شبکهسازی علمی در کشور ضرورت دارد / تجمیع و بازنگری منابع، نیاز کشور در حوزههای نوین علم و فناوری است
رئیس دانشگاه تهران با اشاره به محدودیتهای بینالمللی و کمبود منابع مالی، گفت: «توسعه حوزههای پیشرفته علمی مانند هوش مصنوعی، کوانتوم و فیزیک هستهای نیازمند تجمیع منابع، بازنگری در سیاستهای مالی و همکاری بین دانشگاههای بزرگ کشور است».
به گزارش روابط عمومی دانشگاه تهران، دکتر حسین امید، رئیس دانشگاه تهران، در سومین جشنواره علمی شهید چمران که در تالار دهشور دانشکدگان علوم دانشگاه تهران برگزار شد، با اشاره به ظرفیت مطلوب و ارزشمند نخبگان دانشگاهی کشور، گفت: «در دانشگاهها جمع بزرگی از اساتید و متخصصان متعهد و مشتاق آمادگی دارند به دولت و کشور برای عبور از بنبستها و نوسانات موجود کمک کنند؛ اما فاصله میان آنچه در دانشگاهها تولید میشود و آنچه در عرصه اجرا به کار گرفته میشود، بسیار زیاد است».
دکتر امید با ابراز نگرانی از وضعیت رتبه دانشگاههای ایران در رتبهبندیهای جهانی افزود: «متأسفانه در سال گذشته، در یکی از معتبرترین نظامهای رتبهبندی جهانی، فقط دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران در جمع ۵۰۰ دانشگاه برتر جهان حضور داشتند و سایر دانشگاههای کشور از این فهرست خارج شدند؛ این موضوع بسیار نگرانکننده است و اگر اقدام جدی صورت نگیرد، حتی حضور همین دو دانشگاه نیز در سالهای آینده با خطر مواجه خواهد شد».
رئیس دانشگاه تهران با اشاره به اینکه کمبود منابع و فرسودگی زیرساختهای علمی از عوامل اصلی این عقبماندگی است، افزود: «بخش مهمی از این وضعیت ناشی از کمبود منابع، فرسودگی آزمایشگاهها و محدودیت ارتباطات علمی بینالمللی است. با زیرساختهایی که مربوط به ۳۰ سال پیش است، امکان رقابت در عرصه بینالمللی وجود ندارد و عقبماندگی امروز یک واقعیت انکارناپذیر است».
دکتر امید با اشاره به برنامههای دانشگاه تهران گفت: «مطابق هدفگذاری که انجام شده، ظرف سه سال آینده رتبه دانشگاه تهران را حداقل ۱۰۰ پله ارتقا خواهیم داد و این هدف دستیافتنی است، اما تحقق آن نیازمند حمایت، تأثیرگذاری رسانهای و همراهی نخبگان و اهل قلم است».
رئیس دانشگاه تهران با اشاره به تحولات علمی نوظهور در جهان از جمله هوش مصنوعی، کوانتوم و فناوریهای پیشرفته بیان کرد: «در برخی حوزهها مانند نانو و زیستفناوری توانستهایم جایگاه مناسبی در جهان پیدا کنیم، اما در موضوعات جدید، با محدودیتهای جدی مواجه هستیم. بسیاری از دانشگاههای غربی مسیر تحصیل دانشجویان ایرانی در حوزههایی مانند هوش مصنوعی را مسدود کردهاند و این محدودیتها تنها مختص ایران نیست، اما شرایط را دشوارتر کرده است».
دکتر امید تصریح کرد: «توسعه علمی کشور در مقطعی به توسعه کمّی تبدیل شد و منابع محدود در سطح گستردهای توزیع شد؛ در حالی که امروز برای ورود به حوزههای پیشران توسعه، تمرکز منابع و همافزایی نخبگان ضروری است. بهعنوان نمونه، صرفاً توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی حداقل به هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد، در حالی که سهم دانشگاهها از این منابع بسیار ناچیز است».
