خودروسازان چینی از ایران خارج می شوند؟
در سالهای اخیر، خودروسازان چینی بهعنوان بازیگران اصلی خارجی در بازار ایران معرفی شدهاند؛ حضوری که بیشتر ناشی از خروج شرکتهای اروپایی و کرهای و خلأ ایجادشده در صنعت خودرو بود تا یک انتخاب استراتژیک بلندمدت.
اکنون اما با افزایش تنشهای ژئوپلیتیک، تهدید تحریمهای ثانویه و محدودیتهای بانکی، این حضور بیش از هر زمان دیگری در معرض تردید قرار گرفته است.
واقعیت آن است که خودروسازان چینی، برخلاف تصور رایج، شرکتهایی منزوی یا صرفاً وابسته به بازارهای پرریسک نیستند. بسیاری از برندهای چینی در سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای در اروپا، آمریکای لاتین، خاورمیانه و حتی بازارهای پیشرفته انجام دادهاند و برای آنها اعتبار جهانی، دسترسی به فناوری و ثبات مالی اهمیت بالاتری نسبت به بازارهای محدود و پرریسکی مانند ایران دارد.
تجربه گذشته نیز نشان میدهد که خودروسازان چینی در بزنگاههای سیاسی، رفتاری کاملاً محافظهکارانه در پیش میگیرند
در چنین شرایطی، ادامه همکاری با ایران میتواند برای این شرکتها هزینهساز باشد؛ چه از منظر تحریمها و چه از نظر لطمه به روابط تجاری با شرکای بزرگتر.
از سوی دیگر، تجربه گذشته نیز نشان میدهد که خودروسازان چینی در بزنگاههای سیاسی، رفتاری کاملاً محافظهکارانه در پیش میگیرند. کاهش تیراژ، تعلیق پروژهها، تأخیر در انتقال فناوری و حتی خروج بیسروصدا از بازار، سناریوهایی است که پیشتر نیز در مقاطع بحرانی مشاهده شده است. این مسئله نشان میدهد که برخلاف شعارهای رسمی، همکاریهای خودرویی با چین اغلب فاقد تضمینهای پایدار و بلندمدت بودهاند.
بازار خودروی ایران برای چینیها سودآور است
سید جواد حسینیکیا، نایبرئیس کمیسیون صنایع مجلس میگوید: بعید است چینیها و برخی کشورهای دیگر بهراحتی بازارهای جذابی را که در ایران دارند از دست بدهند. بنابراین، تهدید کشورهای دیگر تا وقتی که تجارت با ایران سودآور است بیهوده است، چون چین هیچوقت بازار جذاب خودروی ایران را رها نمیکند.کارشناسان میگویند، با توجه به سابقه برخورد ایران با تحریمها و یافتن راههای جدید بیاثر کردن آنها به نظر میرسد که بازهم راهکار جدیدی در این زمینه پیدا خواهد شد.
حسینیکیا با اشاره به سابقه ایران در برابر تحمل فشار تحریمها میگوید: ما همین حالا هم تحریم هستیم و راههای مالی برایمان بسته هستند. همانطور که برای بیاثر تحریمها راههای زیادی پیدا کردیم برای این موضوع هم قطعاً راهکاری پیدا خواهد شد.
نایبرئیس کمیسیون صنایع مجلس با تأکید بر ضرورت حمایت از مونتاژکاران در کشور، میگوید: یکی از اقداماتی که مجلس برای حمایت از خودروسازان مونتاژی انجام داده است، پیشنهاد کاهش ۵ درصدی تعرفه آنها در لایحه بودجه ۱۴۰۵ است.
نمایندگان پیشنهاد دادند به خاطر نقش خودروسازان مونتاژی در ایجاد اشتغال، تعرفه واردات قطعات آنها ۵ درصد کمتر از واردات خودروهای کامل باشد که اکثریت نمایندگان با این موضوع موافق هستند. بنابراین اگر نهادهای دیگر هم همکاری کنند با این اتفاق از مونتاژیها حمایت خواهد شد.
چه عواملی روی تصمیم چینیها اثر میگذارد؟
ریسک تحریم و جریمههای مالی: هرچه ریسک بالاتر باشد، شرکت مادر تمایل کمتری به عرضه مدلهای جدید یا انتقال فناوری دارد.کانالهای بانکی و بیمه حمل: اگر پرداخت و حملونقل گران یا نامطمئن شود، حاشیه سود کاهش مییابد و پروژهها کند یا متوقف میشوند.
