شنبه, 20 مرداد 1397 ساعت 09:21

خطوط لوله صادرات گاز، جاده ابریشم جدید ایران

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

هاتف فرج اللهی

عصراقتصاد: آغاز تحریم نفتی ایران به رغم حمایت برخی کشورها و شرکت‌ها می‌تواند بستری باشد برای نو آوری و روی کار آوردن استراتژی‌های نو برای سکتور توانمند و اقتصادی انرژی در ایران. یکی از این استراتژی‌ها که احتمال تحریم‌پذیری و صادرات تک محصولی را به صورتی جدی کاهش می‌دهد، توسعه صادرات گاز است. پروژه ای که این روز ها می‌‎تواند صادرات گاز افزایش داده و نقش ایران را به عنوان یکی از تامین کنندگان گاز کشورهایی مانند پاکستان و هند که یکی از بزرگ‌ترین مصرف کنندگان انرژی در جهان است، پررنگ کند، خط لوله صلح است. خط لوله ای که علاوه بر افزایش صادرات و درآمدزایی می تواند توان استراتژیک ایران را در منطقه بیشتر کند.

خط لوله صلح که قرار بود گاز را از ایران به کشور های پاکستان و هند صادر کند، بدون شک می توانست عملکردی شبیه به جاده ابریشم داشته باشد و جایگاه استراتژیک ایران را در معادلات ژئوپلتیک برا مراتب بالاتری برساند.

احداث این خط لوله با خروج هند نیمه ‌تمام ماند و صادرات گاز از ایران به پاکستان نیز با بد قولی های طرف پاکستانی با تاخیری 10 ساله همراه شد. اما این روز ها گفته می شود به رغم تحریم هایی که آمریکا علیه ایران در نظر دارد، گفت و گو های قابل توجهی در خصوص ادامه پروژه خط لوله صلح انجام شده است.

بخش ایرانی خط لوله آی پی  به طول ٩٠٠ کیلومتر با هزینه ٢,٥ میلیارد دلار ساخته شده و برای تکمیل آن نیز باید حدود یک میلیارد دلار دیگر نیز سرمایه‌ گذاری شود، اما بخش دوم این خط لوله در خاک پاکستان به طول ٧٨٠ کیلومتر هنوز ساخته نشده است.

براساس نوشته ایسنا قرارداد گازی میان ایران و پاکستان باقی ‌مانده از طرحی است که زمانی قرار بود "خط لوله صلح" باشد، قرادادی که توافق ‌نامه اولیه آن با پاکستان در سال ۱۹۹۵ به امضا رسید و سپس در سال ۱۹۹۹ هند نیز به این توافق مشترک گازی پیوست. این قرارداد در ۲۰۰۴ مورد بازبینی قرار گرفت و جزئیات آن روشن شد، اما پنج سال بعد هند با بهانه ‌هایی در مورد امنیت و قیمت معاهده نسبت به آن سرد شده و از تعهد سه جانبه کناره‌ گیری کرد.

در سپتامبر ۲۰۱۲ عملیات اجرایی معاهده آغاز شده و روسای جمهور وقت دو کشور توافق کردند در این زمینه همکاری داشته باشند، بر اساس این همکاری پیش ‌بینی شده بود که پاکستان نیز خط لوله خود را طی ۲۲ ماه تا مرز ایران بکشد. بر اساس این معاهده گازی قرار شد با شروع عملیات لوله ‌گذاری تا سال ۱۳۹۳ صادرات گاز از طریق خط لوله به کراچی آغاز شود. این قرارداد ۲۵ ساله ایران را متعهد می ‌کند که صادرات گاز در روز از حجم ۱۴ میلیون متر مکعب را آغاز کرده و آن را در دو فاز به ۲۱ و ۳۰ میلیون متر مکعب افزایش دهد.

اما عملیات اجرایی خط لوله از سوی پاکستانی ‌ها مدام متوقف می ‌شد و از سوی مسئولان این کار در پاکستان اطلاعات ضد و نقیضی در مورد میزان پیشرفت پروژه ارائه می ‌شد. کارشکنی‌ ها و عدم آغاز عملیات اجرایی خط لوله از سوی پاکستان در حالی اتفاق می‌ افتاد، که ایران از سال ۲۰۱۱ کار خط لوله خود را به اتمام رسانده بود و به اسلام آباد فرصت داده بود تا پایان ۲۰۱۴ عملیات خط لوله را تکمیل کند.

این در حالی است که برخی گفته اند که قرار بود اگر ایران خط لوله را به مرز پاکستان برساند و پاکستان کار احداث خط لوله را تمام نکرده باشد، ایران می تواند به میزان صادرات روزانه گاز خود به پاکستان غرامت بگیرد.

