نفت ۲۰۲۶ روی موج مازاد عرضه
سکینه مهرائی
بازار جهانی نفت در آستانه سال ۲۰۲۶، در موقعیتی ایستاده که بیش از هر چیز با عدم توازن ساختاری میان عرضه و تقاضا تعریف میشود، وضعیتی که میتواند یکی از چالشبرانگیزترین دورهها را برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان نفت رقم بزند.
مجموعهای از گزارشهای منتشرشده از سوی نهادهای معتبر بینالمللی، بانکهای سرمایهگذاری و مؤسسات پژوهشی انرژی، همگی بر یک محور مشترک تأکید دارند: مازاد عرضه قابل توجه و فشار کاهشی بر قیمتها.
به گزارش عصراقتصاد، بر اساس برآورد مؤسسه بینالمللی مطالعات انرژی، بازار نفت در سال ۲۰۲۶ با مازاد عرضهای بیش از ۲ میلیون و ۳۹۰ هزار بشکه در روز روبهرو خواهد شد؛ رقمی که در صورت تحقق، میتواند میانگین قیمت نفت برنت دریای شمال را به حدود ۵۹ دلار در هر بشکه کاهش دهد.
این پیشبینی نه در خلأ، بلکه در امتداد روندی شکل گرفته که نشانههای آن در کارنامه قیمتی سال ۲۰۲۵ بهوضوح نمایان شده است.
نفت برنت در ابتدای ۲۰۲۵ در کانال ۸۰ دلار معامله میشد، اما در ادامه سال، تحت فشار رشد تولید و ضعف تقاضا، مسیری نزولی را طی کرد و حتی به آستانه کانال ۵۰ دلاری نزدیک شد. این افت ممتد، طولانیترین دوره نزولی بازار نفت در بیش از یک دهه اخیر محسوب میشود؛ رکوردی که حساسیت پیشبینیها برای سال ۲۰۲۶ را دوچندان کرده است.
پرسش اصلی بازار این است که آیا این روند در سال آینده نیز ادامه خواهد یافت یا متغیرهای تازهای میتوانند مسیر قیمتها را تغییر دهند؟
اغلب تحلیلگران بینالمللی، سناریویی محتاطانه و تا حدی بدبینانه را ترسیم میکنند. به باور این گروه، هرچند احتمال تداوم افت شدید قیمتها پایین است، اما بازار نفت در سال ۲۰۲۶ همچنان زیر سایه مازاد عرضه حرکت خواهد کرد و قیمتها با شیبی ملایمتر اما پایدار، در سطوح پایینتری نسبت به میانگینهای تاریخی تثبیت میشوند. موتور اصلی این فشار، رشد عرضه در برابر افزایش محدود تقاضا است؛ معادلهای که تعادل سنتی بازار را برهم زده است.
در این میان، گزارشهای بانک آمریکایی گلدمن ساکس توجه ویژهای را به خود جلب کرده است. این بانک سرمایهگذاری پیشبینی میکند که با افزایش مازاد عرضه، قیمت نفت برنت تا پایان ۲۰۲۶ حتی میتواند به محدوده ۵۰ دلار در هر بشکه نزدیک شود.
تحلیلگران گلدمن ساکس انتظار دارند که مازاد نفت در بازار جهانی، بهطور میانگین تا سهماهه چهارم ۲۰۲۶ به حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در روز برسد.
از نگاه این بانک، رشد تولید در آمریکا و سایر کشورهای قاره آمریکا، در کنار بازگشت تدریجی برخی ظرفیتهای غیرفعال، مهمترین عامل شکلگیری این مازاد خواهد بود.
آژانس بینالمللی انرژی نیز، اگرچه در گزارشهای اخیر خود با تعدیل مواضع گذشته، نقش بلندمدت نفت و گاز را در سبد انرژی جهان پررنگتر دیده و حتی پیشبینی کرده که تقاضای جهانی این منابع تا سال ۲۰۵۰ افزایش خواهد یافت، اما درباره سال ۲۰۲۶ هشدار روشنی داده است. این نهاد معتقد است شکاف میان عرضه و تقاضا در سال آینده میلادی افزایش مییابد و همین مسئله، مانع از بازگشت پایدار قیمتها به سطوح بالاتر خواهد شد. به بیان دیگر، حتی پذیرش نقش ماندگار نفت در آینده انرژی، لزوماً به معنای رونق کوتاهمدت بازار نیست.