بازارهای دیگر برای چین: خودروسازانی که به اروپا، آمریکای لاتین یا خاورمیانه چشم دارند، معمولا نمیخواهند با ورود به بازار پرریسک، بقیه بازارهایشان را به خطر بیندازند.سیاستهای حمایتی داخل ایران: ثبات مقررات، امکان تسویه ارزی، تسهیل گمرک و تضمین خدمات پس از فروش میتواند کفه ترازو را به نفع ماندن سنگینتر کند.
آینده بازار خودرو ایران چه میشود؟
خروج خودروسازان چینی از ایران و قطع یا کاهش همکاری با شرکتهای ایرانی میتواند منجر به سه سناریو مختلف شود.
تعلیق تدریجی و خروج مرحلهای
برندهای جهانیتر ممکن است پروژههای جدید را متوقف کنند، معرفی مدلهای تازه را به تعویق بیندازند و فقط تعهدات جاری را آرامآرام تحویل دهند. این سناریو در گذشته هم سابقه داشته و با هر موج ریسک، دوباره روی میز میآید.
ماندن حداقلی از مسیرهای غیرمستقیم
بعضی همکاریها احتمالا به واردات قطعه و کیتهای CKD از مسیر کشورهای ثالث محدود میشود؛ یا نامهای تجاری تغییر میکند تا حساسیت کمتر شود. نتیجه برای مشتری نهایی چیست؟ تحویل کندتر، هزینه تمامشده بالاتر و فشار بیشتر روی شبکه خدمات.
ادامه موقت با موجودی قطعه
برخی مونتاژکاران داخلی ممکن است با تکیه بر موجودی انبار، پیشفروش و ابزارهای مالی، اوضاع را «عادی» نشان دهند. این روش در کوتاهمدت جواب میدهد، اما اگر مسیرهای پولی و حملونقل سخت بماند، در میانمدت دوام ندارد.
اثر مستقیم خروج خودروسازان چینی بر خریدار ایرانی
کاهش تنوع و تاخیر در عرضه مدلهای جدید: معرفی پلتفرمهای تازه، بهویژه برقی و هیبریدی، کند میشود.
احتمال افزایش قیمت: هزینههای مالی و لجستیکی بالا میرود و معمولا به قیمت نهایی (افزایش ۵ تا ۱۵ درصدی در مرحله اول) منتقل میشود.
صنعت خودروی ایران، در سالهای اخیر بخش قابلتوجهای از ظرفیت تولید و برنامههای توسعهای خود را به همکاری با طرفهای چینی گره زده است
ریسک خدمات پس از فروش: تامین قطعه ممکن است طولانیتر شود و کیفیت شبکه سرویس تحت فشار قرار بگیرد.
بازگشت به خودروهای قدیمیتر: اگر تنوع کم شود، بازار به سمت مدلهای داخلیِ قدیمیتر یا کارکرده میچرخد.
سخنآخر
با شرایط موجود، خروج کامل و سریع همه برندهای چینی بعید است؛ زیرا بازار ایران هنوز برای برخی بازیگران جذابیت دارد. اما کاهش محسوس فعالیت، توقف معرفی مدلهای جدید و خروج مرحلهای بعضی شرکا محتمل است.
اگر سیاستهای داخلی، هزینه و ریسک همکاری را پایین بیاورد، ماندن «مشروط» تقویت میشود؛ در غیر این صورت، بازار باید خود را برای دورهای از کمبود نسبی، تاخیر در تحویل و فشار قیمتی آماده کند. سادهتر بگوییم: فعلا نه «قطع همکاری» میبینیم و نه «آرامش کامل»، بلکه ماندن با احتیاط و هزینه بیشتر در رفتار چینیها دیده میشود.
نکته نگرانکنندهتر آن است که صنعت خودروی ایران، در سالهای اخیر بخش قابلتوجهای از ظرفیت تولید و برنامههای توسعهای خود را به همکاری با طرفهای چینی گره زده است. اگر این شرکتها در شرایط بحرانی تصمیم بگیرند ایران را ترک کنند یا حضور خود را به حداقل برسانند، زنجیره تأمین، تولید و حتی بازار مصرف با شوک جدی مواجه خواهد شد؛ شوکی که بار دیگر هزینه آن مستقیماً به مصرفکننده داخلی منتقل میشود.
در نهایت باید پذیرفت که چین شریک است، نه حامی. خودروسازان چینی منافع اقتصادی خود را در اولویت قرار میدهند و در رقابت میان بازار ایران و بازارهای بزرگتر و کمریسکتر جهانی، انتخاب آنها چندان دشوار نخواهد بود. اگر سیاستگذاران صنعتی ایران همچنان بر همکاریهایی متکی باشند که در اولین موج تنش فرو میریزند، آینده صنعت خودرو بیش از پیش در معرض بیثباتی و وابستگی قرار خواهد گرفت.