با این وجود اکنون به نظر می ‌رسد این کشور باز هم به آغوش گاز ایران پناه اورده است و هفته گذشته یک مقام نفتی پاکستان اعلام کرد: این احتمال وجود دارد که ماه آینده میلادی مذاکرات دو کشور بر سر موضوع از سرگیری اجرای خط لوله انتقال گاز ایران به پاکستان آغاز شود.

به گفته وی، قرار بود هیأتی از ایران به پاکستان سفر کرده و در این رابطه با دولت موقت در این کشور گفت ‌و گو کند اما تصمیم بر این شد که این مذاکرات به بعد موکول شود تا از تأثیر آن در نتیجه انتخابات در پاکستان جلوگیری شود.

این مقام مسئول ادامه داد: در ژوئن سال ۲۰۱۶ دولت وقت پاکستان انجام مذاکرات را به دلیل فشارها از سوی عربستان متوقف کرد و به تعهدات خود در قبال دولت ایران در این زمینه عمل نکرد این مسئله باعث شد تا ایران موضوع شکایت از پاکستان در این زمینه به دادگاه داوری بین‌المللی را مطرح کند .‌در حال حاضر انتخابات در پاکستان تمام شده و احتمالا عمران ‌خان به عنوان رهبر حزب، مسئولیت دولت در این زمینه را بر عهده خواهد گرفت. وی قرار است در روز ۹ آگوست به عنوان نخست‌ وزیر پاکستان سوگند یاد کند و در همان ماه نخست نیز باید به طور کامل دولت تشکیل دهد.

این مقام نفتی دولتی پاکستان ادامه داد: احتمالا دو کشور افکار خود را در این زمینه روی هم گذاشته تا بتوانند در سایه تحریم‌ های آمریکا و رفتار خصمانه دولت ترامپ راهی برای اجرای این پروژه پیدا کنند. آمریکا از توافق هسته‌ ای با ایران خارج شده و احتمالا نمایندگان ایران و پاکستان جدول زمان‌ بندی جدیدی برای اجرای این پروژه تعیین خواهند کرد.اگر دو طرف به توافق نرسند و ایران تصمیم بگیرد این موضوع را در دادگاه ‌بین ‌المللی مطرح کند پاکستان نیز چاره ‌ای جز دفاع از خود نخواهد داشت. پاکستان به تعهد خود برای ایجاد ۷۸۱ کیلومتر خط لوله انتقال گاز در خاک خود عمل نکرده است اما با توجه به تحریم ‌های پیشین آمریکا هیچ کشور یا آژانسی نمی ‌تواند هزینه اجرای این پروژه را تأمین کند.

از سوی دیگر ایران از ادامه مذاکره برای تکمیل  تمکیل خط لوله انتقال گاز ایران به پاکستان استقبال کرده است. به گفته معاون امور بین الملل و بازرگانی وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران انرژی و گاز را عاملی برای توسعه همکاری ‌های منطقه ای و همبستگی با همسایگان، از جمله پاکستان می ‌داند.

امیرحسین زمانی‌ نیا با اشاره به نشانه های مثبتی که  به ‌تازگی در این زمینه از دولت منتخب مشاهده می‌ شود، ادامه داد: در همین راستا و در شرایط جدید، از ادامه مسیر مذاکرات درباه تکمیل و راه اندازی خط لوله انتقال گاز به پاکستان استقبال می‌ کنیم.

وی همچنین گفته است که روابط تهران و اسلام آباد همواره تاریخی و برادرانه بوده و پیوندهای دینی و فرهنگی دو کشور بزرگترین پشتوانه روابط دوستانه دو دولت، به ‌ویژه در مناسبات اقتصادی است.

علاوه بر این اتحادیه اروپا نیز از تکمیل پروژه خط لوله گازی ایران - پاکستان حمایت کرده است و سفیر اتحادیه اروپا در پاکستان اعلام کرد که این نهاد درباره تکمیل پروژه خط لوله انقال گاز ایران به پاکستان اعتراضی ندارد.

پروژه صادرات گاز از ایران به عمان نیز دیگر پروژه مهم صادرات گاز است که سال ها تاخیر دارد. طرح صادرات گاز به عمان در سال ۱۳۸۳ مطرح شد اما با گذشت حدود ۱۵ سال هنوز به مرحله اجرا درنیامده است. قرارداد صادرات گاز ایران به پاکستان ۲۵ ساله بود و باید از سال ۲۰۰۸ با ۳۰ میلیون مترمکعب آغاز میشد و در سال ۲۰۱۲ به ۷۰ میلیون مترمکعب می ‌رسید.

