بورس در پناه سپر کدال
زهرا کوثرغلامی
بازار سرمایه ایران همواره به عنوان یکی از حساسترین دماسنجهای اقتصادی نسبت به تنشهای ژئوپلیتیک و ریسکهای مرزی شناخته شده است.
با این حال، در شرایطی که سایه ابهامات نظامی و تحولات منطقهای همچنان بر سر اقتصاد سنگینی میکند، رفتار اخیر بورس تهران نشاندهنده یک تغییر فاز معنادار در میان معاملهگران است.
تحلیلگران معتقدند برخلاف تصورات عمومی مبنی بر بیتفاوتی بورس به اخبار جنگ، واقعیتهای آماری نشان میدهد که بازار در سایه رشد نرخ ارز، بازدهی واقعی ملموسی نداشته و عملاً در یک دوره ثبات نسبی به سر میبرد.
در این میان، آنچه مسیر حرکت جریان پول را تعیین میکند، از هیجانات سیاسی به سمت واقعیتهای بنیادی، گزارشهای مالی سامانه کدال و پایداری عملیاتی صنایع در برابر قطعی انرژی تغییر جهت داده است؛ جریانی که به جابهجایی هوشمندانه نقدینگی از صنایع بزرگِ درگیرِ ریسک، به سمت صنایع کوچکتر و چابکتر منجر شده است.
یک تحلیلگر بازار سرمایه گفت: بورس برخلاف تصور عمومی از جنگ بیتأثیر نبوده، اما در شرایط کنونی تمرکز سرمایهگذاران از اخبار سیاسی به گزارشهای کدال و بررسی سودآوری شرکتها تغییر کرده است.
همزمان با تداوم ابهامات سیاسی و امنیتی در منطقه و افزایش تنشها در جبهههای مختلف، این پرسش مطرح است که چرا بازار سرمایه دیگر مانند گذشته به اخبار جنگ و تحولات نظامی واکنش شدید نشان نمیدهد.
در همین راستا ولید هلالات، کارشناس بازار سرمایه و تحلیلگر بنیادی بورس، معتقد است اگرچه ریسکهای سیاسی همچنان پابرجاست، اما بازار سهام در ماههای اخیر بیش از آنکه تحت تأثیر اخبار سیاسی باشد، بر عملکرد شرکتها، گزارشهای کدال و جابهجایی نقدینگی میان صنایع متمرکز شده است.
ابهامهای سیاسی همچنان مهمترین ریسک بازار سرمایه
هلالات در همایش کدالنما با اشاره به شرایط پیچیده منطقه اظهار کرد: در مقطع حساسی قرار داریم؛ درگیریها در بابالمندب، میان یمن و عربستان تشدید شده و حتی یک پالایشگاه ۴۰۰ هزار بشکهای در عربستان به دلیل این تحولات تعطیل شده است. به گفته وی، این تنشها محدود به پرونده ایران و آمریکا نیست و به نظر میرسد یمنیها تا زمان رفع محاصره به درگیریها ادامه دهند.
وی افزود: همزمان تحرکات اوکراین نیز میتواند جبهه جدیدی از تنشها را ایجاد کند و شرایط را پیچیدهتر سازد. از سوی دیگر، نحوه واکنش به این تحولات نیز دشوار است؛ چراکه هم پاسخ دادن و هم پاسخ ندادن، هر کدام تبعات خاص خود را دارد.
این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: به نظر میرسد همان رویکرد «صبر راهبردی» که در سالهای گذشته نیز تجربه شده بود، بار دیگر در دستور کار قرار گرفته است. البته تجربه نشان داده در مقاطعی ادامه اقدامات طرف مقابل، ایران را ناگزیر به پاسخ کرده است و همین موضوع، پیشبینی روند تحولات را دشوار میکند.
وی با اشاره به شرایط آمریکا نیز گفت: کاهش ذخایر راهبردی آمریکا در حوزه سامانههای دفاعی، هدف قرار گرفتن دقیق برخی تجهیزات و همچنین ارزیابیهای جدید واشنگتن از میدان درگیری، محاسبات طرف آمریکایی را پیچیدهتر کرده است.
به گفته هلالات، آمریکا به این جمعبندی رسیده که یا باید سطح درگیری را به شکل محسوسی افزایش دهد یا اینکه ادامه حملات با الگوی قبلی، تغییر معناداری در موازنه ایجاد نخواهد کرد.
