چهارشنبه, 06 تیر 1397 ساعت 09:48

اطلاعات تکميلي

  • چه فناوری‌هایی می‌توانند با بحران کم‌آبی مقابله کنند؟

کمبود آب؛ تهدید یا فرصت

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

الهه فابریکی اورنگ

عصر اقتصاد: قائم مقام ستاد توسعه فناوری آب، گفت: چالشی که برای مبارزه با محدودیت‌های آب انجام می‌دهیم، باعث پیدا شدن راه حل‌های متنوع و جدید خواهد شد. در این راستا آبخیزداری، آبخوانداری و احداث قنوات مدرن به شکل سدهای زیرزمینی از این روش‌های قابل توصیه است.

فرود شریفی در گفتگوی اختصاص با خبرنگار عصر اقتصاد، با بیان اینکه اخبار مربوط به مشکل کم آبی کشور به اندازه ای که در جامعه نگاه بدبینانه و سیاه نمایی به آن وجود دارد، نیست، گفت: آنچه که از سال های اخیر به عنوان هشدار مطرح می شود، بیشتر در خصوص شرایط استفاده از منابع آبی کشور است که در اثر مدیریت نادرست در بخش‌­های وابسته دیگر به پر رنگ تر شدن موضوع خشکسالی در کنار عوامل تشدید کننده از جمله، کاهش بارندگی، فعالیت نادرست دربخش کشاورزی و برخورد نامتناسب با زمین و خاک و درنهایت کم توجهی به استفاده گسترده ازفناوری های مربوط به توسعه کشاورزی بر اساس دانش روز دنیا، انجامیده است.

وی با اشاره به اینکه، کشور ما کشور کم آبی است، اما ما همان آب­هایی را که داریم خوب استفاده نمی‌کنیم و بخش اعظم آن را از دست می‌‌دهیم، این سوال را مطرح کرد: آیا این بحران بی آبی است یا بحران بی مدیریتی؟ اگر قبول کنیم بحران در بی مدیریتی و روش های غلط متداول است باید پذیرفت با ادامه بحران دوبرابر آب موجود هم اگرموجودی داشته باشیم به آسانی به هدر میرود و برعکس اگر مدیریت هوشمندانه برقرار شود همین مقدار آب هم میتواند چندین برابر بهره وری داشته باشد. به منظور رهایی از معضل کم آبی و مقابله با آن باید در مدیریت بخش آب از استحصال گرفته تا نحوه مصرف، سرمایه گذاری؛ سازمان کار و همچنین الگوی کشت تجدید نظر کرد و در برنامه ریزی ها بازنگری اساسی داشت.

وی ادامه داد: در شرایط آرمانی، کل محصول تولید فعلی کشور در بخش کشاورزی می‌تواند فقط با چند در صد نزولات آسمانی تولید شود مشروط بر این که، از آب خوب استفاده شود و دانش، سرمایه، مدیریت و فناوری مناسب در اختیار کشاورزان قرار گیرد.  به تعبیر دیگر اگر کاشت و داشت و برداشت با مدیریت صحیح و فناوری مناسب همراه شود و بازای هر متر مکعب اب مصرفی فقط سه کیلو محصول تولید شود (در محیط کنترل شده بازای یک متر مکعب آب مصرفی بیش از سی کیلو محصول تولید میشود)، تولید 100 میلیون تن به  کمتر از 30میلیارد متر مکعب آب نیاز خواهد داشت. که این میزان آب کمتر از 7% نزولات آسمانی است.

وی با اشاره به این مساله که از روش ها و فناوری‌های موجود کدامیک میتوانند با سرعت بیشتر، هزینه کمتر، سهولت و آثار مخرب قابل قبول بحران کم آبی را حل و فصل نمایند، یادآور شد: تجربه نشان داده که روش‌های گذشته علیرغم سرمایه گذاری های کلان و نجومی نتوانسته اند مشکل را حل کنند و اگر در این کار موفق میبودند شرایط امروز و بحران فراگیر وجود نداشت و برعکس. میتوان ادعا کرد که فناوری هایی که نیاکان ما استفاده میکردند پایداری بیشتری داشته و با طبیعت کشور ما سازگارتر بوده اند و لذا از کار گذشتگان میبایست درس ها آموخت.

شریفی اظهار داشت: طی نیم قرن گذشته طرح های مختلفی برای تامین آب از طرف کارشناسان دلسوز ارائه شده ولی بجز پروژه های سد سازی برنامه‌هایی مانند آبخیزداری و آبخوانداری که میتوانند تعدیل کننده نوسانات نزولات از سالی یا دوره ای به دوره دیگر بوده و از تبخیر بیش از حد جلوگیری می‌کنند، بطور جدی مورد توجه قرار نگرفته است. تمرکز سرمایه ها روی سدسازی بوده که حدود 16 میلیارد متر مکعب(حدود 4% از کل نزولات) را عملا توانسته در عرصه تولید کشاورزی، شرب، وصنعت مهیا کند که آن هم دارای تعداد کمی بهره بردار، متمرکز در مکان های خاص، دریاچه آنها در معرض چند میلیارد متر مکعب تبخیر بوده و بخشی از آن هم مصروف برقابی میشود.  بسیاری از سدهای ساخته شده یا خالی از آب هستند و یا آب شیرین و گوارا را شور کرده و معضل جدی درست کرده و یا طشتک تبخیر درست کرده اند و بهره برداران و مخاطبین آن در تولید نیز جمعیت اندکی هستند. کار های زودبازه، غیرمتمرکز، اقتصادی و کوچک در سایه تفکر توسعه نفتی، و تصمیم گیری های بالا به پایین  رنگ باخته و به فراموشی سپرده شده اند.