با این وجود هر بار تاریخ‌ های معینی برای اجرای این پروژه اعلام شده است. در همین چند سال اخیر مسئولان بارها خبر از کلید خودرن آن داده اند. در این راستا معاون اول رئیس جمهوری، اوایل مهرماه سال ۱۳۹۵ در دیدار علی بن سعود السنیدی، وزیر بازرگانی و صنایع عمان نفت، گاز و انرژی را زمینه های مناسب همکاری‌ میان ایران و عمان دانست و گفت: خوشبختانه احداث خط انتقال گاز ایران به عمان مراحل نهایی را طی می ‌کند که باید هرچه سریعتر موانع پیش روی این پروژه برطرف و به مرحله اجرا درآید. زنگنه نیز در اواخر سال ۱۳۹۵ درمورد صادرات گاز به عمان اعلام کرده بود مدل صادرات گاز به عمان تا ۱۰ اسفند مشخص می ‌شود، اما این موضوع تحقق نیافت.

با این حال اکنون که از موعد های وعده داده شده گذشته ایم، مدیران گازی کشور از امضای توافق ‌نامه صادرات گاز از ایران به عمان در روز های آتی خبر داده اند.

نحوه اجرای پروژه مذکور به این صورت است که قرار است گاز از رودان به کوه مبارک و سپس به غرب جاسک منتقل و پس از آن به عمان صادر شود. همچنین تهران و مسقط توافق کردند روزانه یک میلیارد فوت مکعب گاز از ایران به عمان صادر شود؛ قرار است بخشی از ظرفیت این خط لوله در عمان به گاز طبیعی مایع (ال ان جی) تبدیل و به بازار های هدف صادر شود و باقی مانده ظرفیت خط به بازار های آتی در کشور های جنوب خلیج فارس اختصاص یابد.

این خطوط لوله برای صادرات گاز ایران به غرب و شرق، به جاده ابریشم بی شباهت نیستند و علاوه بر این که می توانند ایران را به یک کمربند صادراتی گاز تبدیل کنند، این توان را دارند که خط تمدنی جدید ایجاد کنند که کشور های منطقه محصول صادراتی ایران را به عنوان یک کالای با ثبات و مورد نیاز بشناسند.

علاوه بر این اگر خط لوله صلح بار دیگر بتواند به کشور های هند و چین برسد، بدون شک دیگر هیپ کشوری قادر به تحریم ایران به شکلی که محدودیت های سرمایه و کالا در کشور حس شود، نخواهد بود.

اما در این میان باید به این نکته اشاره کرد که صادرات گاز مانند دیگر محصولات صادراتی تحریم پذیر نیست و زمانی که خط لوله ای برای صادرات گاز کشیده می شود و قرارداد هایی بلند مدت امضا می شود، به راحتی نمی توان شرایط را تغییر داد.

با این وجود می بینیم که همچنان استراتژی اصلی صادرات کشور بر نفت تاکید دارد و این در حالی است که بلِند های نفتی ایران در همه جای جهان شناخته شده اند و به راحتی می توان آن ها را پیگیری کرد و زمانی که بحث تحریم پیش می آید، تحریم چنین محصولی پس از پوشش گپ عرضه و تقاضا کار دشواری نخواهد بود.

اما کشوری که گاز را با یک خط لوله وارد می ‌کند، نمی ‌تواند به راحتی جایگزین پیدا کند و این که قرارداد های عمدتا بلند مدت گازی را زیر پا بگذارد نیز از آنجایی که جریمه‌ هایی سنگین در پی دارد، عملی کاملا غیر اقتصادی خواهد بود.

با وجود این مزیت ها صادرات گاز در کشور به آن صورت که باید، جدی گرفته نمی شود و یکی از مهم ترین دلایل آن استفاده بیش از حد استاندارد گاز در کشور است. دلیل دیگر آن نیز می تواند به برخی ناکامی ها در افزایش تولید گاز ربط داده شود. در نتیجه پروژه های صادرات گاز در کشور با موانعی همراه بودند که اکثرشان با تاخیر های چند ساله انجام شدند و یا هنوز هم در انتظار اجرایی شدن قرار دارند.

اما اکنون که افزایش تولید گاز به صورتی جدی در دستور کار قرار دارد و گفته می شود که تا پایان سال تولید روزانه گاز از پارس جنوبی 100 میلیون متر مکعب افزایش خواهد داشت، باید با همت بیشتری برنامه های صادراتی را پیش برد.

 

خواندن 135 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395