سه شنبه, 20 شهریور 1397 ساعت 02:00

اطلاعات تکميلي

  • استفاده ابزاری از چینی‌ها در دریای عمان؛

«جلبک کُشند قرمز» سهم صیادان ایرانی را کشت

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

عصراقتصاد: این روزها بازار انتقاد از اجاره دادن دریای عمان به چینی‌ها و کاهش صید صیادان ایرانی به‌شدت داغ شده است. در این گزارش به دنبال توجیه یا تأیید نقش و مدل حضور چینی‌ها نیستیم اما بررسی عوامل دیگر مؤثر در کاهش سهم صیادان ایرانی از ماهیان دریای عمان موضوعی است که شاید پرداختن به آن خالی از لطف نباشد.

کاهش صید و سهم صیادان ایرانی از ماهیان دریای عمان را شاید بتوان به برخی موضوعات ناشی از سوء مدیریت در کنترل آلودگی‌های وارده به آب‌های دریای عمان و خلیج‌فارس مرتبط دانست. یکی از بحران‌هایی که از سال ۸۷ تاکنون سواحل دریای عمان و خلیج‌فارس با آن مواجه هستند، ورود انواع فاضلاب و آلودگی‌های محیطی و رشد جلبکی به نام «کشند قرمز» در محدوده این آب‌ها است. نخستین عارضه‌ای که رشد و توسعه این جلبک در آب‌های سواحل جنوب به وجود آورده است کاهش اکسیژن آب و درنتیجه مرگ‌ومیر وسیع ماهیان کم‌عمق است. این ماهیان در اصل همان صید روزانه صیادان جنوب کشور بوده و در عمق کم ‌آب‌های جنوب که در دسترس صیادان ایرانی زندگی می‌کنند.

کشند قرمز یک‌گونه جلبک میکروسکوپی است که با ایجاد طیفی از رنگ‌های قرمز، صورتی، بنفش، نارنجی، زرد، آبی، قهوه‌ای و سبز تیره دریاچه‌های آب شیرین عموماً در نیمه تابستان تکثیر می‌شود و با گسترش سم و کم کردن میزان اکسیژن آب و با تراکم زیاد جلبکی، باعث مرگ‌ومیر گسترده ماهیان و پرندگان دریایی می‌شود.

از راه‌های کنترل این پدیده مضر، ممانعت از ورود آلودگی‌ها و مواد مغذی به محیط‌های آبی است. کشور ما نیز با این مشکل زیست‌محیطی دست‌به‌گریبان است.

برای نخستین بار در سال 87 مناطق وسیعی از سواحل بندرعباس، قشم، عسلویه به رنگ قرمز درآمده و بوی تعفن با اجساد ماهیان فضایی نامساعد را ایجاد کرده بود. پدیده مزبور، علاوه بر دریاچه‌های پرورش ماهی و میگو در منطقه «گوارت» و حتی خوزستان را نیز تهدید می‌کرد.

در سال 90 این پدیده بار دیگر در خلیج‌فارس و دریای عمان در محدوده آب‌های هرمزگان دیده و باعث نگرانی صیادان شد. محمد صدیق مرتضوی، رئیس وقت پژوهشکده اکولوژی خلیج‌فارس و دریای عمان، مهم‌ترین دلیل شکوفایی کشند قرمز را ورود فاضلاب به این آب‌ها دانست و اعلام کرد مبارزه با کشند قرمز باید به‌صورت بیولوژیک انجام شود.

وی در ادامه گفت: در این پدیده از مرگ جلبک‌ها توده‌های ژله‌ای تشکیل می‌شود که با رسوب در آبشش آبزیان باعث مرگ آن‌ها شده و در چرخه اکولوژی خلیج‌فارس و دریای عمان اختلال ایجاد می‌کند. دولت، 10 میلیارد ریال اعتبار برای مبارزه با این پدیده اختصاص داده است.

در گزارشی از پژوهشکده اکولوژی خلیج‌فارس و دریای عمان ‌، پدیدهٔ کشند قرمز که در خلیج‌فارس رخ داد براثر شکوفایی «فیتوپلانگتونی» از جنس cochlodinium بود و دارای سم عصبی Neurotoxin بوده که بر انسان تأثیری ندارد اما این فیتوپلانگتون از گروه جلبک‌های زیان‌آور است چون در غلظت زیاد سبب مصرف زیاد اکسیژن محلول در آب‌شده و درنتیجه سبب مرگ‌ومیر ماهیان می‌شود.

طی دورهٔ ۹ ماهه که پدیدهٔ کشند قرمز در مناطقی از استان هرمزگان شایعه شده بود، به نظر می‌رسید که علل این رویداد میزان بالای مواد آلی در ساحل بندرعباس، قشم و تنگه هرمز بود و عدم فیلترینگ زباله‌های شهری و صنعتی در این ناحیه به میزان تراکم کشند کمک کرده و آن را افزایش داده است، بیشترین قسمتی که دچار این پدیده‌شده بود، شمال تنگه هرمز بود.

