بازارها گروگان سیاست؛ دلار و طلا در اسارت خبرها

زهرا کوثر غلامی

تحولات روز گذشته در بازار ارز، طلا و سکه بار دیگر نشان داد که اقتصاد ایران بیش از آنکه به متغیرهای بنیادین واکنش نشان دهد، اسیر انتظارات و اخبار سیاسی است. ریزش هم‌زمان دلار، طلا و سکه نه حاصل بهبود ساختاری اقتصاد، بلکه نتیجه تغییر ناگهانی فضای ذهنی فعالان بازار بود؛ فضایی که با چند سیگنال مثبت دیپلماتیک دگرگون شد.

این وضعیت، نشانه‌ای از شکنندگی تعادل‌های اقتصادی و نبود لنگرهای پایدار برای مهار انتظارات تورمی است. در اقتصادی که تورم مزمن، کسری بودجه و بی‌ثباتی ارزی به ویژگی‌های دائمی آن تبدیل شده‌اند، سیاست خارجی نقشی فراتر از حد معمول در تعیین قیمت دارایی‌ها ایفا می‌کند. از این‌رو، هرچند افت قیمت‌ها می‌تواند در کوتاه‌مدت آرامش نسبی ایجاد کند، اما بدون اصلاحات عمیق اقتصادی، این آرامش بیش از آنکه پایدار باشد، موقتی و شکننده خواهد بود.

به گزارش عصر اقتصاد، بازارهای مالی ایران در روز گذشته بیش از هر عامل اقتصادی، به تحولات سیاسی واکنش نشان دادند. انتشار سیگنال‌های مثبت از تداوم مذاکرات ایران و آمریکا، فضای انتظاری بازار را به‌طور محسوسی تغییر داد و باعث شد دلار، طلا و سکه به‌صورت هم‌زمان وارد مسیر نزولی شوند؛ آن هم با ریزش‌هایی که توجه فعالان و معامله‌گران را به‌شدت جلب کرد.

تا زمانی که نشانه‌های مشخصی از کاهش کسری بودجه، مهار رشد نقدینگی، اصلاح نظام چندنرخی ارز و افزایش اعتماد عمومی به سیاست‌گذار دیده نشود، نوسانات ارزی همچنان ادامه خواهد داشت

در بازار ارز، دلار در واکنش به اخبار امیدوارکننده از گفت‌وگوهای دیپلماتیک، کاهش قابل‌توجهی را تجربه کرد و در مقطعی بیش از ۲۵۰۰ تومان افت قیمت داشت. این کاهش، اگرچه از منظر عددی چشمگیر بود، اما تحلیلگران معتقدند بیش از آنکه ناشی از تغییر بنیادین در متغیرهای کلان اقتصادی باشد، ریشه در فضای روانی و هیجانی بازار داشت. به باور آن‌ها، بازار ارز در شرایط فعلی عملاً وارد «فاز سیاسی» شده و هر خبر مثبت یا منفی از مذاکرات، بلافاصله خود را در قیمت‌ها نشان می‌دهد.

کارشناسان بازار ارز تأکید می‌کنند که افت روز گذشته دلار را نمی‌توان به معنای تغییر پایدار روند تلقی کرد. آن‌ها معتقدند تا زمانی که نشانه‌های مشخصی از کاهش کسری بودجه، مهار رشد نقدینگی، اصلاح نظام چندنرخی ارز و افزایش اعتماد عمومی به سیاست‌گذار دیده نشود، نوسانات ارزی همچنان ادامه خواهد داشت. با این حال، فضای مثبت مذاکرات توانست در کوتاه‌مدت انتظارات تورمی را تعدیل کرده و فشار فروش را در بازار ارز افزایش دهد.

سقوط سنگین طلا و سکه

هم‌زمان با عقب‌نشینی دلار، بازار طلا و سکه نیز در روز گذشته با ریزشی کم‌سابقه مواجه شد. سکه امامی افتی در حدود ۱۰ میلیون تومان را ثبت کرد و هر مثقال طلا بیش از ۳ میلیون تومان کاهش قیمت داشت. این ریزش سنگین باعث شد فضای معاملات به‌طور محسوسی محتاطانه و کم‌رمق شود و بسیاری از خریداران بالقوه ترجیح دهند در حاشیه بازار باقی بمانند.

فعالان بازار طلا می‌گویند افت هم‌زمان نرخ دلار داخلی و کاهش قیمت اونس جهانی طلا، ترکیبی قدرتمند برای فشار کاهشی بر قیمت‌ها ایجاد کرد. این عامل دوگانه، در کنار اظهارات مثبت مقامات ایرانی و آمریکایی درباره ادامه مذاکرات، شدت ریزش‌ها را افزایش داد. برخی فروشندگان حتی از توقف موقت معاملات خبر دادند؛ چراکه افت سریع قیمت‌ها، امکان کشف نرخ تعادلی را دشوار کرده بود.

