سراب آمار در کاسه خالی سدها
مریم غدیرپور
اقتصاد ایران در شرایطی با بحران فراگیر تنش آبی دست به گریبان است و گزارش‌های رسمی وزارت نیرو نیز بر وخامت این تنگنای ساختاری صحه می‌گذارند که با گذر از نخستین ماه پاییز، سایه شوم خشکسالی همچنان بر سر کشور سنگینی می‌کند؛ وضعیتی شکننده که در سایه فقدان الگوی جامع مهار روان‌آب‌ها و سوءمدیریت متولیان بخش آب، می‌تواند موهبت بارش‌های پیش‌رو را نیز بی‌اثر سازد و چرخه فرساینده کم‌آبی را به سال‌های آتی پیوند بزند.
«عصر اقتصاد» با واکاوی تازه‌ترین آمارهای رصد مخازن سطحی گزارش می‌دهد: خوش‌خیالی ناشی از رشدهای درصدی کوتاه‌مدت، واقعیت تلخ خالی ماندن بیش از نیمی از ظرفیت ذخیره‌سازی کشور و تخلیه بحرانی آبخوان‌های راهبردی را نمی‌پوشاند؛ چراکه انفعال دستگاه‌های اجرایی در مهار بهینه نزولات فصلی، چشم‌انداز تداوم تشنگی دشت‌ها و سقوط تاب‌آوری اقلیمی را بیش از هر زمان دیگر محتمل کرده است.
تازه‌ترین داده‌های رصد آب‌های سطحی کشور نشان می‌دهد که با وجود بهبود نسبی حجم سدها نسبت به سال گذشته، بیش از نیمی از ظرفیت ذخیره‌سازی کشور خالی است.
تا ۱۹ مهر از آغاز سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، کل ورودی آب به مخازن سدهای کشور ۰.۸۲ میلیارد متر مکعب بوده است؛ رقمی که بر اساس آمار رسمی رصد وضعیت سدها نسبت به دوره مشابه سال آبی گذشته ۶۲ درصد افزایش نشان می دهد، اما همچنان یک درصد کمتر از متوسط ۱۰ ساله است.
حجم آب موجود در سدها نیز به ۲۳ میلیارد و ۳۱۰ میلیون متر مکعب رسیده که در مقایسه با سال گذشته ۳۰ درصد و نسبت به متوسط بلندمدت ۴ درصد بیشتر است.
با این حال، همچنان ۵۵ درصد ظرفیت مخازن سدهای کشور خالی است و به ویژه در حوزه آبخوان تهران و البرز، وضعیت سدهای لار، طالقان، لتیان و ماملو نسبت به متوسط ۱۰ ساله منفی و نگران‌کننده است.
بر این اساس سد امیرکبیر با ۷۲ درصد پرشدگی ۲۱ درصد نسبت به متوسط ۱۰ ساله ذخیره بیشتری دارد.سد لار اما تنها با ۴ درصد پرشدگی و درواقع ۹۶ درصد ظرفیت خالی در شرایط منفی ۴۲ درصد نسبت به متوسط ۱۰ ساله بسر می برد. سد طالقان هم نسبت به متوسط ۱۰ ساله ۳۳ درصد منفی است.لتیان و ماملو نیز به ترتیب منفی ۳۸ درصد و منفی ۷۴ درصد را نسبت به متوسط ۱۰ ساله حکایت می کنند.
رصد بارش‌ها نیز نشان می‌دهد ارتفاع کل ریزش های جوی کشور ۴.۲ میلی‌متر بوده که از دوره مشابه سال گذشته بیشتر است اما همچنان فاصله معناداری با متوسط درازمدت دارد و شش استان از جمله فارس، سیستان و بلوچستان، کهگیلویه و بویر احمد، بوشهر، یزد، خراسان جنوبی هیچ بارشی دریافت نکرده و در شرایط صفر بسر می برند. الگویی که فشار مضاعف بر منابع زیرزمینی این استان‌ها را در ماه‌‌های آینده تشدید خواهد کرد.
موضوع حائز اهمیت در سال آبی جاری پیش بینی وقوع ال‌نینو است که البته بنا بر اعلام موسسه تحقیقات آب ال‌نینویی که امسال کشور با آن مواجه است، هم می‌تواند بارش در پی داشته باشد و هم افزایش دمای قابل توجه.
بررسی مدل‌های پیش‌بینی نشان می‌دهد در برخی مناطق کشور، به‌ویژه در غرب و جنوب‌غرب، احتمال افزایش بارش وجود دارد و برآوردها از امکان افزایش ۳۰ تا ۷۰ میلی‌متری بارش در برخی مناطق با احتمال حدود ۷۰ درصد در غرب کشور حکایت دارد که استان‌های ایلام، خوزستان، کردستان، کرمانشاه، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، آذربایجان غربی، فارس، لرستان و بوشهر از مناطق مورد توجه در پیش‌بینی‌های بارشی عنوان شده است.
در شرایطی که کشور پنج سال خشکسالی پیاپی را از سر گذرانده و فشار بر منابع آب زیرزمینی افزایش یافته است، برنامه ریزی تأمین آب شرب، صنعت و کشاورزی در ماه های پیش رو ضروری است.
به هر روی؛ اگرچه حجم نسبت به سال گذشته ۳۰ درصد و نسبت به متوسط بلندمدت ۴ درصد بیشتر استو شاید در نگاه نخست امیدوار کننده به نظر برسد اما واقع امر اینکه ۵۵ درصد ظرفیت مخازن سدهای کشور خالی است. بعبارت دیگر بیش از نیمی از گنجایش ذخیره سازی کشور بدون آب مانده و تداوم سیطره خشکسالی هنوز پایان نیافته است.