در این خصوص «سعید تمدنی»، رئیس بخش ژنتیک پژوهشکدهٔ اکولوژی خلیج‌فارس و دریای عمان خاطرنشان کرد: قطعاً با گرم شدن هوا روند شکوفایی جلبکی افزایش می‌یابد، در سال ۲۰۰۸ گونهٔ جلبک‌هایی که جداسازی کردیم ازلحاظ ژنتیکی به گونهٔ کره جنوبی نزدیک بود و می‌توان علت این امر را به آب تعادل نفت‌کش‌ها نسبت داد.

وی ادامه داد: زمانی که نفت‌کش‌ها نفت خود را خالی می‌کنند در مخزن خود آب می‌گیرند تا مخزن خالی نباشد و در آب‌های موجود این نوع کشند بوده و به تنگهٔ هرمز ریخته شده و ازآنجا به دیگر نقاط دیگر خلیج‌فارس آورده شده است.

رئیس بخش ژنتیک پژوهشکده اکولوژی خلیج‌فارس و دریای عمان اظهار کرد: برای پیشگیری از این پدیده باید جلوی عوامل انسانی تشدیدکننده آن را گرفت که می‌توان به آب و فاضلاب‌ها و پس آب‌های دریایی، پرورش میگو، پالایشگاه‌ها اشاره کرد، این موارد را پیش از ورود به دریا باید فیلتر کرد اما بااین‌حال تاکنون گزارشی در رابطه با شیوع این پدیده ارائه نشده است.

اما رئیس موسسهٔ تحقیقات شیلات در بازدید از پژوهشکده اکولوژی خلیج‌فارس و دریای عمان در بندرعباس گفت: عوامل ایجادکنندهٔ کشند قرمز که بیشتر آلاینده‌های شهری است در سواحل هرمزگان دیده‌شده و احتمال بروز دوباره این پدیده وجود دارد.

محمد پور کاظمی اظهار کرد: با پایش‌های مستمر جلبک‌ها و باکتری‌های خلیج‌فارس در صورت مدیریت نکردن آلاینده‌های شهری به‌ویژه فاضلاب فاجعه‌ای زیست‌محیطی دوباره تکرار می‌شود..

وی خاطرنشان کرد: برای ارزیابی کشند قرمز در محدودهٔ خلیج‌فارس و دریای عمان روزانه پایش ماهواره‌ای و هفته‌ای به‌صورت میدانی انجام می‌شود.

**فاضلاب نقش محرک را در کشند قرمز دارد

سال گذشته، داود میرشکاری مدیرکل زیست‌بوم دریایی حفاظت محیط‌زیست، آلاینده‌های آلی را عامل ماندگاری پدیده کشنده قرمز دانست و گفت: زباله‌ای که کنار دریا ریخته شده با باد و باران به‌راحتی وارد دریا می‌شود و بعد از تجزیه، ازت آن آزاد و مورداستفاده جلبک‌ها قرار می‌گیرد، زلزله هم ممکن است باعث شود، موادی که در کف دریا ته‌نشین شده از کف به سطح بیاید، مواد مغذی که به دریا وارد می‌شود 2 منبع دارد یکی خشکی و دیگری بستر دریا که با تلاطم این مواد به سطح می‌آیند. یعنی با جریاناتی که از اعماق به سطح می‌آیند و اصطلاحاً فراجوشی گفته می‌شود. دریای عمان یک فراجوشی تابستانه داریم ولی اگر زلزله شود، مواد مغذی بیشتری به سطح می‌آید.

 وی از علل تشدید این پدیده را پساب‌های صنعتی و خانگی دانست و عنوان کرد: به نظر می‌رسد ورود پساب‌های صـنعتی و خانگی و حجم مواد مغذی در آب زیـاد شده و کلروفیل جمعیت‌های جلبکی و فیتوپلانگتون‌ها افزایش می‌یابد و طی این فرایند کـل سطح آب را پوشش می‌دهد و مانع از رسیدن نور و اکسیژن به زیرآب و از بین رفتن ماهیان و آبزیان می‌شود. همچنین وقوع زلزله‌های زیردریایی، حرکت خاص آب دریاها، چسبیدن جلبک‌ها و سایر عوامل ایجـاد ایـن پدیده به کشتی‌ها و ورود آن‌ها به آب‌های دیگر، دست‌کاری‌های انسان، وقوع طوفان گونو و غیـره از علـل بـروز و تشدید این پدیده باشند.

 مدیرکل زیست‌بوم دریایی حفاظت محیط‌زیست متداول‌ترین روش برای مقابله با این پدیده را استفاده از خاک رس دانست.

خردادماه سال جاری، عماد کوچک نژاد عضو هیات علمی پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی گفت: شرایط باید مساعد باشد تا شکوفایی جلبکی رخ دهد، در مورد اینکه چرا چنین اتفاقی می‌افتد؛ نظرات متفاوت است. الگوی جریانات آب، میزان مواد مغذی درون آب اعم از نیترات و فسفات، جهت باد و رژیم جزر و مدی عواملی است که در بروز این پدیده نقش دارد.

