بیمه؛ حلقه مفقوده پایداری صادرات پتروشیمی در اقتصاد تحریمزده
در سالهای اخیر، صنعت پتروشیمی به یکی از اصلیترین ستونهای صادرات غیرنفتی ایران تبدیل شده و نقش تعیینکنندهای در ارزآوری، تابآوری اقتصادی و خنثیسازی فشارهای تحریمی ایفا کرده است.
سهم بالای محصولات پتروشیمی و مشتقات گازی در سبد صادرات کشور، گواهی روشن بر مزیتهای ساختاری ایران در این حوزه و ظرفیت بالای خلق ارزشافزوده از منابع نفت و گاز است. با این حال، چالشهایی همچون ناترازی انرژی، محدودیتهای زیرساختی، ریسکهای تجاری و مالی، تحریمها و ضعف در تکمیل زنجیره ارزش، مانع بهرهبرداری کامل از این توان بالقوه شدهاند.
در چنین شرایطی، مدیریت هوشمند صادرات، تنوعبخشی بازارها و استفاده از ابزارهای نوین مالی و بیمهای، میتواند مسیر تقویت تولید، افزایش صادرات و ارتقای قدرت اقتصادی کشور را هموار سازد.
محدودیتهای بانکی، تحریمها، مشکلات نقلوانتقال ارز، ریسکهای لجستیکی و سیاسی، عملاً هزینه تجارت را افزایش داده و قدرت مانور صادرکنندگان را کاهش داده است
عصر اقتصاد در گفتوگو با دکتر روحالله لطیفی، کارشناس امور بیمه، به بررسی نقش صنعت بیمه در مدیریت ریسک، تقویت تولید، توسعه صادرات و افزایش ارزآوری محصولات و تولیدات صنعت پتروشیمی کشور پرداخته است.
لزوم پوشش ریسک ارزآورترین محصول کشور
روحالله لطیفی، کارشناس امور بیمه، درگفت و گو با عصر اقتصاد با اشاره به آمار هفتماهه تجارت خارجی کشور تأکید کرد: از مجموع ۳۲ میلیارد و ۳۴ میلیون دلار صادرات غیرنفتی، بیش از ۱۳ میلیارد و ۷۶ میلیون دلار آن به محصولات پتروشیمی اختصاص دارد؛ رقمی معادل ۴۱ درصد ارزش و ۳۶ درصد وزن کل صادرات که جایگاه راهبردی این صنعت را در اقتصاد ایران نشان میدهد.
به گفته وی، هرگونه اختلال در صادرات پتروشیمی، نهتنها تراز تجاری کشور را تحتتأثیر قرار میدهد، بلکه زنجیرهای از پیامدهای مالی، ارزی و تولیدی را نیز به همراه دارد.
لطیفی با اشاره به خسارت بیش از ۲ میلیارد دلاری صادرات پتروشیمی در اثر ناترازی انرژی اظهار داشت: «کاهش ۱۲.۶ درصدی وزن و ۱۳.۶ درصدی ارزش صادرات در هفتماه نخست سال، هشداری جدی برای سیاستگذاران اقتصادی است. در شرایطی که توقف یا محدودیت تولید، اجرای قراردادهای صادراتی را با وقفههای پرهزینه مواجه میکند، نبود پوششهای بیمهای مناسب، ریسک جریمههای قراردادی، از دست رفتن بازارها و بیاعتمادی خریداران خارجی را تشدید میکند.»
بیمه ابراز مکمل توسعه صادرات
وی با انتقاد از وابستگی بخش قابلتوجهی از صادرات به فروش نقدی بهجای اعتبار اسنادی، افزود: «محدودیتهای بانکی، تحریمها، مشکلات نقلوانتقال ارز، ریسکهای لجستیکی و سیاسی، عملاً هزینه تجارت را افزایش داده و قدرت مانور صادرکنندگان را کاهش داده است. در چنین فضایی، صنعت بیمه میتواند با ارائه بیمههای اعتباری، پوشش ریسک نوسانات ارزی، بیمههای حملونقل و ریسکهای سیاسی، نقش یک پشتیبان اقتصادی مؤثر را ایفا کند.»
این کارشناس بیمه با اشاره به نقش شرکتهای بیمه ای در پوشش ریسکهای خاص صادراتی تصریح کرد: «اگر هدف، عبور از فلهفروشی و حرکت به سمت مشارکت در فروش محصولات نهایی و توسعه زنجیره ارزش باشد، بدون مدیریت حرفهای ریسک امکانپذیر نیست. بیمه، ابزار مکمل توسعه صادرات است و میتواند با کاهش نااطمینانی، تضمین بازگشت سرمایه و اعتباربخشی به صادرکنندگان ایرانی، مسیر جهش صادرات پتروشیمی و حفظ سهم ایران در بازارهای جهانی را هموار کند.»