بازار بیش‌واکنش نشان می‌دهد؟

یکی از پرسش‌های اصلی فعالان اقتصادی در روز گذشته این بود که آیا بازارهای مالی دچار بیش‌واکنشی نسبت به اخبار سیاسی شده‌اند یا خیر. گروهی از تحلیلگران بر این باورند که حساسیت فعلی بازار بیش از حد معمول است و حتی کوچک‌ترین سیگنال مثبت از مذاکرات می‌تواند موجی از اصلاح قیمت‌ها را رقم بزند. به گفته آن‌ها، تجربه‌های گذشته نشان داده که چنین واکنش‌هایی لزوماً پایدار نیست و در صورت نبود دستاوردهای ملموس، بازار می‌تواند به‌سرعت مسیر خود را تغییر دهد.

در مقابل، برخی دیگر معتقدند که همین واکنش‌ها نشان‌دهنده وزن بالای عامل «انتظارات» در اقتصاد ایران است. از نگاه این گروه، سال‌ها تورم بالا، بی‌ثباتی ارزی و نااطمینانی سیاسی باعث شده بازارها به اخبار دیپلماتیک به‌عنوان یکی از معدود متغیرهای امیدبخش نگاه کنند. بنابراین، واکنش تند بازار را باید در چارچوب ساختار شکننده اقتصاد تحلیل کرد، نه صرفاً هیجان کوتاه‌مدت.

آینده بازار؛ اصلاح موقت یا تغییر مسیر؟

جمع‌بندی دیدگاه کارشناسان نشان می‌دهد آینده بازار ارز، طلا و سکه به دو عامل کلیدی وابسته است. نخست، سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا و میزان پیشرفت آن‌ها به نتایج مشخص و قابل اتکا؛ و دوم، وضعیت متغیرهای اقتصادی داخلی. اگر گفت‌وگوها به توافق‌های عملی و قابل اجرا منجر شود و هم‌زمان سیاست‌گذار بتواند سیگنال‌هایی از اصلاحات اقتصادی ارسال کند، احتمال تثبیت یا ادامه روند نزولی قیمت‌ها وجود دارد.

افت هم‌زمان نرخ دلار داخلی و کاهش قیمت اونس جهانی طلا، ترکیبی قدرتمند برای فشار کاهشی بر قیمت‌ها ایجاد کرد

اما در سناریوی مقابل، یعنی توقف مذاکرات یا انتشار اخبار منفی، بازار می‌تواند به‌سرعت تغییر مسیر دهد. در چنین شرایطی، بازگشت انتظارات تورمی و افزایش تقاضای سفته‌بازی، بار دیگر دلار را به مدار صعودی بازمی‌گرداند و به‌دنبال آن، طلا و سکه نیز رشد خواهند کرد.

بازار در انتظار خبر بعدی

در مجموع، آنچه در روز گذشته بیش از هر چیز بر بازار دلار، طلا و سکه سایه انداخت، «انتظار» بود؛ انتظاری میان امید به کاهش بیشتر قیمت‌ها و نگرانی از بازگشت نوسانات صعودی. فعالان بازار ترجیح دادند با احتیاط بیشتری عمل کنند و تصمیمات خود را به روشن‌تر شدن فضای سیاسی موکول کنند. تا زمانی که نتیجه مذاکرات مشخص نشود، به نظر می‌رسد این فضای پرنوسان همچنان ادامه‌دار باشد.

کلام آخر

تحولات روز گذشته در بازار ارز، طلا و سکه بار دیگر نشان داد که اقتصاد ایران بیش از آنکه بر پایه متغیرهای بنیادین حرکت کند، به‌شدت تحت تأثیر انتظارات و اخبار سیاسی قرار دارد. ریزش هم‌زمان دلار، طلا و سکه نه نتیجه بهبود ساختاری، بلکه حاصل تغییر ناگهانی فضای روانی بازار در پی سیگنال‌های مثبت از مذاکرات ایران و آمریکا بود.

این واکنش تند، از یک‌سو بیانگر وزن بالای سیاست خارجی در تعیین قیمت دارایی‌ها و از سوی دیگر نشانه‌ای از شکنندگی تعادل‌های اقتصادی و نبود لنگرهای پایدار برای مهار انتظارات تورمی است. در کوتاه‌مدت، ادامه فضای مثبت دیپلماتیک می‌تواند فشار نزولی قیمت‌ها را حفظ کند، اما در افق میان‌مدت، بدون اصلاحات عمیق در حوزه بودجه، نقدینگی و سیاست ارزی، این آرامش موقتی خواهد بود. بازار همچنان در وضعیت «انتظار» باقی می‌ماند و هر خبر سیاسی می‌تواند مسیر قیمت‌ها را به‌سرعت تغییر دهد.