کارآفرینی و نوآوری اجتماعی

دکتر سعید طاهرخانی/ کارآفرین، مدرس و فرمولاتور

با توجه به اینکه یکی از ویژگی‌های اصلی کارآفرینان، داشتن ذهن پویا و خلاق می‌باشد، لذا همواره این افراد داری ایده‌های بدیع و نو می‌باشند. این ایده‌ها از منابع مختلفی نشات می‌گیرند که یکی از این منابع الهام‌بخش برای بدست آوردن ایده‌های نو، نیازهای جامعه است که در حوزه‌ها و اشکال مختلفی همواره وجود دارند.

نیازهای جامعه به دو صورت می‌باشند، یا نیازهایی که به طور کلی براورده نشده‌اند و بی‌پاسخ مانده‌اند و یا نیازهایی که برآورده شده‌اند اما می‌توان به شکل مطلوب‌تری آن‌ها را مرتفع نمود.

به عنوان مثال در دوران شیوع ویروس کرونا، جامعه نیاز به سازمان هایی داشت که بتواند نیازها را از راه دور و غیر حضوری برآورده سازد. بنابراین در آن زمان کارآفرینان به فکر ارائه خدمات و فروش کالا از طریق اینترنت و از راه دور افتادند. بنابراین دیدن و شنیدن نیازهای جامعه و ارائه کالاها و خدمات مورد نیاز در زمان مناسب از نکات مهمی است.

با توجه به اینکه نوآوری‌های کارآفرینان در حوزه‌های مختلف صنعتی، کشاورزی، هنری، کشاورزی و… مطرح می‌شود، لذا تعریفی که برای نوآوری اجتماعی باید مطرح شود کمی دشوار و متفاوت با دیگر تعریف انواع کارآفرینی است.

نوآوری‌های اجتماعی، به مجموعه راهکارهای خلاقانه‌محور به منظور مرتفع نمودن نیازهای اجتماعی گفته می‌شود که از راهکارهای فعلی اثربخش‌تر هستند و بر زندگی افراد جامعه تأثیرپذیری زیادی دارند. همچنین اکثر کارآفرینان از ایده‌های نوآورانه به‌منظور تدوین مدل‌های نوین کسب و کار یا ارتقاء و به‌روز‌رسانی مدل‌های فعلی استفاده می‌کنند.

نوآوری اجتماعی از موضوعات مهم و نوین بشر امروز می‌باشد که همراستاست با نظرات جامعه تا اصطلاحاً دردی را از جامعه کم نماید و معمولاً مشارکت یکسری از افراد یا گروه‌های خاص را به همراه دارد.

در کشورهای توسعه یافته، با تاسیس سازمان‌هایی که بتوانند کمکی به جامعه نمایند، نوآوری اجتماعی جاری سازی شده اس؛ همانند تاسیس سازمان‌هایی به منظور ایجاد ساز و کاری به منظور خرید و فروش کتب خواننده شده یا دست دوم؛ و یا سازمان‌هایی که در حوزه مدیریت سبز فعالیت می‌کنند و سعی دارند دغدغه‌های پژوهشگران و علاقه‌مندان به محیط‌زیست را رفع نمایند و با ارائه کالاها یا خدماتی از جمله برگزاری نشست‌های عمومی و تخصصی، تبلیغ به منظور فرهنگ‌سازی اجتماعی، اقدام به جمع‌آوری و جداسازی پسماندها و… این مهم را انجام می‌دهند.

به بیان دیگر، سازمان‌هایی که این مسئولیت اجتماعی را دارا هستند، همانند پلی فیمابین جامعه با دیگر صنایع یا سازمان‌های دولتی قرار می‌گیرند و تسهیل کننده اجرای خواسته‌های جامعه می‌باشند.

در همین مثال فوق در خصوص پسماندها، در کشورهای توسعه یافته مشاهده شده است که پس از جمع آوری و جداسازی، بخشی از آن‌ها بعنوان مواد اولیه کارخانه‌ها مورد فروش قرار می‌گیرند. بنابراین نه‌تنها چنین فعالیت‌هایی دارای جنبه مثبت مالی است، بلکه یاری‌رسان فعالیت‌های اجتماعی در حوزه‌های مختلف می‌باشد.

در کشور ما نیز، سازمان‌هایی در دهه‌ اخیر تاسیس شدند که در زمینه‌های مختلف اجتماعی مانند هنر، محیط‌زیست، دانش و… وظایفی را بر عهده گرفته‌اند لکن در صورت حمایت و پشتیبانی دولت از چنین سازمان و اقداماتی، بی‌شک می‌توان شاهد افزایش رضایت مردمی در سطح جامعه بیش از گذشته بود.

در کشورهای توسعه یافته، دولت کارآفرینی اجتماعی را به عنوان راه‌حلی برای مشکلات دولت در ارائه خدمات رفاهی می‌بیند. در صورت حرکت در مسیر صحیح چنین سازمان‌هایی می‌توان شاهد رشد و توسعه شاخص‌های فرهنگی جامعه، ایجاد الگوهای رفتاری مناسب، ایجاد سبک زندگی همراه با تکنولوژی و… بود. بی‌تردید موضوع کارآفرینی اجتماعی، پدیده‌ای نوظهور و پیچیده است و ماهیت آن نیازمند تلفیق منطق و فعالیت‌های مرتبط با بخش‌های اجتماعی و عمومی با فعالیت‌های مرتبط با بخش تجاری می‌باشد.