شنبه, 13 مرداد 1397 ساعت 09:37

اطلاعات تکميلي

  • بحران‌سازی با کم‌آبی به تقویت ریزگردها خواهد شد؛

کاشت هندوانه یا حفظ منابع آب؟ مسئله این است

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

عصراقتصاد: طی دو دهه اخیر، تجارت آب مجازی در جهان شکل بارزی پیداکرده است. دیدگاهی نوین که با تابعیت از سیاست‌های داخلی و پتانسیل تولید و تجارت‌های خارجی راهی است برای تأمین نیاز غذایی و بازرگانی.

به اعتقاد برخی کارشناسان و مسئولان حوزه آب، در حال حاضر در کشور با بحران کم‌آبی مواجه هستیم. به همین دلیل می‌توان از تجارت آب مجازی برای بازیابی، حفظ تعادل و پایداری منابع آبی در مناطق خشک و نیمه‌خشک استفاده کرد. بنابراین لازم است عملکرد و سودآوری آن از جنبه‌های مختلف ازجمله، پتانسیل تولید، الگوهای کشت، امنیت غذایی، اشتغال و محیط‌زیست و ... موردبررسی قرار گیرد.

جنبه اقتصادی آب مجازی به‌عنوان کلیدی‌ترین مفهوم در تجارت به شمار می‌رود. وجوه اقتصادی این موضوع در ایران نیز قابل‌بررسی است. ایران با ۱۵ میلیارد مترمکعب واردات آب مجازی در رتبه هشتم است و ژاپن که بحران آب ندارد با واردات آب مجازی به میزان شش برابر واردات ایران در رتبه نخست قرار دارد.

با انتشار این اعداد و ارقام، پرسشی که اذهان عمومی و رسانه‌ها را درگیر می‌کند این است که آیا صادرات محصولات پرآبی مثل هندوانه در راستای منافع ملی کشورمان است یا اینکه این روند برخلاف رویکرد حفاظت از منابع ارزشمند آبی است؟

با برآورد کارشناسان اقتصادی کشت هر کیلو هندوانه تقریباً آبی معادل 600 بطری آب‌معدنی نیاز دارد و این میزان مصرف آب برای کاشت این محصول و صادرات آن به کشورهای دیگر درواقع صادرات آب باقیمتی بسیار ناچیز به کشورهای دیگر محسوب می‌شود و این مسئله هزینه زیادی را برای اقتصاد کشور به همراه دارد. در آمارهایی که درزمینهٔ صادرات هندوانه ارائه می‌شود آمده که ایران در سال ۹۳ حدود ۸۳۳ هزار تن هندوانه به قیمت ۷۰۰ تومان در هر کیلو صادر کرده که این رقم معادل ۲۰۸‌ میلیارد لیتر آب مصرف کرده است. از طرفی تنها ۲۲ میلیون دلار ارز به کشورمان درازای صادرات هندوانه واردشده که این امر با توجه به بهای تمام‌شده آب مصرفی توجیه اقتصادی ندارد.

  • مخالفت وزیر کشاورزی با کشت هندوانه

در سال 94 در حاشیه بهره‌برداری از شیوه جدید کشت ذرت علوفه‌ای که در شهرستان پیشوا برگزار شد، تولید و صادرات هندوانه به دلیلی محدودیت منابع آبی کشور و مصرف آب بالای این محصول با مخالفت وزیر جهاد کشاورزی روبرو شد. وی معتقد بود که اگر این محصول با شیوه‌های پیشرفته آبیاری کشت شود مقرون‌به‌صرفه است و باید کنترل و مدیریت عرضه و تقاضا درزمینهٔ کاشت محصولات، به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که محصولات پر آب بیش‌ازاندازه تولید نشوند و به‌نوعی با این محدودیت شدید آبی، صادرات آب نداشته باشیم.

وی اظهار داشت: ترجیح می‌دهیم محصولاتی در کشور تولید شوند که دارای مزایای نسبی، ارزش‌افزوده و کمترین نیاز به آب باشند.

سال گذشته اما محمود حجتی از کاهش مصرف آب برای تولید یک کیلوگرم هندوانه خبر داد و اعلام کرد: برای تولید یک کیلوگرم هندوانه در ایران ۲۸۶ لیتر آب مصرف می‌شود که این رقم در مقایسه با سال ۹۱، ۳۷ درصد کاهش داشته است.

