احتمال بحران کمبود مواد اولیه پتروشیمی و فلزی در صنایع

در شرایط جنگ یا تخریب زیرساخت‌ها، یکی از مهم‌ترین ریسک‌های صنعتی، کمبود مواد اولیه پتروشیمی و فولادی است. این کمبود می‌تواند زنجیره تولید بسیاری از صنایع را مختل کند.

با این حال تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که با جایگزینی هوشمند مواد، تغییر فرمولاسیون و اصلاح زنجیره تأمین می‌توان بخش مهمی از بحران را مدیریت کرد.

در ادامه، مهم‌ترین صنایع در معرض آسیب معرفی شده و راهکارهای عملی جایگزینی برای ادامه تولید ارائه خواهد شد.

۱. صنعت پلاستیک و بسته‌بندی

مشکل اصلی در این صنعت کمبود پلیمرهایی مانند PP، PE و PET خواهد بود. اما برای این بحران هم راهکارهایی ووجود دارد.

استفاده از گریدهای نزدیک پلیمر به‌جای گرید اصلی تولید؛ افزایش استفاده از مواد بازیافتی در تولید تا ۳۰ الی ۴۰ درصد و جایگزینی بسته‌بندی شیشه‌ای یا فلزی به‌جای بطری‌های PET از جمله راه کارهای اعلامی برای حفظ تولید در این صنعت است.

به عنوان مثال جالب است که بدانید در بحران جنگ سوریه بسیاری از تولیدکنندگان نوشیدنی از بطری پلاستیکی به بطری شیشه‌ای بازگشتند.

۲. صنعت نساجی و الیاف مصنوعی

مشکل اصلی در این صنعت کمبود پلی‌استر، نایلون و رنگ‌های شیمیایی است. افزایش سهم الیاف طبیعی مانند پنبه در ترکیب پارچه؛ استفاده از گریدهای ارزان‌تر یا off-grade پتروشیمی برای تولید الیاف صنعتی و استفاده محدود از رنگ‌های طبیعی در تولیدات غیرحساس از جمله راه کارهای اعلامی برای مدیریت بحران در این صنعت است.

بهتر است که بدانید برخی کارخانه‌های نساجی در پاکستان در زمان بحران مواد اولیه، ترکیب پارچه‌ها را به سمت پنبه بیشتر تغییر دادند.

۳. صنعت رنگ، رزین و چسب

مشکل اصلی در این صنعت کمبود رزین اپوکسی، پلی‌یورتان و حلال‌ها است.

راهکارهای اعلامی برای خروج از بحران در این صنعت، تغییر فرمولاسیون و استفاده از رزین‌های جایگزین؛ جایگزینی برخی حلال‌های صنعتی با گزینه‌های در دسترس‌تر و واردات نیمه‌ساخته‌های رزینی از کشورهای همسایه هستند.

لازم به یادآوری است که کارخانه‌های رنگ در سوریه طی سال‌های جنگ با تغییر فرمولاسیون توانستند تولید را ادامه دهند.

۴. صنعت خودروسازی و قطعه‌سازی

مشکل اصلی در این کمبود ورق فولادی، آلیاژها و قطعات پلیمری است. مهندسی معکوس قطعات و تولید داخلی آن‌ها؛ استفاده از مواد پلیمری بازیافتی برای قطعات غیرحساس و کاهش تنوع قطعات و آپشن‌ها برای کاهش مصرف مواد تعدادی از پیشنهادات مطرح شده برای مدیریت تولید در این صنعت حیاتی در ایران است.

نمونه: در روسیه طی سال‌های اخیر برخی خودروها با حذف آپشن‌های غیرضروری برای ادامه تولید عرضه شدند.

۵. صنعت لوازم خانگی

مشکل اصلی در این صنعت کمبود ورق‌های فولادی رنگی و مواد پلیمری است که می توان برای مقابله با این مشکل از از ورق روغنی داخلی همراه با پوشش رنگ پودری؛ از مواد ABS بازیافتی برای قطعات داخلی استفاده کرد. ضمن اینکه تغییر طراحی محصول برای کاهش مصرف ورق فلزی یکی از اقدامات اصلی فعالین این صنعت باید باشد.

۶. صنعت ساختمان

مشکل اصلی در صنعت ساختمان کمبود میلگرد، تیرآهن و ورق‌های فلزی است.

راهکارهای اعلامی برای مدیریت بحران در این صنعت عبارتند از استفاده از الیاف پلیمری تقویتی در بتن برای کاهش مصرف میلگرد؛ استفاده از سازه‌های سبک و پانل‌های پیش‌ساخته و بازیافت فولاد از سازه‌های تخریب‌شده.

۷. صنعت ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی

مشکل اصلی در این صنعت کمبود قطعات فولادی آلیاژی و تجهیزات مکانیکی است. بازسازی و استفاده مجدد از قطعات مستعمل (Remanufacturing)؛ استفاده از چدن‌های مهندسی به‌جای برخی فولادهای آلیاژی و تأمین قطعات از مسیرهای غیرمستقیم و کشور از جمله راهکارهای اعلامی است.

۸. صنایع غذایی و دارویی

مشکل اصلی در این صنعت کمبود مواد بسته‌بندی مانند PET، کارتن و فویل آلومینیوم است. تغییر نوع بسته‌بندی (مثلاً شیشه به‌جای PET)؛ کاهش وزن بسته‌بندی برای مصرف کمتر مواد و خرید بسته‌بندی آماده از کشورهای همسایه از جمله راهکارهای اعلامی است.

مشکل اصلی کمبود نیست، نبود استراتژی است

در بحران‌های صنعتی، توقف تولید معمولاً نتیجه کمبود مواد نیست؛ بلکه نتیجه نبود استراتژی جایگزینی است. تجربه بسیاری از کشورها نشان می‌دهد که با اقداماتی مانند استفاده از مواد جایگزین، تغییر فرمولاسیون محصولات، افزایش بازیافت مواد و تأمین از مسیرهای غیرمستقیم؛ می‌توان بخش مهمی از فشار کمبود مواد اولیه را مدیریت کرد و تولید را ادامه داد.