مزیت ایران در صادرات محصولات پتروشیمی
این کارشناس بیمه، با اشاره به آمارهای رسمی صادرات غیرنفتی کشور اظهار کرد: در هشتماهه نخست امسال ارزش صادرات غیرنفتی ایران به حدود ۳۷ میلیارد دلار رسیده و وزن کالاهای صادرشده نیز از ۱۰۵ میلیون تن عبور کرده است؛ آماری که نشاندهنده ظرفیت بالای تولید و توان بالقوه کشور در حوزه تجارت خارجی است.
به گفته وی، سهم بالای مشتقات گازی، نفتی و محصولات پتروشیمی تأکید روشنی بر مزیت نسبی ایران در این حوزه دارد و در صورت اجرای اصلاحات ساختاری، رفع موانع تجاری و تقویت زیرساختهای صادراتی، میتوان با هماهنگی میان بخشهای مختلف، این ارقام را بهطور معناداری افزایش داد.
وی با اشاره به چالشهای پیش روی صادرات افزود: با وجود این ظرفیت قابل توجه، تداوم مشکلات ساختاری و آثار تحریمها موجب افزایش هزینههای صادرات شده است، بهگونهای که بیش از ۸۲ درصد صادرات کشور به تنها هفت مقصد محدود میشود و در بسیاری موارد، کالاهای ایرانی پس از صادرات مجدد، با نام و برند کشورهای دیگر در بازارهای نهایی عرضه میشوند.
لطیفی تأکید کرد: پیامد این روند، تشدید خامفروشی و نیمهخامفروشی، تضعیف برند ایرانی و افزایش تا ۲۰ درصدی هزینههای صادرات است که در نهایت ریسک تجارت مستقیم را برای صادرکنندگان بهطور قابل توجهی افزایش میدهد و ضرورت استفاده جدی از ابزارهای مدیریت ریسک، بهویژه راهکارهای بیمهای، را برجسته میسازد.
بیمه یار صادرکنندگان
لطیفی، کارشناس بیمه، با تشریح ریسکهای اصلی صادرات ایران گفت: مطالعات انجامشده نشان میدهد صادرکنندگان ایرانی همزمان با چهار ریسک مهم اعتباری، سیاسی، ارزی و لجستیکی مواجهاند.
به گفته وی، ریسک اعتباری ناشی از عدم وصول مطالبات از خریداران خارجی، ریسک سیاسی شامل مصادره اموال، بروز جنگ یا تغییرات ناگهانی قوانین، ریسک نوسانات نرخ ارز که بهویژه سودآوری قراردادهای میانمدت و بلندمدت را تحتتأثیر قرار میدهد و همچنین ریسکهای مرتبط با حملونقل و لجستیک، مهمترین چالشهای تجارت خارجی کشور بهشمار میروند.
وی افزود: در چنین شرایطی، صنعت بیمه با همراهی سیاستگذاران و متولیان تجارت خارجی میتواند بهعنوان ستون مدیریت ریسک صادرات ایفای نقش کند و ابزارهای متنوع و کارآمدی را در اختیار فعالان اقتصادی قرار دهد.
لطیفی تصریح کرد: بیمه باربری با پوشش جامع ریسکهای حمل از مبدأ تا مقصد نهایی و همچنین بیمه ریسکهای سیاسی متناسب با بازارهای پرخطر و مبتنی بر محاسبات دقیق ریسک، از جمله مهمترین راهکارهای بیمهای در حمایت از صادرکنندگان است.
به گفته این کارشناس بیمه، این ابزارها صرفاً نقش جبران خسارت ندارند، بلکه با افزایش اعتبار تجاری صادرکننده نزد بانکها و شرکای خارجی، مسیر تأمین مالی، توسعه بازار و کاهش ریسک تجارت مستقیم را نیز هموار میکنند.
نقش بیمه در تقویت تولید و توسعه صادرات صنایع پتروشیمی
این کارشناس امور بیمه با تأکید بر نقش راهبردی صنعت بیمه در ایجاد امنیت و ثبات اقتصادی کشور، گفت: بیمه بهعنوان یکی از بازیگران اصلی بازار بیمه، میتواند با ارائه پوششهای جامع ریسک، نقش مؤثری در حمایت از واحدهای تولیدی بهویژه در صنعت پتروشیمی ایفا کند.
به گفته این کارشناس، پوشش ریسکهای مختلف از جمله بیمههای مسئولیت، آتشسوزی، درمان، لجستیک و حملونقل و همچنین بیمههای تخصصی نظیر باربری داخلی و خارجی، بیمه مخازن، شناورها و اعتبار اسنادی، این امکان را فراهم میکند که واحدهای تولیدی با اطمینان بیشتر به استمرار تولید و توسعه صادرات بپردازند.
