرساخت و بازدهی درازمدت آن دست‌خوش بلاتکلیفی است که در 10 ساله گذشته و به بهانه اصل 44قانون اساسی قرار گرفته است.

  • چشم‌انداز و ظرفیت‌های توسعه شرکت

طوطیایی در خصوص اقداماتی که می‌تواند منجر به توسعه پایدار کشاورزی در کشور شود گفت: در مروری فشرده از سابقه و نیز جایگاهی که شرکت کشاورزی و دام‌پروری مغان می‌تواند در توسعه پایدار کشاورزی کشور ایفا کند پیشنهاد‌های زیر و با نگاه به منافع ملی ارائه می‌شود. پیشنهادهایی که امید هست به همت منابع مسئول و تصمیم‌گیران درنهایت بر سرنوشت شرکت آن‌گونه رود که شایسته‌اش است. سرنوشتی که مصداق این تمثیل زیبا باشد که کاشتند و خوردیم پس بکاریم تا دیگران بخورند.
در نخستین گام باید شرکت کشاورزی و دام‌پروری مغان را در قالب متفاوتی از یک «بنگاه اقتصادی» تعریف کنیم. این سرمایه ملی در حقیقت دست‌مایه مدیریت کشاورزی برای نمایش عملی فناوری و روش‌های نوین بخش کشاورزی و گسترش آن برای تمامی کشور باید تلقی شود. همان‌گونه که یک واحد آموزشی برای دروسی مانند فیزیک و شیمی نیاز به آزمایشگاه دارد وزارت جهاد کشاورزی نیز چنین کانونی را باید به‌مثابه آزمایشگاه بزرگ خود مورد مدیریت قرار دهد. در همکاری‌های دوجانبه بین وزارت جهاد کشاورزی کشورمان و کشورهای توسعه‌یافته، عرصه حاصلخیز شرکت‌های مغان و پارس می‌تواند زمینه‌های مناسبی برای جذب سرمایه‌گذاری‌های همراه با دریافت فناوری‌های نوین باشد.
مورد مهم دیگر آنکه ظرفیت‌های این شرکت درهرحال به‌عنوان یک سرمایه ملی تلقی می‌شود. این سرمایه چه تحت مدیریت وزارت جهاد کشاورزی یا در تملک یک سرمایه‌گذار ظاهراً خصوصی باشد درهرحال متعلق به بخش کشاورزی کشور است. باید سرنوشت واحدهای صنعتی و تجاری بزرگی که تاکنون از طریق سازمان خصوصی‌سازی به گروه‌ها و اشخاصی که ظاهراً عنوان بخش خصوصی را یدک می‌کشند مورد ارزیابی بی‌طرفانه قرار دهیم. آیا واقعاً این نوع بخش خصوصی تاکنون توانسته است روح اصل 44 قانون اساسی زنده و به اهداف آن عینیت بدهد؟
بدون تردید راه‌حل‌های متعددی برای افزایش بازدهی اقتصادی شرکت و قرار گرفتن در مسیر توسعه پایدار کشور وجود دارد. راه‌حل‌هایی که الزاماً یا مدیریت خشک و شکننده دولتی یا بخش‌های خصوصی رانت‌آلود نیست. ازجمله این گزینه‌ها عرضه 49 درصد از سهام شرکت در سازمان بورس و تملک 51 درصد سهام آن توسط وزارت جهاد کشاورزی برای ارائه طرح‌های ملی در قالب شرکت مغان و به‌عنوان پایلوت است.
حمایت قدرتمند و با انگیزه وزارت جهاد کشاورزی از مدیران برگزیده خود در شرکت و دادن اعتماد به نفس لازم به مدیرانی که به تدارک برنامه‌های درازمدت اهتمام می‌ورزند بسیار الزامی است.
وجود یک هزار خانواده گوسفنددار از عشایر شاهسوند در متن اراضی و چرای مفرط گله‌های گوسفند آنان از چالش‌های مزمن در برابر توسعه کارآمد شرکت به شمار می‌آید. در حال حاضر و با توجه به آبگیر شدن اراضی تحت سد خداآفرین مناسب‌ترین زمان برای سامان‌دهی آنان است.

مورد  بسیار ضروری برای اشاره در این گزارش این است که مدیران اجرایی و مجمع نمایندگان مجلس شورای اسلامی در استان اردبیل باید شرکت کشاورزی و دام‌پروری مغان را به‌عنوان یک سرمایه ملی که در این استان مستقر است مورد پایش و حمایت قرار دهند؛ بنابراین انتظارات احتمالاً غیرفنی نمایندگان و دیگر ارکان فعال در استان به‌ویژه در شهرستان پارس‌آباد چه‌بسا بیش از حمایت‌های سازنده باعث تضعیف مدیریت این شرکت بشود.
خواندن 220 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395