جراحی بزرگ ارزی؛ دولت چگونه آثار افزایش قیمتها در بازار را جبران میکند؟
با ادغام تالارهای مرکز مبادله ارز و محدودشدن دایره ارز ۲۸۵۰۰تومانی، قطار سیاستهای ارزی ایران به ایستگاه تکنرخیشدن رسید.
این تصمیم که با هدف حذف رانتهای مزمن و نزدیکسازی نرخهای رسمی به واقعیتهای بازار اتخاذ شده، نویدبخش اصلاحات ساختاری در بدنه اقتصاد است.
علت تکنرخیشدن ارز این بود که با وجود آنکه دولت ارز ارزانقیمت ۲۸هزارو۵۰۰تومانی به واردکنندهها پرداخت میکرد، کالاها درنهایت با قیمت بسیار بالاتری بهدست مردم میرسید. درواقع با وجود آنکه دولت مبالغ سنگینی صرف تامین ارز میکرد، کالاها با قیمتهای ارزان بهدست مردم نمیرسید و نمونه بارز آن کالاهای خوراکی بود.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ابتدای هفته دراینباره گفته بود: اگر گوشت را با دلار آزاد بخریم و بیاوریم، قیمت آن حدود ۶۰۰هزار تومان میشود؛ اما با ارز یارانهای نهاده میخرند و گوشت را یکمیلیونو۲۰۰هزار تومان میفروشند.
تحلیلگران و اقتصاددانان بر این باورند که اگرچه تکنرخیشدن ارز در ابتدا یکبار تورمی مقطعی دارد و بر معیشت مردم فشار وارد میکند، اما دولت با بستههای حمایتی هوشمند نظیر کالابرگ الکترونیک، سپر دفاعی محکمی برای قدرت خرید مردم ایجاد کرده است.
به قول سعید باستانی، کارشناس اقتصادی این یکجراحی بزرگ و اجتنابناپذیر است که در بلندمدت با حذف رانت و کاهش کسری بودجه، ثبات را به بازارها بازمیگرداند. کلید موفقیت این مسیر، پایداری دولت در پرداخت مستقیم یارانهها و کنترل نقدینگی است.
یکپارچگی در مرکز مبادله؛ پایان نرخهای دستوری
علی سعیدی، رئیس مرکز مبادله با اعلام ادغام بازارها تأکید کرد: عملا ۲بازار موجود در مرکز مبادله با یکدیگر ادغام شدهاند و نرخ تالار حواله، مبنای تمام ثبت سفارشها خواهد بود. این یکپارچگی از سردرگمی تولیدکنندگان جلوگیری و بستر را برای رقابت سالم فراهم میکند.
کالابرگ؛ سپر دفاعی دولت برای قدرت خرید مردم
دولت با پذیرش افزایش قیمتها در کوتاهمدت، سیاست جبرانی دقیقی اتخاذ کرده است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ضمن اشاره به احتمال افزایش ۲۰ تا ۳۰درصدی قیمت برخی کالاها گفت: به ازای هر نفر ماهانه یکمیلیون تومان اعتبار کالابرگ برای ۴ماه به خانوادههای ایرانی اختصاص مییابد.
همچنین محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس دراینباره تصریح کرد: ارز ترجیحی حذف نمیشود، بلکه منافع آن مستقیم به مردم خواهد رسید. دوران میلیاردها دلار رانت انحصاری پایان مییابد.
اصلاح ساختار تولید و خروج دلالان
کارشناسان معتقدند این سیاست بیش از هر چیز به نفع تولید واقعی است. آرمان خالقی، دبیرکل خانه صمت با انتقاد از سیاستهای گذشته میگوید: یارانه کالایی زمینهساز تبعیض، ناکارآمدی و رانت است. حذف این سازوکار و پرداخت مستقیم یارانه به مردم میتواند گره بزرگی از اقتصاد کشور باز کند.
در بازار خودرو نیز امیرحسن کاکایی معتقد است: بخش قابلتوجهی از سود ناشی از تفاوت نرخ ارز در مبادلات، ماهیتی کاملا رانتی دارد. با اجرای صحیح این سیاست، دلالان و واسطههای رانتی بهتدریج از بازار خارج خواهند شد.
بورس؛ پیشران شفافیت ارزی
بازار سرمایه بهعنوان ویترین اقتصاد، واکنش مثبتی به این تحولات داشته است. پیام الیاسکردی، کارشناس بازار سرمایه میگوید: درحالحاضر اصلیترین عامل رشد بازار سرمایه افزایش قیمت دلار شرکتهای صادراتمحور است و افزایش نرخ ارز در مرکز مبادله مهمترین عامل آن بوده است. این روند میتواند منجر به رشد سودآوری صنایع بزرگی همچون پتروشیمی و فولاد شود.
امنیت اقتصادی و بازگشت ارزهای صادراتی
حرکت به سمت تکنرخیشدن، ابزارهای نظارتی را نیز تقویت کرده است. با هشدار رئیس قوه قضاییه مبنی بر اینکه عدمبازگشت ارزهای صادراتی قابل اغماض نیست، انتظار میرود نقدینگی ارزی در مرکز مبادله افزایش و فاصله نرخ رسمی و آزاد بیشازپیش کاهش یابد.
آثار تکنرخیشدن ارز
۱- شفافیت و کاهش رانت
اختلاف نرخ ارز رسمی و آزاد همیشه منبع رانت و سوءاستفاده بوده است.
تکنرخیشدن ارز منابع ارزی را شفاف میکند و امکان رصد دقیق جریان ارز را فراهم میآورد.
۲- کاهش فشار بر بازار ارز و انتظارات تورمی کاذب
صفهای تخصیص ارز و تقاضای کاذب ناشی از نرخهای مختلف کاهش مییابد.
قیمتها در بازار رسمی و آزاد به هم نزدیک میشوند و شوکهای روانی کمتر میشود.
۳- انتقال یارانه به مردم
با حذف ارز ترجیحی، یارانه ارزی میتواند به مصرفکننده نهایی برسد، مثلا از طریق کالابرگ یا کمک نقدی، بهجای آنکه به واردکنندگان یا دلالان برسد.
این کار عدالت در توزیع یارانهها را افزایش میدهد و فشار تورمی مستقیم روی مردم را کاهش میدهد.
۴- حمایت از صادرات و تولید ملی
ارز حاصل از صادرات در بستر شفاف وارد بازار میشود و شرکتهای صادراتمحور میتوانند درآمد واقعی خود را دریافت کنند.
تولیدکنندگان داخلی با قیمتهای واقعی ارز میتوانند بهتر برنامهریزی و سرمایهگذاری کنند.
۵- کاهش تورم ساختاری
تورم ساختاری: بازار شفافتر و نرخ ارز واقعیتر، به تخصیص بهینه منابع کمک میکند و رانت و فساد ناشی از اختلاف نرخها کاهش مییابد؛ درنتیجه تورم ناشی از نوسانات مصنوعی ارز و انتظارات کاذب کاهش مییابد. به بیان بهتر تکنرخیشدن ارز در بلندمدت میتواند تورم ساختاری را کاهش دهد و ثبات اقتصادی ایجاد کند.
تورم کوتاهمدت: احتمال افزایش محدود تورم بهدلیل رشد قیمت ارز برای واردات و مواداولیه
تورم بلندمدت: کاهش تورم ساختاری و افزایش ثبات اقتصادی، اگر سیاستهای مکمل رعایت شود.
