زینب غضنفری
حملونقل دریایی از گذشتههای دور قلب تپنده تجارت بینالمللی بوده و امروز نیز حدود ۹۰ درصد کالاهای جهان از طریق دریا جابهجا میشود؛ آماری که بهخوبی نشاندهنده نقش تعیینکننده این شیوه حملونقل در اقتصاد جهانی است. هزینه پایین، امکان جابهجایی حجم بالای کالا، امنیت بالا و اتصال مستقیم کشورها به بازارهای جهانی، حملونقل دریایی را به شریان اصلی تجارت بینالملل تبدیل کرده است.
به گزارش عصراقتصاد، برآوردها حاکی از آن است که با افزایش تقاضای جهانی برای حمل فلهای و انرژی تا سال ۲۰۵۰، توسعه مسیر دریایی قطب شمال بهعنوان کریدور جدید اروپا-آسیا و گسترش زنجیرههای حملونقل ترکیبی، سهم حملونقل دریایی بیش از پیش افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، همجواری واحدهای تولیدی با آبهای آزاد یک مزیت بیرقیب صادراتی به شمار میرود.
دسترسی ایران به آبهای آزاد، مزیت بزرگی برای گسترش صادرات و افزایش درآمد ارزی است که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است
در اقتصاد ایران نیز حملونقل دریایی نقش کلیدی در صادرات و واردات دارد. دسترسی به خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر موقعیتی استراتژیک برای کشور ایجاد کرده و بیش از ۸۰ درصد صادرات غیرنفتی ایران که بخش عمده آن محصولات فولادی است از مسیر دریا انجام میشود.
ایران با قرار گرفتن در جمع ۱۰ تولیدکننده برتر فولاد جهان، جایگاه قابل توجهی در بازارهای بینالمللی دارد؛ این در حالی است که تنها حدود ۶۵ درصد ظرفیت فولاد کشور در مدار تولید قرار دارد. در شرایطی که موضوع ارز به یکی از چالشهای اصلی اقتصاد کشور تبدیل شده، بازنگری در قوانین و مقررات صادراتی محصولات ارزآور، بهویژه فولاد، ضرورتی اجتنابناپذیر به نظر میرسد.
تمرکز بیشتر بر حملونقل دریایی میتواند ضمن جلوگیری از عدم توازن در زنجیره فولاد، به کاهش مصرف سوخت و ترافیک جادهای و ریلی نیز کمک کند. در این مسیر، اصلاح مقررات برای فولادسازان مستقر در کنار دریا ـ مانند فولاد هرمزگان ـ میتواند یکی از نخستین و مؤثرترین اقدامات باشد.
با وجود چالشهایی نظیر ناترازی انرژی، سالانه حدود ۳۰ میلیون تن فولاد در کشور تولید میشود که نزدیک به ۱۰ میلیون تن آن صادر میگردد.
ارزآوری این صادرات طی سالهای اخیر بین ۶ تا ۸ میلیارد دلار برآورد شده است؛ رقمی که در صورت تسهیل مسیرهای صادراتی و اعطای مشوقهای بیشتر به واحدهای ساحلی، میتواند بهمراتب افزایش یابد.
استان هرمزگان بهدلیل قرارگیری در کنار سواحل خلیج فارس، از موقعیتی ممتاز برای تجارت بینالمللی برخوردار است. دو مجموعه فولادی فعال در این استان، از جمله فولاد هرمزگان، با تولید بیش از ۳ میلیون تن محصولات فولادی، حدود ۱۰ درصد ظرفیت تولید فولاد کشور را در اختیار دارند.
از ابتدای سال جاری تاکنون، شرکت فولاد هرمزگان بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن تختال تولید کرده که ۴۰ درصد آن به بازارهای خارجی از جمله جنوب شرق آسیا، شمال آفریقا و هند صادر شده است. این میزان صادرات نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد ۲۰ درصدی را نشان میدهد؛ رشدی که با وجود تشدید تحریمها، بیانگر مزیت بالای استقرار این شرکت در مجاورت آبهای آزاد است.
نزدیکی واحدهای فولادی به بنادر جنوبی کشور، فرصتی ارزشمند برای توسعه صادرات محسوب میشود و نیازمند اصلاح فوری مقررات فعلی است
برآوردها نشان میدهد در صورت معافیت یا کاهش الزام عرضه داخلی برای فولادسازان ساحلی، این شرکتها ظرفیت بیش از ۴ میلیارد دلار صادرات سالانه را دارند؛ رقمی قابل توجه در مقایسه با صادرات فعلی صنعت فولاد کشور. البته تحقق این هدف مستلزم توسعه زیرساختها، بهویژه احداث اسکلههای تخصصی صادرات فولاد است؛ چرا که نبود این زیرساختها موجب توقف طولانیمدت محمولهها و کاهش سرعت صادرات شده است.
در مجموع، بازنگری در قوانین و مقررات صادراتی و نگاه ویژه به شرکتهایی که دسترسی مستقیم به آبهای آزاد دارند، ضرورتی انکارناپذیر است. تجربه جهانی نشان میدهد توسعه صنعت فولاد بر مبنای توجیه اقتصادی انجام میشود؛ رویکردی که میتواند در ایران نیز با فعالسازی ظرفیتهای خالی، به افزایش ارزآوری و تقویت اقتصاد ملی منجر شود.
