مریم غدیرپور
بازگشت صف‌های طولانی به جایگاه‌های سوخت کشور بار دیگر گویای ناکارآمدی راهبردهای دستوری در مدیریت ناترازی انرژی است؛ چرا که دولت به جای اصلاح ساختار خودروهای پرمصرف و فرسوده که نقش اصلی را در هدررفت منابع ملی دارند، بار سنگین این ناترازی را بر دوش شهروندان می‌گذارد و در چرخه‌ای معیوب، سهمیه بنزین مردم را هر روز قطره‌چکانی‌تر می‌کند.
طرح تازه سهمینه‌بندی سوخت در ۱۱ استان کشور آغاز شد
با آغاز ماه آبان ۱۴۰۵، تغییرات گسترده‌ای در نحوه عرضه و سهمیه‌بندی بنزین در تعدادی از استان‌های کشور به اجرا درآمد که شرایط تازه‌ای را برای رانندگان رقم زده است.
بر اساس این سیاست تازه، استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌های سوخت با محدودیت جدی مواجه شده و در مقابل، سهمیه سوم بنزین با نرخ هر لیتر ۱۰ هزار تومان به کارت سوخت شخصی خودروها واریز می‌شود.
هدف اعلامی از سوی متولیان امر، مدیریت مصرف فرآورده‌های نفتی، افزایش نظارت بر سوخت‌گیری و مقابله ساختاری با پدیده قاچاق سوخت عنوان شده است.
گسترش محدودیت کارت‌های آزاد در ۱۱ استان
بر اساس اعلام شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، طرح محدودیت استفاده از کارت‌های جایگاه‌داران در مرحله جدید در ۱۱ استان کشور عملیاتی شده است. استان‌های هرمزگان، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، اردبیل، یزد، کردستان، کرمان و سیستان و بلوچستان مشمول این سیاست جدید شده‌اند.
با آغاز ماه آبان ۱۴۰۵، تغییرات گسترده‌ای در نحوه عرضه و سهمیه‌بندی بنزین در تعدادی از استان‌های کشور به اجرا درآمد که شرایط تازه‌ای را برای رانندگان رقم زده است
در این مناطق، هم‌زمان با اعمال محدودیت بر کارت‌های آزاد، ۵۰ لیتر بنزین با نرخ سوم (۱۰ هزار تومانی) به سهمیه کارت‌های شخصی افزوده شده است. البته مسئولان شرکت ملی پخش تأکید کرده‌اند که محدودیت کارت‌های جایگاه به معنای حذف کامل آنها نیست و در جایگاه‌های منتخب و مسیرهای مواصلاتی پرتردد، کارت‌های اضطراری برای مسافران و شرایط اورژانسی همچنان در دسترس خواهد بود.
ساختار جدید سه نرخی سهمیه سوخت
با اجرای این طرح، سبد سهمیه سوخت خودروهای مشمول به سه لایه مجزا تقسیم می‌شود:
• سهمیه اول: ۶۰ لیتر بنزین با نرخ هر لیتر ۱۵۰۰ تومان
• سهمیه دوم: ۵۰ لیتر بنزین با نرخ هر لیتر ۳۰۰۰ تومان
• سهمیه سوم: ۵۰ لیتر بنزین با نرخ هر لیتر ۱۰ هزار تومان
با این حساب، خودروهای مشمول در مجموع امکان دریافت ۱۶۰ لیتر بنزین در ماه را با نرخ‌های مختلف خواهند داشت. بررسی‌ها نشان می‌دهد که این تصمیم به معنای اعطای سهمیه ارزان‌قیمت بیشتر نیست، بلکه افزودن یک پله قیمتی جدید است تا نیازهای مازاد رانندگان پس از اتمام سهمیه‌های یارانه‌ای پوشش داده شود.
شناسنامه‌دار شدن کارت‌های سوخت و نظارت بر تخلفات
یکی از ابعاد جدی این برنامه، پایش دقیق‌تر دفعات و حجم سوخت‌گیری خودروهاست. در این رابطه، رضا سپهبوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، از برنامه‌ریزی برای شناسنامه‌دار کردن کارت‌های سوخت و راه‌اندازی سامانه جامع رصد بر مبنای کد ملی یا کارت بانکی خبر داده است.
وی تصریح کرد که نمونه‌هایی از تخلفات شدید، از جمله یک دستگاه خودرو در تهران با بیش از ۳۵۰ بار سوخت‌گیری در طول یک ماه، شناسایی شده که ضرورت نظارت سامانه‌ای را دوچندان می‌کند.
کلام آخر
طبق آخرین آمارهای رسمی ارائه‌شده از سوی وزارت نفت، میانگین مصرف روزانه بنزین کشور تا پیش از این به حدود ۱۳۳ میلیون لیتر رسیده بود، اما با اجرای سیاست‌های کنترلی جدید، آمارهای آبان‌ماه حاکی از کاهش نسبی مصرف در مقایسه با مدت مشابه سال قبل است.
با این همه، کارشناسان اقتصادی معتقدند تا زمانی که اراده‌ای برای ارتقای راندمان خودروهای داخلی و خروج خودروهای فرسوده شکل نگیرد، ابزارهای قیمتی و امنیتی تنها به انتقال فشار به معیشت عمومی منجر خواهد شد.
