خرید خودرو برای خانوادهها، رویایی دستنیافتی خواهد شد؟
اقتصاد ایران سالهاست با تورم بالا و کاهش مداوم ارزش پول ملی دستوپنجه نرم میکند و بازار خودرو یکی از بارزترین قربانیان این وضعیت است.
نرخ دلار که در دیماه سال گذشته حدود ۸۰ هزار تومان بود، حالا در دیماه ۱۴۰۴ به بیش از ۱۴۰ هزار تومان رسیده؛ یعنی بیش از ۷۵ درصد افزایش در یک سال، این جهش ارزی مستقیماً بر قیمت مواد اولیه، قطعات وارداتی و هزینههای تولید خودرو تأثیر گذاشته و قیمت خودروهای داخلی را بهطور مداوم بالا برده است. حتی خودروهای تولید داخل که ادعا میشود مستقل از ارز هستند، به دلیل وابستگی به قطعات خارجی و تورم عمومی، هر هفته گرانتر میشوند.
در حال حاضر، قیمت خودروهای صفرکیلومتر داخلی از حدود یک میلیارد تومان شروع میشود و مدلهای پرطرفدار به بیش از دو میلیارد تومان رسیدهاند.
امروز مردم حتی برای خرید خودروهای دستدوم سالم هم با مشکل مواجه هستند. یک خودروی متوسط دستدوم نیازمند حداقل ۵۰۰-۶۰۰ میلیون تومان است
خودروهای وارداتی نیز با قیمتهای نجومی چند میلیارد تومانی عرضه میشوند. با متوسط درآمد ماهانه خانوارهای ایرانی که کمتر از ۲۰ میلیون تومان است، خرید یک خودرو صفر نیازمند چندین سال پسانداز کامل بدون هیچ هزینه زندگی است. این وضعیت باعث شده قدرت خرید مردم برای خودروهای صفر تقریباً به صفر برسد و بسیاری به خودروهای دستدوم قدیمی یا حتا موتورسیکلت روی بیاورند.
تورم مزمن؛ عامل اصلی افزایش روزانه قیمتها
تورم چند ده درصدی سالانه در ایران، یکی از اصلیترین دلایل افزایش قیمت خودرو است. وقتی هزینههای تولید، حملونقل، دستمزد و مواد اولیه هر ماه افزایش مییابد، تولیدکنندگان مجبور به افزایش قیمت هستند، اما این تغییرها همیشه با تأخیر و کمتر از نرخ واقعی تورم انجام میشود و فاصله قیمت کارخانه با بازار آزاد را بیشتر میکند. از سوی دیگر، جهش ارزی باعث شده قطعات وارداتی مانند ECU، گیربکس اتوماتیک و سیستمهای ایمنی چندین برابر گران شوند و تولیدکنندگان این هزینه را به مصرفکننده منتقل کنند.
عدم کنترل نهادها؛ چرخه معیوب ادامه دارد
نکته دیگر این است که هیچ نهادی در ایران تاکنون نتوانسته تورم و بیثباتی ارزی را کنترل کند. بانک مرکزی، وزارت اقتصاد، سازمان برنامه و بودجه و حتا شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا، بارها سیاستهای ضدتورمی اعلام کردهاند، اما نتیجه عملی نداشته است. سیاستهای پولی انبساطی، کسری بودجه مزمن، تحریمها و شوکهای خارجی، همه دست به دست هم دادهاند تا ارزش ریال هر روز کمتر شود. در بازار خودرو، این وضعیت به افزایش روزانه قیمتها منجر شده و دلالان و واسطهها از این آشفتگی سود کلان میبرند.