رئیس دانشگاه تهران با تأکید بر اینکه شبکهسازی علمی در کشور ضرورت دارد، گفت: «واقع بینانه نیست که هر دانشگاهی در سطح بینالمللی بهتنهایی در حوزههایی مانند هوش مصنوعی رقابت کند؛ راهحل، تجمیع منابع، تمرکز مأموریتها و شبکهسازی میان دانشگاهها و دانشمندان جوان است».
دکتر امید در پایان خاطرنشان کرد: «دانشگاه تهران آمادگی دارد محوریت چند حوزه راهبردی جدید را بر عهده بگیرد و با ایجاد شبکهای از نخبگان سراسر کشور، تمرکز منابع و بهرهگیری از ظرفیت قانون جهش تولید دانشبنیان، بخشی از محدودیتهای تحمیلی و کمبود منابع را جبران کند».
بازدارندگی واقعی، نیازمند یک جریان علمی مستمر و پایدار است
سردار احمد وحیدی، جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ضمن گرامیداشت یاد شهدای علم و فناوری، تأکید کرد: «شهادت دانشمندانی همچون شهید تهرانیمقدم و شهید عباسی نشان میدهد که علم در جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک فعالیت آکادمیک نیست، بلکه به جایگاهی راهبردی و هویتساز تبدیل شده است. این دانشمندان به دلیل علمآفرینی و کنار زدن حلقههای جهل مورد هدف قرار گرفتند و این موضوع بیانگر آن است که دشمن با دین و دانش ملت ایران مخالف است؛ همانگونه که رهبر معظم انقلاب تأکید کردهاند، دشمنان با اسلام و دانش شما مسئله دارند».
جانشین فرمانده کل سپاه، با اشاره به اینکه مخالفت دشمن با دانش ایران ریشه در آثار راهبردی آن دارد، بیان کرد: «.دانش برای ما استقلال، خودکفایی، بازدارندگی و هویت ملی ایجاد میکند و طبیعی است که دشمن با چنین کارکردی به مقابله برخیزد. بر اساس آموزههای قرآنی و تکلیف شرعی، جامعه اسلامی موظف است در مسیر دستیابی به استطاعت حرکت کند و دانش، فناوری و محصولات مبتنی بر آن از ارکان اساسی این مسیر به شمار میروند. علمآفرینی صرفاً یک فعالیت تزئینی یا محدود به تولید مقاله نیست، بلکه تبدیل دانش به توانمندی واقعی و قدرت ملی یک وظیفه شرعی است».
سردار وحیدی تأکید کرد: «دشمنان گمان میکردند با فشارها و توطئهها، میتوانند اسلام ناب و نظام جمهوری اسلامی را تضعیف یا از میان بردارند، اما تجربه جنگ تحمیلی هشتساله و همچنین جنگ ۱۲ روزه اخیر نشان داد که این فشارها نهتنها موجب تضعیف نشد، بلکه به تقویت انقلاب اسلامی انجامید. این تقابل، مربوط به حوزهای است که دشمن توان غلبه بر آن را ندارد؛ حوزهای که ریشه در قدرت الهی دارد. ملت ایران نشان داده است که همواره در میدان حضور دارد و هرجا مردم ایستادگی کردهاند، لطف و عنایت الهی نیز شامل حال آنها شده و دشمن ناگزیر به عقبنشینی شده است».
جانشین فرمانده کل سپاه با اشاره به ابعاد جنگ شناختی اظهار کرد: «امروز دشمن با عملیات گسترده شناختی، رسانهای، سیاسی و اقتصادی در پی ایجاد ترس، تردید و شکستن انسجام معنایی جامعه است، اما ملت ایران بار دیگر در اوج فشارهای اقتصادی، تهدیدات نظامی و هجمههای روانی، آزمون سربلندی را با نمره قبولی بالا پشت سر گذاشت. دشمنان امروز در مرحله افول و فروپاشی قرار دارند و دستوپا زدنهای آنها ناشی از همین وضعیت است؛ چراکه سقوط فرهنگی و اخلاقی، مقدمه فروپاشی قطعی هر جامعهای خواهد بود».
