مرگ تدریجی فریلنسینگ در ایران

مهرین نظری

قطعی‌های مکرر اینترنت و محدودیت دسترسی به پلتفرم‌های جهانی، یکی از مهم‌ترین مسیرهای درآمدی نیروهای متخصص ایرانی را در معرض فروپاشی قرار داده است؛ مسیری که تا همین چند سال پیش، دریچه‌ای برای ورود ارز و اتصال به بازار جهانی بود.

در سال‌های اخیر، فریلنسینگ به یکی از مهم‌ترین اشکال اشتغال برای نیروی کار متخصص در ایران تبدیل شده بود. برنامه‌نویسان، طراحان، مترجمان و تولیدکنندگان محتوا، با اتکا به پلتفرم‌های بین‌المللی توانسته بودند بدون وابستگی به بازار داخلی، پروژه بگیرند و درآمد ارزی کسب کنند. اما این مسیر حالا با چالشی جدی مواجه شده است؛ چالشی به نام اینترنت ناپایدار.

اختلال‌های طولانی‌مدت در دسترسی به اینترنت، نه‌تنها ارتباط کاربران ایرانی با کارفرمایان خارجی را مختل کرده، بلکه عملاً حضور آنها در پلتفرم‌های جهانی را با ریسک‌های جدی مواجه کرده است.

در فضایی که زمان پاسخ‌گویی، تحویل پروژه و ارتباط مستمر با مشتری از مهم‌ترین عوامل موفقیت است، حتی چند ساعت قطعی می‌تواند به از دست رفتن یک قرارداد یا کاهش اعتبار حرفه‌ای منجر شود.

برای بسیاری از فریلنسرها، این مسئله به معنای از دست دادن تدریجی جایگاه در بازار جهانی است. پلتفرم‌هایی که بر اساس امتیازدهی و سابقه فعالیت کار می‌کنند، به سرعت به کاهش کیفیت ارتباط یا تأخیر در تحویل واکنش نشان می‌دهند. نتیجه آن، کاهش رتبه، افت اعتماد و در نهایت حذف از چرخه رقابت است.

در کنار این، محدودیت دسترسی به برخی ابزارها و سرویس‌های مورد نیاز نیز بر پیچیدگی شرایط افزوده است. بسیاری از پروژه‌های بین‌المللی وابسته به ابزارهای آنلاین، فضای ابری و سرویس‌های همکاری تیمی هستند که بدون اینترنت پایدار، عملاً قابل استفاده نیستند. این موضوع باعث شده بخشی از فریلنسرها حتی در صورت داشتن پروژه، امکان اجرای آن را نداشته باشند.

از سوی دیگر، نبود زیرساخت جایگزین داخلی برای این نوع فعالیت‌ها، فشار مضاعفی بر این گروه وارد کرده است. برخلاف برخی حوزه‌های دیگر که می‌توانند با تغییر بازار هدف به فعالیت ادامه دهند، فریلنسینگ ذاتاً به اتصال به بازار جهانی وابسته است. به همین دلیل، هرگونه اختلال در این اتصال، مستقیماً به کاهش درآمد منجر می‌شود.

این وضعیت در نهایت به تغییر رفتار نیروی کار نیز انجامیده است. برخی فریلنسرها ناچار شده‌اند به بازار داخلی بازگردند، بازاری که نه‌تنها ظرفیت جذب این حجم از نیروی متخصص را ندارد، بلکه از نظر سطح درآمد نیز قابل مقایسه با بازارهای بین‌المللی نیست. گروهی دیگر نیز مسیر مهاجرت را انتخاب کرده‌اند؛ مهاجرتی که در بسیاری از موارد، نه به دلیل تمایل، بلکه به‌عنوان راهی برای حفظ شغل و درآمد انجام می‌شود.

در این میان، مسئله تنها به از دست رفتن فرصت‌های فردی محدود نمی‌شود. فریلنسینگ در سال‌های گذشته یکی از معدود مسیرهای ورود ارز به کشور بدون نیاز به زیرساخت‌های پیچیده بود. تضعیف این مسیر، به معنای از دست رفتن بخشی از ظرفیت اقتصاد دیجیتال و کاهش سهم ایران از بازار خدمات جهانی است.

در عین حال، این روند می‌تواند پیامدهای بلندمدتی نیز به همراه داشته باشد. کاهش انگیزه برای فعالیت در حوزه‌های تخصصی، افت کیفیت نیروی انسانی و تضعیف برند حرفه‌ای ایران در بازارهای بین‌المللی، از جمله اثراتی است که ممکن است در ادامه این مسیر تشدید شود.

با وجود این شرایط، هنوز راهکارهای روشنی برای حل این بحران ارائه نشده است. در حالی که برخی سیاست‌ها بر محدودسازی تمرکز دارند، فعالان این حوزه بر یک نکته تأکید می‌کنند: بدون دسترسی پایدار و قابل پیش‌بینی به اینترنت، ادامه فعالیت در بازار جهانی عملاً غیرممکن است.

فریلنسینگ در ایران، امروز در نقطه‌ای قرار گرفته که دیگر مسئله آن رشد و توسعه نیست، بلکه بقاست. مسیری که زمانی به‌عنوان یک فرصت برای عبور از محدودیت‌های اقتصادی شناخته می‌شد، حالا خود به یکی از قربانیان اصلی محدودیت‌ها تبدیل شده است