پیشبینی افزایش ۲۰هزار بشکه در روز بیش از تقاضا
اوپک نیز در آخرین بازنگری خود، تصویر متفاوتی نسبت به پیشبینیهای گذشته ارائه داده است. این سازمان که پیشتر بر احتمال کسری عرضه تأکید میکرد، اکنون برآورد میکند عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۰ هزار بشکه در روز از تقاضا پیشی بگیرد. هرچند این رقم در ظاهر کوچک به نظر میرسد، اما پیام روانی آن برای بازار بسیار مهم است؛ چرا که نشان میدهد حتی اوپک نیز نگرانیهای پیشین درباره کمبود نفت در کوتاهمدت را تعدیل کرده است. عملکرد اوپکپلاس در سال ۲۰۲۵ گواه این تغییر نگاه بود؛ جایی که این ائتلاف پس از ماهها کاهش داوطلبانه تولید برای حمایت از قیمت، در نهایت ناچار شد با واقعیت بازار کنار بیاید و از شدت این محدودیتها بکاهد.
پیشبینی نهادهای بینالمللی نشان میدهد مازاد عرضه، رشد محدود تقاضا و کاهش ریسکهای ژئوپلیتیک، بازار نفت در سال ۲۰۲۶ را در مسیر قیمتهای پایینتر و ناپایدار قرار میدهد
در سوی دیگر، اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده (EIA) در گزارش پیشبینی کوتاهمدت خود، میانگین قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۶ را حدود ۵۵ دلار در هر بشکه برآورد کرده است. وزارت دارایی روسیه نیز اگرچه دامنه ۶۰ تا ۷۰ دلار را بهعنوان سناریوی پایه در نظر گرفته، اما بهصراحت هشدار داده که در صورت رشد ذخایر نفت، احتمال سقوط مقطعی قیمتها تا محدوده ۵۰ دلار وجود دارد. مجموعه این برآوردها نشان میدهد که حتی خوشبینانهترین سناریوها نیز از بازگشت نفت به اوجهای قیمتی فاصله دارند.
با این حال، بازار نفت تنها با عوامل بنیادین عرضه و تقاضا شکل نمیگیرد و متغیرهای ژئوپلیتیک همچنان میتوانند نقش ضربهگیر یا شتابدهنده را ایفا کنند. ادامه جنگ اوکراین و ابهام در سرنوشت روابط آمریکا و روسیه، در کنار وضعیت نامعلوم ونزوئلا و احتمال تشدید یا رفع تحریمها، از جمله عواملی هستند که در پایان ۲۰۲۵ مانع ریزش بیشتر قیمتها شدند.
هرگونه گشایش سیاسی در این پروندهها طی سال ۲۰۲۶ میتواند عرضه نفت را افزایش داده و پیشبینیهای فعلی را به سمت سناریوهای کاهشیتر سوق دهد. در مقابل، تشدید تنشها یا بازگشت جنگهای تجاری و تعرفهای نیز قادر است بهطور موقت از قیمتها حمایت کند.
با وجود تمام این عدمقطعیتها، یک نکته برای اقتصادهای وابسته به نفت تقریباً روشن است: سال ۲۰۲۶ سال وفور درآمدهای نفتی نخواهد بود. حتی این احتمال وجود دارد که برخی کشورهای دارای ظرفیت مازاد، برای جبران افت قیمتها به افزایش تولید روی آورند؛ راهبردی که در نهایت میتواند به افت بیشتر قیمت و تشدید رقابت در بازار منجر شود.
در مجموع، تصویر غالب از بازار نفت در سال ۲۰۲۶، تصویری از فشار، انباشت و احتیاط است. مازاد عرضه بیش از ۲ میلیون بشکهای در روز، آنگونه که مؤسسه بینالمللی مطالعات انرژی پیشبینی کرده، اگر محقق شود، نهتنها قیمت نفت برنت را در محدودهای نزدیک به ۵۹ دلار تثبیت خواهد کرد، بلکه پیام روشنی برای جهان دارد: عصر کمبود نفت، دستکم در کوتاهمدت، جای خود را به دورهای از رقابت شدید و مازاد ساختاری داده است.
