پول غمگین و بی قرار!

مریم غدیرپور

ابرتورم فقط به معنای گرانی شدید نیست؛ نشانه فروپاشی کارکرد پول در اقتصاد است. در چنین وضعیتی، نگه‌داشتن پول حتی برای چند ساعت به زیان تبدیل می‌شود.

بر اساس تعریف پذیرفته‌شده درعلم اقتصاد، زمانی که تورم ماهانه به حدود ۵۰ درصد برسد، اقتصاد به‌طور رسمی وارد فاز ابرتورمی شده است؛ مرحله‌ای که در آن پول ملی دیگر قابل اعتماد نیست و جامعه تمایلی به نگهداری آن برای فردا ندارد. در این شرایط، حقوق و دستمزد بطور کلی بی‌اثر می‌شود، پس‌انداز معنا ندارد و همه تصمیم‌ها به امروز و همین لحظه محدود می‌شود.

تفاوت ابرتورم با تورم‌های بالا در همین نقطه است. در تورم معمولی، آینده هنوز قابل تصور است و برنامه‌ریزی اقتصادی، هرچند دشوار، ممکن باقی می‌ماند. اما در ابرتورم، آینده محو می‌شود. انتظارات تورمی از کنترل خارج می‌گردد و هر خبر منفی  حتی در ابعادی محدود می‌تواند به جهش‌های ناگهانی قیمت‌ها منجر شود، زیرا اعتماد عمومی به‌طور کامل فروریخته است.

اگر ایران مسیر ونزوئلا را طی کند، آثار تورم به‌مراتب ویرانگرتر خواهد بود، زیرا ضعف شاخص‌هایی مانند شادی، آزادی فردی و کیفیت زندگی، تاب‌آوری مردم در برابر تورم را به حداقل رسانده

 در همین حال  گزارش های میدانی  خبرنگار عصر اقتصاد حاکی از این است که برخی کسبه و فعالان اقتصادی زمزمه توقف فروش خود را می کنند آن هم صرفا به این دلیل که نفروختن سودش بیشتر از فروختن است.

 یک عطاری  در گفتگو با خبرنگار ما می گوید: دو ماه پیش  وقتی عطاری را در میدان میوه و تره و بار راه اندازی کردم ۳۷۰ میلیون تومان در حساب حاری خود داشتم . اما اکنون با وجودعدم افزایش موجودی انبار و مغازه  عملا  ۱۰ میلیون تومان در حساب خود دارم که  یعنی درست است که من خرید و فروش  می کنم . اما  در واقع خرید و فروش من  سرمایه ام را کم کرده است!

ابرتورم با تورم تفاوت ماهوی دارد

علی سعدوندی استاد دانشگاه و اقتصاددان، در گفت‌وگو با عصراقتصاد در این باره با اشاره به تعریف کلاسیک ابرتورم، بیان کرد: ابرتورم زمانی رخ می‌دهد که قیمت‌ها در یک بازه کوتاه بیش از ۵۰ درصد در ماه افزایش پیدا کنند؛ وضعیتی که تفاوتی ماهوی با تورم‌های عادی دارد.

وی در ادامه توضیح داد:  در حالی که تورم معمولا بر اساس تغییرات ماهانه قیمت‌ها سنجیده می‌شود، ابرتورم با افزایش‌های نمایی و حتی جهش‌های روزانه ۵ تا ۱۰ درصدی شناخته می‌شود. بنابراین در چنین شرایطی، قدرت خرید پول به‌سرعت کاهش می‌یابد و پول نقد و سپرده‌های بانکی به دلیل افت شدید ارزش واقعی، کارکرد خود را از دست می‌دهند. این اقتصاددان هشدار داد: اگر رشد دستمزدها همگام با شتاب تورم نباشد، سطح زندگی مردم به‌شدت افت خواهد کرد و تامین نیازهای اولیه دشوار می‌شود.

سعدوندی تصریح کرد: ابرتورم می‌تواند به رفتارهایی مانند احتکار کالا، کمبود عرضه، تضعیف امنیت غذایی و در نهایت ورشکستگی خانوارها و بنگاه‌ها منجر شود؛ وضعیتی که نشانه فروپاشی نظم پولی در اقتصاد است.

ریشه های ابرتورم در ایران قوی شده است

این استاد دانشگاه، با تمرکز بر ریشه‌های ابرتورم تاکید کرد: بنیان اصلی شکل‌گیری ابرتورم، کسری بودجه مزمن دولت است؛ وضعیتی که در آن هزینه‌ها از درآمدها پیشی می‌گیرد و تأمین مالی از مسیر بانک مرکزی به یک قاعده پایدار بدل می‌شود.

وی تشریح کرد: در چنین شرایطی، چاپ پول بدون پشتوانه تولیدی، حجم نقدینگی را افزایش می‌دهد، بی‌آنکه ظرفیت تولید کالا و خدمات به همان نسبت گسترش یابد و همین شکاف، فشار فزاینده‌ای بر سطح عمومی قیمت‌ها وارد می‌کند.

این اقتصاددان یادآور شد: پیامد این روند، شکل‌گیری چرخه‌ای خطرناک و خودتقویت‌شونده است؛ تورم تشدید می‌شود، ارزش واقعی درآمدهای دولت کاهش پیدا می‌کند، کسری بودجه عمق می‌گیرد و وابستگی به منابع پولی بیش از پیش افزایش می‌یابد.

