یکشنبه, 18 شهریور 1397 ساعت 09:04

وابستگی توسعه یافتگی به حمایت در نظام‌های مالکیت فکری کشورها

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)

آناهیتا یاوری

عصراقتصاد: حقوق مالکیت فکری در معنای وسیع کلمه عبارت است از حقوق ناشی از آفرینش‌ها و خلاقیت‌های فکری در زمینه‌های علمی، صنعتی، ادبی و هنری این حقوق به صاحبان آن حق بهره‌وری از فعالیت‌های فکری و ابتکاری انسان را می‌دهد و دارای ارزش اقتصادی است و قابلیت داد و ستد دارد، اما موضوع آن شی معین مادی نیست.

هدف اصلی صاحبان دارایی‌های فکری، به ویژه مؤسسات خصوصی، دستیابی به منافع اقتصادی و تجاری هرچه بیشتر به وسیله فروش یا انتقال دارایی های فکری یا حقوق مالکیت فکری خود است. این مسئله که آن را می توان تجاری سازی دارایی های فکری خواند، به روش های مختلف از قبیل ساخت و فروش محصول، سرمایه گذاری مشترک و سایر همکاری‌های قراردادی، اعطای لیسانس یا مبادله لیسانس، فروش یا انتقال دارایی های فکری انجام می گیرد. به عبارت دیگر هدف تجاری سازی تبدیل یک نوآوری به یک محصول قابل عرضه در بازار برای کسب درآمد و در نهایت سود می باشد.

لادن حیدری مدیر کل دفتر حقوقی و مالکیت معنوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در رابطه با نقش حقوق مالکیت در توسعه اقتصادی در گفتگو با عصراقتصاد اظهار کرد: دستیابی به توسعه که ابعاد مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی زندگی را در بر می گیرد بدون تردید نیازمند شکل‌گیری زیرساخت‌هایی است. از جمله زیربناهای توسعه وجود نظام حمایتی مالکیت فکری است. حقوق مالکیت فکری مجموعه ای از امتیازاتی است که به موجب آن استفاده از متعلق حق منوط به کسب اجازه از دارنده حق است. یکی از اهداف این نظام حقوقی را بدون اینکه بخواهیم وارد مباحث فلسفی و نظریه های پیرامون این نظام شویم، می توانیم ایجاد انگیزه برای نوآوری، خلاقیت و تشویق و ترغیب به سرمایه گذاری و توجه بیشتر به دارایی های فکری بدانیم.

حیدری افزود: آثار ادبی و هنری، اختراع، علامت تجاری، طرح‌های صنعتی، اسرار تجاری، نشانه‌های جغرافیایی و مدارهای یکپارچه موضوعات مورد حمایت نظام مالکیت فکری هستند. طبق ماده 27 اعلامیه جهانی حقوق بشر هرکس حق دارد از منافع معنوی و مادی ناشی از هرگونه دستاورد علمی و ادبی یا هنری که به وجود آورده حمایت شود. به میزانی که این دستاوردها برای سیاستگذاران یک کشور اهمیت داشته است، به همان میزان در راستای حفاظت و صیانت از آنها گام برداشته شده است و به تبع آن افراد جامعه در جهت تولید، نوآوری و بروز ایده های جدید تلاش نموده اند.

وی بیان کرد: اهمیت استراتژیک نظام مالکیت فکری نه تنها در سطح ملی بلکه فراتر از آن در مناسبات بین المللی نیز نمایان شده است. اختصاص یکی از سه موافقت نامه اصلی سازمان جهانی تجارت که در حال حاضر 164 عضو دارد، به موضوع مالکیت فکری خود حاکی از نقش و تأثیر موضوعات تحت حمایت این نظام در معادلات تجاری بین المللی است. علاوه بر این کشور ها در موافقت نامه تجاری دوجانبه یا چند جانبه بخشی از تعهدات را به تضمین حمایت از اقسام مالکیت فکری اختصاص می دهند. برای نمونه در موافقت نامه بازرگانی بین جمهوری اسلامی ایران و کنوانسیون سوئیس که در سال 1386 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است طرفین در ماده 10 به طور مفصل به تعهدات یکدیگر در زمینه حمایت از مالکیت معنوی (فکری) پرداخته اند.

مدیر کل دفتر حقوقی و مالکیت معنوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: بدون شک یکی از دلایل معطوف شدن نگاه ها به نظام مالکیت فکری نقشی است که این نظام در توسعه و تغییر کیفی زندگی دارد. تغییر نگرش به منابع انسانی که چنین دارایی هایی زاییده فکر آنها است موجب تولد دارایی های جدید شده است. دارایی های ناملموس شرکت های اپل، گوگل و مایکروسافت که هر از گاهی اخبار سبقت گرفتن ارزش سهام شان از یکدیگر را می شنویم، نمونه هایی هستند که مبتنی بر نوآوری و خلاقیت شکل گرفته و رشد و توسعه یافته و ارزش شان از دارایی های فیزیکی این شرکت ها بیشتر شده است.

وی ادامه داد: در حوزه های مرتبط با فرهنگ و هنر نیز دارایی‌های ناملموسی وجود دارد که از میان آنها می توان به کتاب ها و فیلم هایی اشاره کرد که فروش بالا موجب خلق چندگانه آنها شده است. مجموعه کتاب ها و فیلم های هری پاتر نمونه ای از آن است که رکورد های فروش رادر میان کتاب ها و فیلم ها جا به جا کرد.