هلالات با بیان اینکه همزمان بحث فشارهای اقتصادی و محدودیتهای دریایی نیز مطرح است، افزود: با وجود برخی محدودیتها، آمارها نشان میدهد روزانه حدود ۱۸ تا ۲۰ کشتی مرتبط با ایران از تنگه عبور میکنند و این موضوع نشان میدهد محاصره به آن شدت که تصور میشود، اعمال نشده است.
وی تاکید کرد: در کنار تمامی این نگرانیها، همچنان احتمال بازگشت به تفاهم نیز وجود دارد و در شرایط فعلی هیچیک از سناریوها وزن قطعی ندارد؛ همانقدر که ممکن است توافقی حاصل شود، احتمال تشدید دوباره درگیریها نیز وجود دارد و به همین دلیل فضای سیاسی همچنان غیرقابل پیشبینی است.
بازار سهام در یکونیم ماه گذشته بازدهی واقعی نداشته است
این تحلیلگر بنیادی بازار سرمایه در پاسخ به این پرسش که چرا بورس نسبت به اخبار نظامی واکنش کمتری نشان میدهد، اظهار کرد: برخلاف تصور عمومی، بازار سرمایه در این مدت رشد محسوسی نداشته است.
شاخص کل از زمانی که در ۲۵ خرداد به محدوده پنج میلیون واحد رسید، تاکنون تقریباً همان سطح را حفظ کرده و بازدهی آن نزدیک به صفر بوده است.
وی افزود: در همین بازه زمانی نرخ ارز از حدود ۱۵۰ هزار تومان به حدود ۱۹۰ هزار تومان رسیده است؛ بنابراین بازار سهام در مقایسه با بازار ارز عملکرد بهتری نداشته و این تصور که بورس در برابر اخبار جنگ رشد کرده، با واقعیت همخوانی ندارد.
گزارشهای کدال جایگزین هیجانهای سیاسی شدهاند
هلالات با تاکید بر افزایش اهمیت گزارشهای عملکرد شرکتها گفت: البته اکنون بیش از هر زمان دیگری کدال تعیینکننده مسیر بازار شده است. سرمایهگذاران به دنبال شناسایی صنایعی هستند که تولید آنها تحت تأثیر محدودیتهای برق و انرژی قرار نگرفته، کاهش تقاضا را تجربه نکردهاند و ریسک عملیاتی پایینتری دارند.
وی افزود: در چنین شرایطی بازار به سمت شرکتهایی حرکت کرده که نسبت ریسک به بازده مناسبتری دارند. برای نمونه، صنایع غذایی و دارویی با وجود نسبت قیمت به سود مشابه برخی گروههای بزرگ، بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند.
این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: در حال حاضر ممکن است بازار سهام یک شرکت تولیدکننده مواد غذایی با نسبت قیمت به سود حدود ۳.۵ را با استقبال بیشتری خریداری کند، اما سهام یک پالایشگاه با نسبت قیمت به سود مشابه، با احتیاط بیشتری معامله شود. این رفتار نشان میدهد بازار به شکل هوشمندانه در حال قیمتگذاری ریسک صنایع مختلف است.
جابهجایی نقدینگی از صنایع بزرگ به سمت شرکتهای کوچک
هلالات با اشاره به تغییر ترکیب سرمایهگذاری صندوقهای بورسی گفت: صنایع پتروشیمی و فلزات اساسی در مجموع نزدیک به ۵۰ درصد وزن شاخص کل را در اختیار دارند، اما صندوقهای سهامی و اهرمی که منابع بسیار بزرگی را مدیریت میکنند، در حال کاهش وزن سرمایهگذاری خود در این صنایع هستند.
وی افزود: این صندوقها به جای کاهش میزان سهام موجود در پرتفوی، منابع خود را به سمت سایر صنایع هدایت کردهاند و همین جابهجایی نقدینگی موجب شده ارزش معاملات در صنایع کوچک افزایش یابد.
به گفته این تحلیلگر بازار سرمایه، نتیجه این روند آن است که در نمادهای کوچک، به محض انتشار یک گزارش مناسب در کدال، ورود نقدینگی قابل توجهی اتفاق میافتد و ارزش معاملات این گروهها افزایش پیدا میکند.
هلالات در پایان خاطرنشان کرد: افزایش نقدشوندگی در صنایع کوچک موجب شده حتی سرمایهگذاران حقوقی نیز بتوانند راحتتر در این نمادها ورود و خروج کنند؛ موضوعی که در گذشته به دلیل پایین بودن عمق معاملات، به سادگی امکانپذیر نبود.