دانشگاهها و اساتید در میدان جنگ نقش بسیار کلیدی دارند
سردار وحیدی با اشاره به اینکه دانشگاهها و اساتید در این میدان نقش بسیار کلیدی دارند، گفت: «دانشگاهها و نخبگان علمی، نقاط ثقل یا نقاط شکست جنگ شناختی هستند. اگر استاد دانشگاه در میدان تبیین و روشنگری فعال باشد، عملیات شناختی دشمن خنثی میشود، اما غفلت از این نقش، زمینه سوءاستفاده دشمن را فراهم میکند. همانگونه که ابزار دفاعی برای بازدارندگی ضروری است، تبیین علمی و نخبگانی نیز نقشی همسنگ و حتی مهمتر دارد. خنثیسازی پروژه مشروعیتزدایی از جمهوری اسلامی، نیازمند حضور فعال نخبگان، اساتید و دانشمندان در میدان روشنگری است».
جانشین فرمانده کل سپاه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نتایج جنگ ۱۲ روزه گفت: «پیروزی جمهوری اسلامی ایران در این نبرد، حاصل بازدارندگی ایمانی، علمی و ابزاری بود. دشمن در برابر این بازدارندگی عقبنشینی کرد و مردم ایران نیز با تشخیص درست حق از باطل، نقش تعیینکنندهای در این پیروزی ایفا کردند».
سردار وحیدی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر نقش علم در تأمین امنیت ملی گفت: «زمانی که علم به فناوری و فناوری به توان دفاعی تبدیل میشود، محاسبات دشمن دچار خطا میشود؛ موضوعی که رهبر معظم انقلاب بارها بر آن تأکید کردهاند و در عمل نیز صحت آن اثبات شده است. بازدارندگی واقعی، بازدارندگی مقطعی نیست، بلکه نیازمند یک جریان علمی مستمر و پایدار است؛ جریانی که بتواند بازدارندگی فعال ایجاد کرده و دشمن را نسبت به هرگونه تهدید ناامید کند».
اهتمام ویژه نسبت به توسعه فناوری و هوشمندسازی آموزش عالی
دکتر حسین سیماییصراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری نیز، در سومین جشنواره علمی شهید چمران گفت: «وزارت علوم با برنامهریزی میانمدت و بلندمدت تلاش کرده است برنامهمحوری را جایگزین روزمرگی در مدیریت آموزش عالی کند. در حوزه آموزش عالی، پژوهش و فناوری پیشرفتهای قابل توجهی داشتهایم و امروز اهتمام ویژهای به توسعه فناوری و هوشمندسازی آموزش عالی با بهرهگیری از فناوریهای نوین وجود دارد».
دکتر سیماییصراف «مسئولیتپذیری دانشگاهها» را شعار محوری وزارت علوم در دوره جدید دانست و تصریح کرد: «در ادبیات جهانی آموزش عالی، دانشگاه پیشرو دانشگاهی است که علاوه بر آموزش و پژوهش، نسبت به مسائل و سرنوشت جامعه خود مسئول باشد. برنامههای درسی، نظام ارزیابی اساتید و مدیریت دانشگاهها باید بر اساس میزان اثرگذاری در حل مسائل کشور طراحی شود».
وی با اشاره به نگاه ویژه دولت به دانشگاهها گفت: «رئیسجمهور اعتقاد عمیقی به نقش دانشگاه دارد و بهطور مستمر از وزارت علوم مطالبهگری کرده و مأموریتهایی را به دانشگاهها محول میکند. امروز دانشگاهها موظفاند در قبال مسائل اجتماعی، اقتصادی و امنیتی کشور نقش فعال و مسئولانه ایفا کنند».
ضرورت اتکا به حکمرانی علمی در کشور
دکتر سیماییصراف بیان کرد: «یکی از چالشهای جدی امروز کشور، کاهش اعتماد و رضایت مردم نسبت به برخی تصمیمگیریهاست.
این مسئله ایجاب میکند که حکمرانی کشور بیش از پیش به حکمرانی علمی متکّی شود و تصمیمات بر پایه پژوهش، داده و نظر کارشناسان اتخاذ شود. دستاوردهای علمی و پژوهشی کشور، بهویژه در حوزه علوم انسانی و مهندسی، ظرفیت بالایی برای حل مسائل کشور دارند».