وی با اشاره به ضرورت همافزایی میان شبکه بانکی و صنعت بیمه تصریح کرد: همکاری و اقدام مشترک بانکها و شرکتهای بیمه میتواند منجر به شناسایی بیمهنامههای اعتباری صادرکنندگان بهعنوان وثیقه معتبر در نظام بانکی شود؛ اقدامی که در عمل بخش قابل توجهی از مشکلات نقدینگی صادرکنندگان و الزام به ارائه وثایق سنگین را برطرف خواهد کرد.
اطمینان خاطر از بازگشت ارز حاصل از صادرات
لطیفی، «بیمه بدون مرز» را یکی از راهکارهای بومی ایران در شرایط تحریم دانست و افزود: محاسبه دقیق ریسک و اعتبارسنجی خریداران خارجی، به همراه همکاری با شرکتهای بیمهای منطقهای و بینالمللی، میتواند ریسک عدم بازگشت ارز حاصل از صادرات را به حداقل برساند و اطمینان صادرکنندگان را افزایش دهد.
به گفته وی، تحلیلها نشان میدهد اجرای این رویکرد میتواند ۵ تا ۱۲ درصد از هزینههای لجستیکی صادرات را کاهش دهد و در نتیجه، بخش مهمی از هزینههای ناشی از تحریم را خنثی کرده و رقابتپذیری محصولات ایرانی در بازارهای هدف را افزایش دهد.
ارائه بیمههای اعتباری متناسب با ماهیت صادرات محصولات پتروشیمی و سایر کالاهای دارای مزیت رقابتی، میتواند نقش مهمی در افزایش توان مالی صادرکنندگان و تسهیل دسترسی آنان به منابع بانکی ایفا کند
این کارشناس امور بیمه تأکید کرد: پیوند مؤثر میان بانک و بیمه، نهتنها ابزاری برای مدیریت ریسک، بلکه محرکی مهم برای تقویت تولید ملی، توسعه صادرات و افزایش تابآوری اقتصاد کشور در شرایط پیچیده بینالمللی خواهد بود.
نقش صنعت بیمه در حمایت هدفمند از صادرات پتروشیمی باید پررنگتر شود
لطیفی با اشاره به ضرورت حمایت عملی از تجار و فعالان حوزه صادرات پتروشیمی گفت: صنعت بیمه میتواند با اتخاذ سیاستهای حمایتی هدفمند، نقش مؤثرتری در تسهیل و توسعه صادرات ایفا کند.
به گفته این کارشناس، ارائه نرخهای ترجیحی در برخی رشتههای بیمهای بهویژه بیمه باربری، اولویتدهی به پرداخت خسارت برای صادرکنندگان، تشکیل کارگروه مشترک میان صنعت بیمه و تجارت خارجی و همچنین پیگیری ابزارهای نوین بیمهای از جمله پوشش ریسک تأخیر در تأدیه ناشی از بلوکه شدن منابع، از مهمترین اقداماتی است که میتواند به کاهش ریسک فعالیتهای صادراتی و افزایش اطمینان فعالان این حوزه منجر شود.
وی افزود: ارائه بیمههای اعتباری متناسب با ماهیت صادرات محصولات پتروشیمی و سایر کالاهای دارای مزیت رقابتی، میتواند نقش مهمی در افزایش توان مالی صادرکنندگان و تسهیل دسترسی آنان به منابع بانکی ایفا کند.
این کارشناس امور بیمه با اشاره به تحولات تجارت جهانی تصریح کرد: در جهان امروز که حجم تجارت جهانی از ۳۰ هزار میلیارد دلار فراتر رفته است، صنعت بیمه دیگر یک هزینه جانبی محسوب نمیشود، بلکه به ابزاری راهبردی، اطمینانبخش و ضروری برای حفظ و ارتقای رقابتپذیری صادرات کشورها تبدیل شده است.
به گفته وی، این نقش در شرایط تحریم اهمیت دوچندانی پیدا میکند؛ بهگونهای که بیمه میتواند بهعنوان عاملی کاهنده آثار منفی تحریم و تضمینکننده امنیت فعالیتهای تجاری، ریسکهای غیرقابل پیشبینی را برای صادرکنندگان مدیریت کند.
این کارشناس در پایان تأکید کرد: صادرات، موتور محرکه اقتصاد کشور است و صنعت بیمه باید با محاسبات دقیق ریسک و طراحی پوششهای حرفهای در حوزههای اعتباری، ارزی، حملونقل و ریسکهای سیاسی، آماده باشد این موتور را در هر شرایطی، حتی در سختترین تحریمها، روشن و پایدار نگه دارد.
