رکوردشکنی تاریخی در روزهای سخت انرژی

سکینه مهرائی

در اولین روزهای اسفند ماه امسال یک اتفاق تاریخی در صنعت نفت کشور افتاد. متاسفانه این اتفاق در سایه‌ وقایع جاری کشور چندان دیده نشد اما در هر حال باید آن را یک دستاورد عظیم برای صنعت نفت کشور و البته یک خبر بسیار خوب برای کلیت صنعت کشورمان محسوب کرد.

در این روزها رکورد تاریخی بزرگی در تولید گاز از میدان پارس جنوبی به میزان تولید ۷۳۰ میلیون مترمکعب گاز به ثبت رسید.

اما چرا این رقم حائز اهمیت است؟

متاسفانه مصارف انرژی در کشورمان به شکل مسرفانه‌ای بالا است. از آب و برق گرفته تا گاز و بنزین همگی به شکل نامطلوبی در گرداب مصرف نابهینه گرفتار آمده‌اند. در کشوری که تا کوچکترین روستاهایش گازکشی شده شاید این تصور به وجود آمده که نشستن بر روی دریای گاز می‌تواند دلیل خوبی برای مصارف بی‌حدوحصر گاز باشد.

اما چنانکه وزیر نفت هم اشاره کرده، در شرایط سخت تحریم، مردان صنعت نفت در پارس‌جنوبی با ثبت این رکورد تاریخی تکیه‌گاهی مطمئن برای مدیریت انرژی زمستان ۱۴۰۴ شدند.

این در حالی است که با آغاز فصل سرما شیر گاز در ده‌ها میلیون واحد مسکونی به یکباره باز می‌شود. طبعاً در این شرایط اولویت‌بندی حرف اول را می‌زند. پروتکل‌ها حاکی است که ابتدا باید گاز منازل مردم تامین شود. سپس نیروگاه‌ها و واحدهای صنعتی به احجام موردنظر خود دسترسی خواهند داشت.

در سال‌های گذشته معمولاً با شروع نیمه‌ دوم نگرانی‌هایی در بین صنایع تولیدی ایجاد می‌شد چرا که حتی اتصال به بزرگ‌ترین مخزن گازی دنیا نیز نمی‌تواند تامین‌کننده‌ نیازهای همه‌ مصرف‌کنندگان اعم از تجاری و مسکونی و صنعتی و نیروگاهی و پتروشیمی باشد.

روسیه با جمعیتی معادل ۱۴۴ میلیون نفر با اقلیم نوعاً سرد و بسیار سرد و در حالی که ۳ برابر ایران تولید گاز دارد، اما فقط ۱۱ درصد کل تولید گاز را به مصرف گاز خانگی اختصاص می‌دهد.

این رقم برای ایران (متوسط در کل سال) حدود ۵ برابر بوده و به مرز ۵۴ درصد می‌رسد. همچنین در حالی که ایران حدود ۹۴ درصد از گاز تولیدی خود را در داخل کشور به مصرف می‌رساند اما روسیه ۶۴ درصد تولید گاز خود را به داخل تخصیص می‌دهد.

ما هرآنچه را که در داخل تولید می‌کنیم خودمان مصرف می‌کنیم و درآمد چندانی از آن حاصل نمی‌شود. به همین خاطر مضایق زیادی برای سرمایه‌گذاری در صنایع نفت و گاز پدید آمده است. این در حالی است که مرتباً میزان مصرف در داخل روبه‌ازدیاد است ولی توان تولید کشور در بخش گاز نمی‌تواند به این سرعت رشد کند.

اما این به آن معنا نیست که دست مردان و زنان صنعت نفت کشورمان بسته باشد. تحقق این سطح از تولید گاز غنی، نتیجه یک بازآرایی عملیاتی گسترده در بخش دریا و تمرکز ویژه بر افزایش ضریب بهره‌وری تجهیزات فرآیندی بوده است.