  • چه اقدامات و فناوری هایی باید مورد حمایت قرار گیرند؟

عضو ستاد توسعه فناوری­های آب، با تاکید بر اینکه راه حل زیربنایی، وپایدار برای حل مشکل کم آبی نیازمند بکارگیری فناوری است، خاطر نشان کرد: مدیریت و تنظیم بهینه عملیات آبیاری و مقدار آب مصرفی با توجه به ویژگی­های خاک، نیاز آبی و خصوصیات فیزیولوژیکی گیاهان مختلف، و در نظر گرفتن شرایط زمانی و مکانی، تولید بذور و نهال های اصلاح شده با استفاده از روش های اصلاح نباتات و علوم جدید مربوطه. بهره برداری بهینه از خاکهای زراعی، باغی، مراتع، و جنگل­ها و اجرای برنامه های مدیریت پایدار خاک. مقابله با چالش­های کمبود آب و زمینه سازی برای توسعه پایدار جامعه، در وهله اول و به طور عمده مستلزم توجه کافی به فعالیت­های کشاورزی، ازجمله مدیریت خاک، اصلاح نباتات، مدیریت گیاه، بهینه سازی اقدامات به زراعی، و مدیریت صحیح منابع طبیعی، و در وهله دوم نیازمند توجه به مدیریت هدفمند صنایع، بهینه سازی مصارف شهری و بهداشتی، و .... می باشد.

شریفی افزود: اجرای برنامه های جامع حفاظت و مدیریت خاک در اراضی کشاورزی، مراتع و جنگل­ها، معادن، فعالیت­های عمرانی و جاده سازی، و اقدامات آبخیزداری طی یک دوره پنج الی 10 ساله، ضمن ایجاد اشتغال مناسب و کاهش خسارت­های اقتصادی- اجتماعی، می تواند موجب افزایش پایدار حداقل 100 درصدی منابع آب وتولید محصولات کشاورزی  گردد. مدیریت و اصلاح بافت خاک، افزودن کربن آلی و مواد اصلاح کننده، افزایش پوشش سطح خاک باعث افزایش نفوذپذیری خاک سطحی، با افزایش تهویه و افزایش حاصلخیزی خاک، و همچنین انجام اقدامات حفاظت خاک و کنترل فرسایش، و فعالیت های آبخیزداری تبخیر را کاهش داده، سرعت رواناب را کم کرده و ضمن افزایش فرصت نفوذ آب در خاک، مانع شسته شدن عناصر مغذی و از دست رفتن مواد آلی می­شود. جذب آب و کاهش مقدار  رواناب، فرسایش، و تبخیر، باعث کاهش حجم قابل توجهی از تلفات آب باران، افزایش منابع آب در دسترس، افزایش حاصلخیزی خاک ونهایتا نیل به تولیدات حداقل 100 درصدی دیگر در کشاورزی و منابع طبیعی و تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی گردد. بر این اساس، در کشورهای خشک، هدررفت تبخیر از تالاب ها، دریاچه ها و رودخانه ها، جریان کل تولید شده در کشورها را کاهش می‌دهد. تلفات تبخیر، با در نظر گرفتن نفوذ، ممکن است بطور قابل توجهی جریان آب های سطحی جاری در حوضه ها را که از کوهستان ها سرچشمه می گیرد کاهش دهد.

  • چه اقداماتی در خصوص رفع بحران آب انجام شده است؟

رییس انجمن مقابله با خشسالی وتغییر اقلیم، با اشاره به اینکه، ایران در کمربند خشک کره زمین قرار دارد، ادامه داد: برای مدیریت بهینه آب و عبور از بحران و کاستن از آثار زیان بار می بایست، در ارتقای کارایی آب موجود، افزایش آب در دسترس با کاهش تبخیر، نمک زدایی منابع آب شور و لب شورو تنظیم سامانه هوشمند آب مجازی تلاش نمود و برای تامین منابع آب شیرین (باکاهش تبخیر، نمکزدایی، مدیریت رودخانه ها، چشمه ها، برفچال ها، یخچال ها، آب های زیرزمینی، دریاچه های آب شیرین، و...) از طریق سرمایه گذاری فعال و ارائه خدمات فنی و مهندسی اقدام کرد.

 

وی ادامه داد: برای کارایی آب مصرفی و برقراری الگوی کشت مناسب باید توسعه کاشت در محیط های کنترل شده، گیاهان متحمل و مقاوم به شوری و خشکی اقدام کرد و نسبت به انتقال دانش، علم و فناوری به مزرعه و کاهش فاصله تولید بین تولید متوسط کشور و تولید در مزارع پیشرو اقدام نمود.

وی افزود: روش های غلط  به ارث رسیده از گذشته، نظام حکمرانی آب، ساختار اجرایی تصدی گر بالا به پایین را باید بازمهندسی و اصلاح نمود. درصورت ادامه ساختار فعلی مدیریت آب باید منتظر عواقب و نتایج مشابه گذشته و در برخی اوقات بدتر باید بود. دیپلماسی فعال و تخصصی در بخش آب و اقلیم برای استفاده مناسب از آب با تنظیم و تکلیف کشت های مناسب هر منطقه به مقدار مورد نیاز، دخالت در الگوی مصرف غذایی به نحوی که محصول های پر مصرف در رژیم غذایی با محصولات کم مصرف جایگزین شوند و از طرف دیگر حفظ حقوق منطقه ای و ملی در تولید و مصرف آب را باید توسعه داد. صادرات و واردات مستقیم و غیر مستقیم و تجارت هوشمندانه به نفع تولیدات داخلی و تداوم آنها را لازم است بصورت جدی برنامه ریزی و عملیاتی شود.

خواندن 248 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395