وی در ادامه تأکید کرده است: مصرف آب در تولید هندوانه طی سال‌های (95-91) از 12500 مترمکعب در هکتار به 9740 مترمکعب در هکتار کاهش‌یافته است به‌طوری‌که در سال 91، به ازای هر مترمکعب آب مصرفی 2.2 کیلوگرم محصول هندوانه تولید می‌شده است که با افزایش بهره‌وری، میزان تولید به 3.5 کیلوگرم به ازای هر مترمکعب افزایش‌یافته است.

  • رد ادعای وزیر توسط مشاور اول رئیس‌جمهور

یک سال بعد، این موضوع توسط مشاور اول رئیس‌جمهور رد شد. عیسی کلانتری مشاور اول رئیس‌جمهور در امور آب و کشاورزی گفت: عموم افراد تصوراتی مبنی بر آب بر بودن هندوانه دارند درحالی‌که این امر صحت ندارد و تنها بازدهی آب این محصول بالا است.

وی بابیان اینکه میزان آب مصرفی برخی محصولات نظیر گندم قابل قیاس با هندوانه نیست، افزود: برای تولید یک کیلو گندم هزار و 200 کیلو و هندوانه 200 الی 300 کیلو آب مورداستفاده قرار می‌گیرد ازاین‌رو نمی‌توان گفت که صادرات هندوانه صرفه اقتصادی چندانی ندارد.

کلانتری با اشاره به اینکه سالانه 2 میلیون تن هندوانه موردنیاز کشور است، بیان کرد: در برخی سال‌ها تنها به سبب افزایش نزولات جوی ممکن است که تولید هندوانه بیش از نیاز داخل باشد که در این صورت نسبت به صادرات مازاد بر نیاز داخل به بازارهای هدف اقدام می‌نماییم.

در ادامه، عباس پاپی‌زاده، عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی نیز در پاسخ به این سؤال که علی‌رغم آب بر بودن محصولی نظیر هندوانه چرا صادرات انجام می‌شود، اظهار داشت: با توجه به نبود الگوی کشت تعریف‌شده از سوی وزارت جهاد برای کشاورزان و بازار موجود برای فروش هندوانه کشاورزان راه چاره‌ای به‌جز کشت این محصول نیست.

وی افزود: به دلیل عدم رعایت آمایش سرزمین، کشت محصولات آب بر در استان‌های کم آب همواره صورت گرفته است.

پاپی‌زاده بابیان اینکه تولید محصولات باید بر اساس پتانسیل‌های هر استان باشد، گفت: در کشور ما به میزان کافی آب برای تولید محصولات وجود دارد و تنها به سبب عدم مدیریت صحیح با بحران کم‌آبی روبرو هستیم.

عضو کمیسیون کشاورزی بابیان اینکه بهره‌وری آب در کشور ما ۳۵ درصد است، اظهار کرد: در کشورهای توسعه‌یافته میزان بهره‌وری حدود ۶۵ درصد است ازاین‌رو با توسعه سیستم‌های نوین آبیاری و کاهش ۱۰ درصدی مصرف میزان قابل‌توجهی آب صرفه‌جویی می‌شود.

  • کاهش مصرف آب درکشت هندوانه طی ۴ سال

بنابراین گزارش، می‌توان نتیجه گرفت که آب موردنیاز برای تولید یک کیلوگرم هندوانه از 455 لیتر در سال 91 به 286 لیتر در سال 95 معادل 37 درصد کاهش‌یافته است. عملکرد در واحد سطح نیز از 29 تن در هکتار در سال 93 به 32.5 تن در هکتار در سال 95 افزایش‌یافته است.

در همین رابطه، حسین اصغری مدیرکل دفتر سبزی و صیفی وزارت جهاد کشاورزی در سال جاری ادعا کرد که با تغییر شیوه آبیاری در کشور طی سه سال اخیر وضعیت تغییر کرده است.

وی اظهار داشت: در مورد آب‌بر بودن محصولات سبزی و سیفی باید گفت فی‌ذاته منهای برخی محصولات کشاورزی خاص ازجمله برنج و نیشکر که به دلیل شرایط رشدی آب زیادی مصرف می‌کنند چیزی تحت عنوان پر آب‌بر نداریم و روش کشت ما است که این نیاز را تغییر می‌دهد. محصول طالبی اگر قرار باشد به روش کشت سنتی کشت شود به ازای هر هکتار 13 هزار مترمکعب آب نیاز دارد اما اگر با روش نواری و همچنین مالچ‌پاشی پای بوته کشت شود انگار که گلخانه را در فضای باز اجرا کرده‌ایم و در هر هکتار به 4500 مترمکعب آب نیاز دارد یعنی یک‌سوم. پس اصلاً این محصولات آب‌بر نیستند.