آنگونه که مقامات فنی بیان کرده‌اند، رکورد مزبور در شرایط حداکثر بار تولیدی پس از اجرای گسترده برنامه تعمیرات اساسی محقق شده است.

در ماه‌های اخیر با پایش لحظه‌ای شاخص‌های تولید، تحلیل مستمر رفتار چاه‌ها و بهینه‌سازی فرآیندهای بهره‌برداری، این امکان پدید آمده که نوسانات تولید به حداقل رسیده و ظرفیت عملی میدان تثبیت شود.

نکته‌ی اصلی در همینجا است. این تلاشگران برای گرمای منازل و چرخیدن چرخ صنایع از جان و دل مایه گذاشته و با چنگ و دندان به جنگ موانع رفته‌اند.

مشابه این اتفاق در صنایع پایین‌دستی نفت نیز افتاده است. در سال گذشته و بدون اقدام به سرمایه‌گذاری و صرفاً با تغییرات فرآیندی چیزی حدود ۸ میلیون لیتر به ظرفیت تولید بنزین کشور اضافه شده است.

برای اینکه این اتفاق در صنایع پالایشی و همچنین تولید گاز بیفتد، سرمایه‌، دانش، فناوری و مغزافزار ایرانی دست‌اندرکار بوده است.

به لحاظ آماری نیز موضوع می‌تواند جالب باشد. مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس گزارش داده‌ که زمستان سال ۱۴۰۳ رکورد تولید روزانه ۷۱۰ میلیون متر مکعب گاز در میدان پارس جنوبی ثبت شد و در هفته‌های بعد این روند با ثبت رکوردهای ۷۱۲ و ۷۱۶ میلیون متر مکعب گاز ادامه پیدا کرد.

امسال نیز در آستانه فصل زمستان، نصاب ۷۲۲ میلیون متر مکعب به دست آمد؛ نصابی که در آخرین روزهای بهمن‌ماه به ۷۳۰ میلیون متر مکعب رسید و رکورد تولیدی شاید بی‌تکرار را در این میدان مشترک به ثبت رسانید.

اینجا توجه به همین توصیف «بی‌تکرار» بسیار مهم است. مقامات مربوطه معتقدند که دیگر بعید است بتوان به این سطح از تولید رسید. در شرایطی که تقاضای انرژی مکرراً بالا می‌رود، از همین اکنون باید به فکر فردا بود.

بدون تردید استمرار تولید در این سطح، علاوه بر تأمین پایدار گاز مصرفی کشور در بخش‌های خانگی، نیروگاهی و صنایع خرد و کلان، پشتوانه‌ای جدی برای امنیت انرژی کشور محسوب می‌شود. اما این کافی نیست. هم در بخش تقاضا و هم در بخش عرضه باید اقدامات بعدی در دستور کار باشد.

عدم انجام به‌موقع و کافی سرمایه‌گذاری‌های لازم در صنعت نفت (که بخش قابل توجهی از آن در راستای نگهداشت توان تولید نفت و گاز مصرف می‌شود)، می‌تواند فرآیند توسعه و چه‌بسا حفظ همین وضع موجود را با دشواری مواجه سازد.

در بخش تقاضا نیز چیزی جز همان خواهش همیشگی در راستای مصارف بهینه مطرح نیست.

اما از طرفی آنکه این دو مقوله (یعنی جذب سرمایه‌ و مصرف بهینه) دو مقوله‌ای هستند که از کنترل صنعت نفت (وزارت نفت) خارج هستند. ای کاش همت و تدبیری در همین اندازه‌‌ای که نزد مردان و زنان تلاشگر صنعت نفت دیده می‌شد در سایر دستگاه‌های متولی این دو مقوله نیز مشاهده می‌شد.

سوتیتر: ثبت رکورد بی‌سابقه تولید گاز در پارس جنوبی نشان می‌دهد بهره‌وری عملیاتی صنعت نفت، حتی زیر فشار تحریم و مصرف فزاینده داخلی، همچنان توان عبور از بحران‌های انرژی کشور را دارد