دوشنبه, 11 شهریور 1398 ساعت 09:08
کد خبر: 61103

قابل توجه مقابله کنندگان با فساد

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

علی پاکزاد

عصراقتصاددر دورافتاده ترین نقطه مرزهای شمال غربی کشور، مدیر یکی از گمرکات کشور دستگیر شده بود. وقتی در تهران در دفتر رئیس کل وقت گمرک احضار شد، در جمع مدیران دیگر گفته بود: «شما ماهیانه ۷۰۰ هزار تومان به من حقوق می دهید که از صبح تا شب چشم هام باز باشد. یکی پیدا شد و گفت ۵۰ میلیون بهت پول می دم یک ربع چشم هاتو ببند.»

این روایت کوتاه را دیروز روزنامه سازندگی منتشر شده است. عباراتی مختصر که مختصات یک داستان کوتاه را دارد و چه داستان تلخی در پس آن نهفته. داستانی که متاسفانه سالهاست مدعیان مبارزه با فساد بی توجه به آن تصور می کنند با برخوردهای تک بعدی می توانند ریشه فساد را بخشکانند در حالی که ریشه ای ترین عامل فساد، چه فردی و چه سازمان یافته در همین عبارات کوتاه نهفته است. عبارتی که حتی اگر تخیلی باشد، چنان عناصر حقیقی در آن وجود دارد که عین واقعیت را مجسم می سازد.
جالب آنکه یادداشتی به قلم سردبیر محترم روزنامه دنیای اقتصاد نیز در فضای مجازی به چشم من خورد که در آن به تحلیل سخنان رئیس جمهور در رابطه با اینکه «فساد با بگیر و ببند از بین نمی‌رود» پرداخته بودند و به ضرورت برخورد همزمان با مظاهر و عوامل فساد را تاکید شده بود. که به نظرم رسید، نگاه ایشان قابل تامل است و مکملی است بر  روایت کوتاه روزنامه سازندگی و تصویری که از عوامل ریشه ای فساد به نمایش می گذارد.
اما جالب تر آنکه ما از منظر اجرایی سالهاست که به رغم آنکه تلاش می کنیم با فساد برخورد کنیم ولی متاسفانه روز به روز انگیزه های آلوده شدن به فساد را در کل جامعه تقویت کرده ایم. به خصوص در میان افرادی که در گلوگاههای حساس حضور دارند. جالب آنکه این نکته از جمله مواردی است که همه نحله های اقتصادی از کسانی که نگاه لیبرالی به اقتصاد دارند تا نهادگرایان و حتی معتقدین به اقتصاد سوسیالیستی بر آن اتفاق نظر دارند، ولی اختلاف نظر ایشان در زاویه نگاه ایشان به دلایل وقوع چنین اتفاقی است و به تبع نحوه مقابله با آن.
لبیرال های اقتصادی معتقدند که اگر بازار آزاد گذاشته شود رقابت حاصله انگیزه های فساد را از بین می برد به شرط آنکه دولت دخالت خود را در اقتصاد به حداقل برساند. اما نهادگرایان با زیر سئوال بردن توانایی بازار و کارایی آن در اصلاح معتقدند که بازار به تنهایی امکان اصلاح وضعیت را نداشته و دولت هم در این سالها رفتار درستی در مقابله با این وضعیت در پیش نگرفته است.
در تکمیل نگاه نهادگرایان استناد می کنم به نقل قولی از مرحوم عالی نسب که در نقد سیاستهای تعدیل می گفت افزایش نرخ ارز فرمانروایی دولت بر کارکنانش را از بین خواهد برد. به این معنی که افزایش نرخ ارز به دلیل کاهش قدرت خریدی که به دنبال دارد باعث می شود کارکنان دولت که مزد بگیر هستند؛ برای تامین معاش، انگیزه آلوده شدن به مفاسد را پیدا کنند و این عینیت داستان مدیرخاطی است که در بالا روایت شد. به عبارت ساده سیاستی که دولت برای اصلاح ساختار اقتصادی در پیش گرفته خود به عاملی در جهت تضعیف دولت و تشدید فساد عمل می کند.
اما در نگاه لبیرالی تاکید این است که رفتارهای دولت در کنترل بازار رانت ایجاد می کند و این رانت باعث فساد می شود و راه حل را در خروج دولت از بازار می دانند و به خصوص دیگر توصیه می کنند که سیاستهای ارزی باید بر مبنای عرضه و تقاضای بازار تعیین شود.
اما نهادگرایان معتقدند که بازار به مفهوم کلی حداقل در اقتصاد ایران توان ایجاد یک فضای غیر رانتی و عادلانه را ندارد زیرا بازار در ایران هیچ تناسبی با بازار رقابت کامل نداشته و اگر دولت اجازه دهد که نرخ ارز در بازار آزاد تعیین شود نتیجه فضاهای رانتی تشدید می شود و در نتیجه آن شاهد تضعیف خود نهاد دولت به عنوان یک نهاد موظف به مقابله با فساد در اقتصاد کشور خواهیم بود.
اما به هر شکل و از هر سو که نگاه کنیم، آنچه امروز در اقتصاد در حال وقوع است، اثبات می کند که نهاد رفتار دولت تا چه حد غلط بوده و  ساختار آن در مقابل فساد و انگیزه های آن به شدت ضعیف شده است.
ضعفی که باعث شده حتی سیاستهایی که برای حمایت از اقشار آسیب پذیر به اجرا می گذارد و یا تلاشی که برای مقابله با فساد صورت می دهد، نتیجه معکوس داده و رانتهای بیشتر و انگیزه های چند برابر برای آلودگی به فساد خلق می کند.
مقابله کنندگان با فساد اگر به واقع می خواهند با فساد مقابله کنند باید این هدف را داشته باشند که عوامل بازدارنده اعم از مالی و معنوی را سامان دهند  که به مدیر خاطی داستان ما انگیزه آلودگی به فساد نداشته باشد. در غیر این صورت افزایش صرف پرونده های مقابله با فساد یا مکانیزه کردن دولت و حتی شفاف سازی، هیچکدام نمی توانند مانعی جدی در مقابل گسترش فساد تلقی شوند.

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

اخبار مرتبط

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1395