هندوانه هم همین مصداق را دارد و جزو محصولاتی است که مظلوم واقع‌شده، کشت هندوانه با روش آبیاری نواری، مالچ‌پاشی و کشت نشایی که در تمام مناطق جنوبی کشور در حال انجام است بیشتر از 4500 مترمکعب آب در هکتار مصرف نمی‌کند.

اصغری ادامه داد: نکته دیگری که باید در نظر بگیریم آن است که آبی که در بخش کشاورزی مصرف می‌شود بی‌کیفیت‌ترین آبی است که وجود دارد که حتی صنایع ما هم از آن استفاده نمی‌کند. این آب در خیلی جاها شور است و در خیلی جاها املاح زیادی دارد و این‌گونه فکر نکنیم که آب‌معدنی در بخش کشاورزی مصرف می‌شود. ضمن اینکه اثرات زیست‌محیطی کالای کشاورزی هم باید در نظر گرفت هرجایی که زمین لخت ماند و کشاورزی نشد بحث ریزگرد و فرسایش خاک و یا بسیاری دیگر از اتفاقات را شاهدیم.

وی تشریح کرد: این‌ها نکاتی است که هیچ‌گاه در بخش کشاورزی به آن نمره داده نشده است. کشاورزان ما اکنون در سخت‌ترین شرایط و با آب بی‌کیفیت کشاورزی انجام می‌دهند و به نظرم بی‌انصافی است اگر بگوییم هندوانه محصول پر آب‌بری است. اگر هندوانه به روش سنتی کشت شود این حرف‌ها درست است اما در روش‌های نوین چنین چیزی صحت ندارد. پیاز، فلفل، بادمجان و سیب‌زمینی هم در مناطق جنوبی کشور به‌ویژه جیرفت به همین روش کشت می‌شود و یک هکتار سراغ نداریم که به روش غرق آبی محصول خود را بکارند.

با توجه به گزارش‌های مطرح‌شده درزمینهٔ کشت، موضوعی دیگر در این میان قابل‌بررسی است.

  • میزان بارش سالیانه و هدر رفت آب مجازی

بارندگی کشور ما 413 میلیارد مترمکعب در سال است که 293 میلیارد مترمکعب آن، در مزارع و زمین‌ها جذب می‌شود و بخشی از این بارندگی‌ها، تبخیر می‌شود و 130 میلیارد مترمکعب آن قابل استحصال است که 105 تا 107 میلیارد مترمکعب آن را استحصال کرده‌ایم.

علیرضا آراستی، مدیر بخش بهره‌برداری از شبکه‌های آبیاری و زه کشی شرکت مدیریت منابع آب ایران، یکی از روش‌های بهینه‌سازی مصرف آب در کشور را اصلاح و تعمیر سیستم‌های آب‌رسانی و انتقال آب دانست و افزود: در کشور ما به هدر رفت آب‌های مجازی توجه نمی‌شود و قطعاً اصلاح الگوی مصرف در کشور، خصوصاً در بخش کشاورزی می‌تواند به پیشرفت و توسعه در صنعت بینجامد و با توجه با میزان محدود و نسبتاً اندک بارش سالانه اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی و استفاده از سیستم‌های مدرن آبیاری تأثیر بسزایی در اقتصاد کشورمان خواهد داشت.

وی اظهار داشت: کشاورزی در ایران، عموماً به شکل اقتصادی نیست و بهره‌وری آن پایین است و تولید محصول، با متوسط‌های جهانی تطابق ندارد. باید توجه کنیم که میزان باروری کشت ما، در کشور چیست و الگوی کشت مناسب را تعیین کنیم و تشکل‌های کشاورزی را ایجاد کنیم. اگر بخش کشاورزی، از معیشت، به اقتصاد هدایت شود، به نتایج دلخواه خود در بهینه‌سازی مصرف آب، خواهیم رسید. کشاورزی، باید از شیوه سنتی، به شیوه مدرن تغییر کند.

حال با تمامی این اطلاعات و نظریات مطرح‌شده در رابطه با کاشت محصولات جالیزی مانند هندوانه، با تمامی نظرات مثبت و منفی موجود و مخالفت‌ها و نظریات موافق، سؤالی که مطرح می‌شود این است: چه طور قیمت هندوانه‌ای که کشت بوته آن 6 ماه طول می‌کشد با وزن میانگین 10 کیلوگرم، 2.5 میلیون تومان به ازای میزان آب مصرفی آن اعلام می‌شود؟

خواندن 107 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395