ترکیه الگویی مناسب برای ایران در زیست‌ بوم قطعه‌ سازی خودرو است؟

صنعت قطعه سازی، ستون فقرات صنعت خودرو است؛ جایی که فناوری، کیفیت، هزینه و بهره وری به طور مستقیم سرنوشت رقابت پذیری کشورها را رقم می زند.

نگاهی به تجربه ی ترکیه نشان می دهد که این کشور طی سه دهه گذشته مسیر متفاوتی از ایران پیموده و با ترکیب هوشمندانه ای از سیاست گذاری صنعتی، پیوند با زنجیره جهانی و تربیت بنگاه های چابک و صادرات محور، توانسته است جایگاه خود را به عنوان یکی از بازیگران جدی بازار اروپا تثبیت کند.

راه رفته ترکیه

ترکیه از دهه ۹۰ میلادی، با نگاهی واقع گرایانه به صنعت خودرو، به جای تمرکز صرف بر تولید داخلی، راه ادغام در زنجیره جهانی تأمین را انتخاب کرد.

دولت ترکیه از طریق سیاست های تشویقی، سرمایه گذاری خارجی را جذب و شرکت های قطعه سازی داخلی را به همکاری با برندهای بین المللی سوق داد.نهادهایی مانند TAYSAD (انجمن قطعه سازان ترکیه) نقش محوری در آموزش، استانداردسازی، و توسعه شبکه همکاری میان بنگاه ها ایفا کردند.

ترکیه از دهه ۹۰ میلادی، با نگاهی واقع گرایانه به صنعت خودرو، به جای تمرکز صرف بر تولید داخلی، راه ادغام در زنجیره جهانی تأمین را انتخاب کرد

نتیجه این سیاست ها، ایجاد یک زیست بوم صنعتی پویا بود که در آن بنگاه های کوچک و متوسط، از طریق یادگیری و انتقال فناوری، به شرکای جهانی بدل شدند.

ترکیه در کمتر از دو دهه توانست از یک تولیدکننده منطقه ای به صادرکننده جهانی قطعات خودرو تبدیل شود؛ امروزه بیش از ۷۵ درصد قطعات تولیدی این کشور صادر می شود و بخش قابل توجهی از زنجیره تأمین خودروسازان اروپایی در خاک ترکیه شکل گرفته است.

راه نرفته ایران

در مقابل، صنعت قطعه سازی ایران با وجود توان فنی و نیروی انسانی ارزشمند، همچنان گرفتار چرخه ای از وابستگی، جزیره‌‎ای عمل کردن و نبود سیاست صنعتی منسجم است. قطعه ساز ایرانی بیش از آنکه بخشی از زنجیره ارزش باشد، در حاشیه خودروسازی باقی مانده است؛ با روابط قراردادی شکننده، محدودیت در دسترسی به فناوری های روز، و فشار مضاعف ناشی از سیاست های ناپایدار است.

نبود نهادهای توانمند ساز مشابه TAYSAD، کم توجهی به همکاری های منطقه ای، و فقدان برنامه مشخص برای ارتباط ساختار یافته با زنجیره جهانی، باعث شده که صنعت قطعه سازی ایران نتواند از ظرفیت های بالقوه خود بهره برداری کند.

چه باید کرد؟

اگر بخواهیم تجربه ترکیه را با نگاه بومی بازآفرینی کنیم، سه محور کلیدی باید در دستور کار قرار گیرد:

۱- بازآفرینی نهادهای صنعتی پشتیبان؛ ایجاد انجمن ها و خوشه هایی که بتوانند نقش تسهیل گر، آموزشی و پیوند دهنده بین صنعت و دانشگاه را ایفا کنند.

صنعت قطعه سازی ایران با وجود توان فنی و نیروی انسانی ارزشمند، همچنان گرفتار چرخه ای از وابستگی، جزیره‌‎ای عمل کردن و نبود سیاست صنعتی منسجم است

۲- جهت گیری به سمت بازارهای منطقه ای و صادراتی؛ به جای تمرکز صرف بر تأمین داخل، باید بخشی از ظرفیت صنعت قطعه سازی به سمت حضور در بازار کشورهای همسایه هدایت شود.۳-تقویت همکاری میان قطعه سازان و خودروسازان بر پایه شفافیت و مشارکت بلندمدت؛ نه صرفاً قراردادهای کوتاه مدت و دستوری است.

امروز بیش از هر زمان، نیاز داریم تا از «راه رفته ترکیه» بیاموزیم، اما با نگاهی نقادانه و متناسب با شرایط بومی ایران. هدف نه تقلید، بلکه الهام برای تحول است.