فروش فوقالعاده یا بازی با قیمتها
اکرم رضائی نژاد
در حالی که ویترین فروشگاهها پر از برچسبهای قرمز و درصدهای وسوسهکننده شده، نهادهای نظارتی هشدار میدهند همه «فروشهای فوقالعاده» الزاماً ارزانفروشی نیست.
همزمان با اوجگیری خریدهای شب عید، گزارشها از افزایش تخلفات قیمتی و برگزاری حراجهای بدون مجوز حکایت دارد، جایی که تخفیفها گاهی فقط روی کاغذ اعمال میشوند و قیمت واقعی، پشت عددهای درشت پنهان میماند.
به گزارش عصراقتصاد، با نزدیک شدن به روزهای پایانی سال، ماه مبارک رمضان و در ادامه تعطیلات نوروز، بازار مصرف در ایران هر ساله شاهد موج گستردهای از «فروشهای فوقالعاده»، حراجها و جشنوارههای تخفیف است، رویدادی که از یکسو میتواند به تحرک تقاضا و کاهش فشار هزینهای بر خانوارها کمک کند و از سوی دیگر، در صورت نبود نظارت مؤثر، به بستری برای تخلفات گسترده و تضییع حقوق مصرفکنندگان تبدیل شود.
تجربه سالهای اخیر نشان داده است که بخشی از این فروشها، بیش از آنکه تخفیف واقعی باشند، بر پایه قیمتسازی، بزرگنمایی درصد کاهش قیمت و عرضه کالاهای بیکیفیت شکل میگیرند؛ موضوعی که نهادهای نظارتی را ناگزیر به تشدید کنترلها در این ایام کرده است.
در همین راستا، سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان با صدور دستورالعملی به اتاقهای اصناف سراسر کشور، بر ضرورت نظارت ویژه بر جشنوارههای فروش فوقالعاده تأکید کرده است.
نهادهای نظارتی اعلام کردهاند که واحدهای صنفی باید با دریافت مجوز قانونی، تخفیفها را واقعی اعلام کنند تا بازار شب عید از فریبهای قیمتی و تخلفات مصون بماند
وحید منایی، معاون بازرسی و نظارت بر خدمات این سازمان، با اشاره به افزایش قابل توجه تقاضا در روزهای پایانی سال، اعلام کرده است که برخی واحدهای صنفی بدون اخذ مجوزهای قانونی از اتحادیههای مربوطه اقدام به برگزاری فروشهای فوقالعاده میکنند؛ اقدامی که میتواند زمینهساز فریب مصرفکننده و نقض حقوق او شود.
به گفته منایی، بر اساس دستور سازمان حمایت، اتاقهای اصناف موظفاند با تشدید بازرسیها، کنترل دقیق فاکتورهای خرید و فروش و بررسی نحوه قیمتگذاری کالاها، از هرگونه فروش فوقالعاده غیرقانونی جلوگیری کنند.
شفافیت در اعلام قیمت قبل و بعد از تخفیف، رعایت ضوابط درج برچسب قیمت، تطابق کیفیت کالا با ادعای فروشنده و جلوگیری از عرضه کالاهای فاقد استاندارد یا تاریخ مصرف گذشته، از محورهای اصلی این نظارتها عنوان شده است. او تأکید کرده است که فروش فوقالعاده بدون مجوز، حتی اگر با تبلیغات گسترده همراه باشد، تخلف محسوب میشود و با برخورد قانونی مواجه خواهد شد.
اهمیت این نظارتها زمانی بیشتر نمایان میشود که به شرایط اقتصادی حاکم بر جامعه توجه کنیم. هرچند در برخی مقاطع، گزارشهایی از کاهش یا ثبات نسبی قیمتها در بازار منتشر میشود، اما واقعیت این است که سطح عمومی قیمتها همچنان بالاست و قدرت خرید بخش قابل توجهی از خانوارها تضعیف شده است.