وی تصریح کرد: تردیدی نیست که یکی از عوامل بسیار مهم و تأثیرگذار در خلق و سرمایه گذاری برای خلق چندگانه این آثار، حمایت مالکیت فکری از حقوق مترتب بر این آثار است که علاوه بر برگشت سرمایه، درآمد بالای حاصل از نمایش و هرگونه استفاده تجاری از این آثار را برای نویسنده و فیلم ساز تضمین می کند. بهره مندی جامعه از این محصولات و فناوری های جدید که در واقع کیفیت زندگی در ابعاد مختلف را دستخوش تغییر می کند به پشتوانه نظام حمایتی است که عرصه را برای ابداعات، خلاقیت ها و نوآوری فراهم و ایمن می سازد و این اطمینان را به افراد می دهد که حاصل اندیشه و فکر آنها در حصار حمایت قرار می گیرد. تولید یک فیلم، نوشتن یک کتاب و ظهور یک فناوری صرف نظر از اینکه می تواند برای آفریننده آن منافع مادی و معنوی به همراه داشته باشد زندگی سایر افراد جامعه را نیز تحت تأثیر قرار می دهد. اشتغالزایی، درآمدزایی، رفاه، سرگرمی، تسهیل امور، بهداشت و درمان و گسترش ارتباطات که همگی از معیار های سنجش میزان توسعه یافتگی هستند می تواند تحت تأثیر ظهور دارایی های فکری باشد که خود متأثر از سطح توجه و حمایتی است که سیاستگذاران و جامعه به این دارایی ها قائل هستند.

حیدری ضمن بیان اینکه نکته ای که باید به آن نیز پرداخته شود این است که نظام مالکیت فکری از حیث انحصاری که به دارنده حق در استفاده از محصول نوآوری و خلاقیت می دهد چالش هایی را نیز ممکن است در مسیر توسعه ایجاد کند، افزود: از همین رو است که در این نظام در کنار حقوقی که به رسمیت شناخته می شود استثنائات، محدودیت ها و راهکار هایی نیز وضع می شود تا در مواقعی که جامعه با چالش جدی رو به رو می شود بتواند از مسیر آنها نیاز های ضروری خود را مرتفع کند. برای نمونه می توان به ماده 27 موافقت نامه راجع به جنبه های تجاری حقوق مالکیت فکری، تریپس، اشاره نمود که براساس آن اعضا می توانند از اختراعات قابل ثبت، اختراعاتی را مستثنی سازند که ممانعت از استفاده تجاری از آنها در قلمرویشان برای حفظ نظم عمومی یا اخلاق، از جمله حفظ حیات یا بهداشت انسان ، حیوان یا گیاه یا برای اجتناب از لطمه جدی به محیط زیست ضرورت دارد.

وی ضمن اشاره به ماده 17 قانون ثبت اختراعات، علائم تجاری و طرح های صنعتی مصوب 1386 (برگرفته از ماده 31 موافقت نامه تریپس)، اظهار کرد: براساس این ماده در مواردی که با نظر وزیر یا بالاترین مقام دستگاه ذیربط منافع عمومی مانند امنیت ملی، تغذیه، بهداشت یا توسعه سایر بخش های حیاتی اقتصادی کشور، اقتضا کند که دولت یا شخص ثالث از اختراع بهره برداری نماید و یا بهره برداری از سوی مالک یا شخص مجاز از سوی او مغایر با رقابت آزاد بوده و از نظر مقام مذکور، بهره برداری از اختراع رافع مشکل باشد، موضوع در کمیسیونی مرکب از رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، یکی از قضات دیوان عالی کشور با معرفی رئیس قوه قضاییه، دادستان کل کشور، نماینده رئیس جمهور و وزیر یا بالاترین مقام دستگاه ذیربط مطرح و در صورت تصویب، با تعیین کمیسیون مذکور، سازمان دولتی یا شخص ثالث بدون موافقت مالک اختراع، از اختراع بهره برداری می نماید.

مدیر کل دفتر حقوقی و مالکیت معنوی وزارت ارشاد عنوان کرد: در قوانین ملی و همچنین معاهدات بین المللی مربوط به حمایت از آثار ادبی و هنری نیز مواردی به طور کل از دایره حمایت خارج شده اند و در مواردی نیز آثار مشروط به شرایطی می توانند بدون اجازه دارنده حق مورد استفاده قرار بگیرند؛ همچنین در مورد ترجمه اثر نیز صدور مجوز اجباری پیش بینی شده است.

وی در پایان اظهار کرد: بین سطح توسعه یافتگی کشور ها و میزان حمایت های مقرر در نظام های مالکیت فکری آنها ارتباط وجود دارد به ویژه عضویت در معاهداتی که حمایت از دارایی های فکری کشور دیگر را در قلمرو خود تضمین می کند. کشور ها تا زمانی که منافعشان از واردات دارایی های فکری بیشتر از صادرات آنها باشد شدت حمایت هایی که وضع می کنند، کمتر است.

وی ضمن بیان اینکه سطح توسعه یافتگی کشور ها مورد توجه سازمان جهانی مالکیت فکری نیز بوده است، گفت: در مجمع عمومی سازمان جهانی مالکیت فکری در سال 2007 دستور کاری مرتبط با توسعه به تصویب رسید. در این دستور کار که متضمن 45 توصیه است در هنجار سازی ها و انعطاف پذیری ها توجه به سطح توسعه کشور ها توصیه شده است.

 

 

 

 

 

خواندن 129 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395