وی ادامه داد: علت افزایش مواد مغذی در آب، تخلیه بیش‌ازحد پساب‌های تصفیه نشده شهری و کشاورزی است که چه از طریق روان آب‌ها و چه سیستم فاضلاب وارد دریا می‌شود.

کوچک نژاد افزود: ازآنجاکه کودهای شیمیایی کشاورزی از نیتروژن و فسفر غنی هستند، بنابراین با ورود به آب دریاها نیترات و فسفات آب را افزایش می‌دهند و شرایط را برای شکوفا شدن این جلبک‌ها و بروز کشند قرمز فراهم می‌کنند.

عضو هیات علمی پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی بابیان اینکه معمولاً پیش‌بینی بروز کشند قرمز کار مشکلی است، افزود: به‌عنوان‌مثال سال 96 در منطقه دریای عمان چندین کشند قرمز داشتیم، چون میزان مواد مغذی در آب‌های سطحی بالابود. اما امسال میزان مواد مغذی به مقدار سال گذشته نیست و تاکنون نیز کشندی در منطقه دریای عمان رخ نداده است.

وی درباره چرایی بالا نبودن مواد مغذی در سال جاری در آب‌های دریای عمان توضیح داد: ممکن است به الگوی جریانات آبی که به آن جریانات فراچاهی نیز می‌گویند ربط داشته باشد؛ زیرا این جریانات رسوبات مواد مغذی را از عمق به سطح آب می‌آورد که ممکن است تاکنون رخ نداده باشد اما ممکن است در چند ماه آینده این اتفاق بیفتد.

کوچک نژاد ادامه داد: تا پیش‌ازاین، معمولاً با گرم شدن آب‌ها شاهد بروز شکوفایی جلبکی بودیم اما اکنون با تغییر اقلیم، در زمستان هم دیده می‌شود.

وی درباره راهکار رس پاشی برای مقابله با این پدیده گفت: شکوفایی جلبکی در منطقه‌ای رخ می‌دهد که مثلاً تأسیسات آب‌شیرین‌کن یا پرورش ماهی وجود دارد، برای جلوگیری از آسیب و بروز خسارت اقدام به رس پاشی آن محدوده می‌کنند، اما راه‌حل اساسی نیست.

عضو هیات علمی پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی تأکید کرد: راه‌حل در سطح منطقه جلوگیری از ورود بیش‌ازحد مواد مغذی به آب است، یعنی پساب‌های شهری و کشاورزی به‌طور مستقیم و بدون اینکه تصفیه شوند وارد دریا نشوند، این بهترین راه است.

وی اظهار داشت: البته در منطقه دریای عمان فقط ایران نیست که پساب وارد دریا می‌کند، کشورهایی مانند هند و پاکستان بیش از 70 درصد پساب‌های خود را چه کشاورزی و چه شهری به‌صورت تصفیه نشده وارد دریای عمان و دریای عرب می‌کنند که در بروز کشند نقش بسزایی دارد، جمعیت شهرهای این کشورها هم زیاد است بنابراین حجم زیادی فاضلاب وارد این آب‌ها می‌کنند.

**بالاخره کشند قرمز مهارشده است یا خیر؟

با ارائه گزارش‌های منتشره درباره رشد و معضلات پدیده کشند قرمز، اما، رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور خبر از توقف رشد در خلیج‌فارس داد و اعلام کرد: با اقدام‌های انجام‌شده در چهار سال اخیر، رشد کشند قرمز در آب‌های خلیج‌فارس و دریای عمان متوقف‌شده است.

محمد پور کاظمی رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور درباره نتیجه این اقدام‌ها گفت: مجموع پایش‌های انجام‌شده تا سال 96 نشان می‌دهد که این پدیده در آب‌های خلیج‌فارس و دریای عمان در مدت چهار سال گذشته رشد نکرده است.

رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور تأکید کرد: بااینکه این پدیده در آب‌های جنوب کشور کنترل‌شده است، اما وجود آلاینده‌ها در آب می‌تواند سبب رشد و شکوفایی کشند قرمز شود.

پور کاظمی گفت: گشت‌های تحقیقاتی به‌طور مستمر کشند قرمز را در آب‌های خلیج‌فارس و دریای عمان بررسی می‌کنند و در نیمه دوم امسال وضعیت جدید پدیده کشند قرمز اعلام می‌شود.

با پیشرفت تکنولوژی و کسب روزانه اطلاعات درباره این پدیده، چقدر زمان لازم است تا برای از بین بردن معضلی که با ریخته شدن پساب‌ها به آب‌های دریایی تشدید و از سال 87 تاکنون باعث آلودگی و مرگ‌ومیر آبزیان و پرندگان می‌شود راه‌حلی یافته شود؟!!

شاید چینی‌ها در جریان کم‌کاری و سوء مدیریت پساب ها و فاضلاب و کنترل جلبک مخرب کُشند قربانی شده و حضور آن‌ها راهی برای پوشش گذاشتن بر این موضوع باشد.

خواندن 119 دفعه

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

جدیدترین عناوین

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395