قدرت خرید مردم؛ از حسرت به ناامیدی کامل
امروز مردم حتی برای خرید خودروهای دستدوم سالم هم با مشکل مواجه هستند. یک خودروی متوسط دستدوم نیازمند حداقل ۵۰۰-۶۰۰ میلیون تومان است که با درآمد متوسط، چندین سال کار بدون خرج لازم دارد. جوانان که روزی آرزوی خرید خودرو داشتند، حالا حتا به فکر آن نیستند. خرید خانه، خودرو و تشکیل خانواده، سه آرزوی اصلی نسل جوان، همه به دلیل تورم و کاهش قدرت خرید به تعویق افتاده یا غیرممکن شده است.
خرید خودرو برای بسیاری از جوانان رؤیا شده
محمدرضا احمدی، نماینده مردم رشت در مجلس شورای اسلامی گفت: «بهترین قاضی برای ارزیابی صنعت و بازار خودرو، مردم هستند. شک ندارم اگر در بین مردم برویم و از آنها در خصوص کیفیت محصولات خودروسازان داخلی و قیمت این محصولات سؤال کنیم، با واکنش منفیشان روبهرو خواهیم شد.»
وی افزود: «با اینکه گلایهمندی از صنعت خودرو به گذشته هم برمیگردد، اما چندین سال پیش، هم کیفیت خودروها و هم قیمت آنها بهتر و منطقیتر بود، اما در سالهای اخیر، هم خودروها به لحاظ کیفیت، بیخاصیتتر شدهاند و هم قیمتها فزاینده رشد کرده است.»
احمدی تصریح کرد: ما در گذشته با مدیران خودروساز، جلساتی داشتیم. آنها به ما میگفتند به دلیل تحریمها نمیتوانیم قطعات خودرو را با قیمت مناسب وارد کشور کنیم و اگر بنا باشد قطعات باکیفیت را با این تحریمها وارد کنیم، افزایش قیمت خودرو را شاهد میشویم. با این حال، من معتقدم که رقابت در صنعت خودرو در کشور از بین رفته است. زمانی که رقابتپذیری وجود داشته باشد، این چالشها به مراتب کمتر از گذشته خواهد شد.
وی یادآور شد: متأسفانه عدمواردات خودرو باعث شده مردم تن به خرید خودروهای بیکیفیت داخلی با قیمت بالا بدهند. شأن مردم ما این نیست و باید حق انتخاب داشته باشند.
تورم مزمن، جهش ارزی و ناتوانی نهادها در کنترل اقتصاد، قیمت خودرو را هر روز بالاتر برده و قدرت خرید مردم را به شدت کاهش داده است
از طرفی، بسیاری از خانوادهها و مخصوصاً جوانان که برای رفت و آمد خود به خودرو نیاز دارند، خرید خودرو برایشان تبدیل به آرزو شده است. جای تأمل دارد که در کشورهای همسایهای مثل افغانستان و عراق، قیمت خودروهای مشابه، به مراتب پایینتر از خودروهای داخلی است.
پیشبینی سال آینده؛ بدتر از امروز
اگر روند فعلی ادامه یابد و نرخ دلار و تورم با همین سرعت افزایش پیدا کند، سال ۱۴۰۵ وضعیت بسیار بدتری خواهد داشت. با افزایش محدود حقوقها (معمولاً بسیار کمتر از تورم)، قدرت خرید مردم باز هم کاهش مییابد و قیمت خودروها ممکن است ۵۰-۱۰۰ درصد دیگر گران شود. در این شرایط، خرید خودرو برای بسیاری از خانوارها کاملاً از دسترس خارج خواهد شد و بازار به سمت خودروهای بسیار قدیمی یا حتا بدون خودرو حرکت خواهد کرد.
سخن آخر
در پایان میتوان گفت که تورم مزمن، جهش ارزی و ناتوانی نهادها در کنترل اقتصاد، قیمت خودرو را هر روز بالاتر برده و قدرت خرید مردم را به شدت کاهش داده است و اگر این روند ادامه یابد، سال آینده خرید خودرو برای اکثر مردم به آرزویی دستنیافتنی تبدیل خواهد شد و این نه تنها صنعت خودرو، بلکه کل اقتصاد و زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