در چنین فضایی، فروشهای فوقالعاده برای بسیاری از مردم به یک امید موقت برای تأمین مایحتاج شب عید و ماه رمضان تبدیل میشود. همین نیاز، اگر با نظارت کافی همراه نباشد، میتواند مصرفکننده را در معرض سوءاستفاده قرار دهد.
اجرای طرح ویژه نظارتی ماه مبارک رمضان و نوروز ۱۴۰۵
از سوی دیگر، اصناف نیز با چالشهای خاص خود روبهرو هستند. افزایش هزینههای تأمین کالا، اجارهبها، دستمزد و سرمایه در گردش، بسیاری از واحدهای صنفی را تحت فشار قرار داده و برخی را به سمت روشهای نادرست برای جذب مشتری سوق داده است.
در این میان، سیاستگذار تلاش دارد با ایجاد چارچوبهای مشخص، هم امکان برگزاری فروشهای واقعی و قانونمند را فراهم کند و هم مانع از رواج تخلفات شود.
نمونه این رویکرد را میتوان در اجرای «طرح ویژه نظارتی ماه مبارک رمضان و نوروز ۱۴۰۵» مشاهده کرد؛ طرحی که با مشارکت اتاق اصناف، سازمان حمایت و سایر دستگاههای مرتبط، گشتهای مشترک بازرسی را در سراسر کشور فعال کرده است.
اطلاعیههای منتشرشده از سوی اتاق اصناف ایران نیز بر همین محور تأکید دارد. طبق این اطلاعیهها، بازرسان اتحادیهها و اتاقهای اصناف موظفاند در ایام اوج خرید، بهصورت میدانی بر حراجها و فروشهای فوقالعاده نظارت کنند و در صورت مشاهده هرگونه تخلف، از جمله اعلام تخفیفهای غیرواقعی یا فروش کالا با قیمت بالاتر از نرخ مصوب، برخورد قانونی انجام دهند.
همزمان، جشنوارههای فروش هماهنگ و دارای مجوز، مانند برخی نمایشگاهها و فروشگاههای منتخب، بهعنوان الگوی فروش شفاف و قابل رصد معرفی میشوند.
نکته مهم دیگر، نقش آگاهی مصرفکنندگان در تکمیل زنجیره نظارت است. سازمان حمایت از شهروندان خواسته است در صورت مشاهده تخلف، موضوع را از طریق سامانهها و مراجع ذیربط گزارش دهند.
اتاقهای اصناف هشدار دادهاند که بازرسان در ایام پایانی سال گشتهای مشترک را برقرار میکنند و با هرگونه فروش فوقالعاده غیرقانونی و قیمتسازی برخورد خواهند کرد
تجربه نشان داده است که گزارشهای مردمی، بهویژه در ایام پرترافیک خرید، میتواند نقش مؤثری در شناسایی تخلفات و اصلاح سریع روندها داشته باشد. مقایسه قیمتها پیش از خرید، توجه به کیفیت کالا و پرهیز از اعتماد صرف به تبلیغات پرزرقوبرق، از جمله توصیههایی است که همواره از سوی نهادهای مسئول مطرح میشود.
در مجموع، فروشهای فوقالعاده پایان سال اگرچه میتوانند فرصتی برای رونق بازار و کمک به معیشت خانوارها باشند، اما تنها در صورتی به این هدف میرسند که در چارچوب قانون و با نظارت دقیق اجرا شوند.
تشدید بازرسیها، الزام به اخذ مجوز، شفافیت قیمتگذاری و مشارکت فعال مصرفکنندگان در گزارش تخلفات، مجموعه اقداماتی است که میتواند این رویدادهای اقتصادی فصلی را از یک تهدید بالقوه به فرصتی واقعی برای تعادل بازار تبدیل کند؛ فرصتی که در شرایط دشوار اقتصادی امروز، بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز احساس میشود.