سعدوندی خاطرنشان کرد: بررسی تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد تداوم این مسیر، در نهایت به دلاریزه شدن اقتصاد و فروپاشی اعتماد به پول ملی منجر خواهد شد.

عواقب ترسناک ابر تورم معیشت

این اقتصاددان درباره عواقب کنترل نشدن تورم ازسوی دولت و تاثیر آن بر اقتصاد به عصر اقتصاد گفت: آمارهای رسمی مرکز آمار نشان می ‌ دهد متوسط تورم اقتصاد ایران در ۴۵ سال گذشته حدود ۱۸ تا ۲۰ درصد بوده که رقم بالایی در مقایسه با میانگین جهانی محسوب می ‌ شود.

با این حال، وضعیت تورم در سال های اخیر وخیم ‌ تر شده و سرعت رشد آن نیز افزایش یافته، زیرا با حذف یکباره ارز ترجیحی تورمی بیش از ۵۰ درصد به مردم تحمیل شد و آحاد جامعه مجبور شدند جور تصمیم خلق ‌ الساعه دولت را بکشند. علاوه ‌ بر این، در ماه ‌ های اخیر تورم نقطه به نقطه با ثبت ارقام بالای ۶۰ درصد، رکوردهای جدیدی را در تاریخ اقتصاد ایران به ثبت رسانده است.

وی افزود: زمانی که نسبت ‌ های نقدینگی در وضعیت مناسبی باشد، سیاست انبساطی پولی می ‌ تواند اجرایی شود، اما برای کشور ما که حجم نقدینگی در اقتصاد آن زیاد است، اعمال ‌ این سیاست، شرایط را بدتر و نااطمینانی را بیشتر می ‌کند و در نهایت به افزایش نرخ تورم منجر خواهد شد.

اقتصاد در اضطرار

سعدوندی با تاکید بر اینکه اقتصاد کشور در وضعیت اضطرار به ‌ سر می ‌ برد توضیح داد: اگر حساسیت دولت نسبت به مهار تورم کم شود، این مسئله آغاز شرایطی است که ممکن است به ابرتورم یا ونزوئلایی شدن اقتصاد ایران منتهی شود. البته اقتصاد ما نکته مثبتی در مقابل اقتصاد آرژانتین و ونزوئلا دارد و آن این است که در اقتصاد ونزوئلا و آرژانتین نسبت بدهی به ‌ ویژه بدهی خارجی بسیار بالا است، اما در ایران نسبت بدهی به ‌‌ ویژه بدهی خارجی بسیار پایین است که این نقطه قوت اقتصاد ایران به ‌ شمار می ‌رود.

تا دیر نشده چه کنیم

این استاد دانشگاه پیشنهاد کرد: برای خروج از رکود باید یک بسته ضد رکود تورمی برپایه سیاست ‌های انبساطی مالی تنظیم شود. در کشور ما نیز توصیه علم اقتصاد این است که برای رهایی از رکود، سیاست ‌ های مالی انبساطی طراحی ‌ شود و همزمان برای کنترل تورم سیاست ‌ های خنثی پولی و حتی شاید انقباضی پولی در دستور کار قرار گیرد؛ بنابراین شاید نخستین راه برای خروج از رکود تورمی اعمال سیاست ‌های درست انقباضی پولی در بودجه باشد.

نبود شادی علت مضاعف عدم تاب آوری مردم ایران

این اقتصاددان در ادامه یادآور شد: تورم در ونزوئلا ابتدا برای مدت ‌های زیادی مزمن بود، اما سرانجام به ‌دلیل تصمیم ‌گیری های غلط و حجم بالای بدهی ‌های خارجی یک ‌شبه تورم مزمن شده در اقتصاد این کشور به ابرتورم تبدیل شد؛ بنابراین اگر ایران بخواهد همان مسیر ونزوئلا را طی کند، تورم به ‌ وجود آمده در ایران به ‌مراتب آثار زیان ‌بارتری نسبت به ونزوئلا خواهد داشت، زیرا در برخی شاخص ‌های رفاهی مردم ونزوئلا از مردم ایران جلوتر هستند.

تورم‌های بالای مزمن، با تضعیف اعتماد عمومی و تشدید انتظارات تورمی، اقتصاد را به‌تدریج به لبه پرتگاه ابرتورم می‌کشانند و معیشت خانوارها را بی‌دفاع می‌گذارند

به ‌ طور مثال وضعیت ونزوئلا از نظر شاخص ‌هایی مثل شادی، کیفیت محیط ‌ زیست یا آزادی فردی بسیار بالاست که این موارد تحمل تورم بالا را برای مردم این کشور میسر کرده است؛ اما در همین شاخص ‌های جزئی ایران جزو ضعیف ‌ترین کشورهای جهان محسوب می ‌شود و همین موضوع، تورم بالا را برای مردم غیرقابل ‌ تحمل کرده است.

کلام آخر

براساس نظر اقتصاددانان اگر بانک مرکزی نسبت به رشد نقدینگی، افزایش پایه پولی و کاهش ارزش پول ملی واکنش نشان ندهد و این شاخص ‌های کلان را به حال خود رها کند، دولت در شرایط تحریم مجبور به استقراض بین ‌المللی خواهد شد که این موضوع راه را برای ورود ابر تورم به اقتصاد هموار خواهد کرد. هرچند که در حال حاضر نیز بوی ابرتورم از اقتصاد کشور و جیب های خالی مردم به مشام می رسد.