ایران آماده مقابله با جنگ نرم در حوزه انرژی

مریم غدیرپور

در حالی که تنش‌ها در منطقه غرب آسیا همچنان بر بازارهای جهانی انرژی سایه انداخته است، بحث درباره سناریوهای احتمالی آمریکا برای اعمال فشار بر زیرساخت‌های انرژی ایران نیز شدت گرفته است.

در این میان برخی تحلیلگران معتقدند تهدیدهای مطرح‌شده درباره حمله به نیروگاه‌های برق ایران لزوماً به معنای اقدام نظامی مستقیم نیست و ممکن است واشنگتن به دنبال روش‌هایی کم‌هزینه‌تر اما اثرگذارتر برای ایجاد اختلال در شبکه انرژی کشور باشد.

هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی انرژی ایران، با اشاره به این سناریوها می‌گوید احتمال حمله فیزیکی به نیروگاه‌ها چندان بالا نیست و گزینه‌هایی مانند جنگ سایبری یا استفاده از ابزارهایی که می‌توانند به طور موقت شبکه برق را مختل کنند، محتمل‌تر به نظر می‌رسد.

به گفته او، چنین اقداماتی می‌تواند بدون ایجاد یک درگیری نظامی گسترده، فشارهایی مقطعی بر شبکه برق وارد کند و در عین حال از تشدید مستقیم تنش‌ها جلوگیری کند.

با این حال، این کارشناس حوزه انرژی معتقد است حتی در صورت بروز چنین اختلالاتی نیز شبکه برق ایران از ظرفیت لازم برای مدیریت شرایط برخوردار است.

همزمان، تحولات جاری و نقش راهبردی تنگه هرمز در امنیت انرژی جهان باعث شده است بازارهای جهانی نفت نیز نسبت به آینده این تنش‌ها حساس‌تر از گذشته واکنش نشان دهند.

ایجاد اختلال در شبکه برق

علی صادقی، تحلیگر انرژی در گفت و گو با عصر اقتصاد با اشاره به تهدید ترامپ برای حمله به نیروگاههای برق ایران اظهار داشت: بعید می‌دانم منظور ترامپ از این تهدید، حمله فیزیکی مستقیم به نیروگاه‌ها باشد؛ یعنی اینکه با موشک نیروگاه‌ها را هدف قرار دهند بلکه آنچه احتمال بیشتری دارد، تیم تسن که از روش‌هایی مانند جنگ سایبری یا آنچه به اصطلاح بمب‌های نرم گفته می‌شود، استفاده شود؛ از جمله بمب‌های کربنی که با ایجاد اختلال در شبکه برق، عملکرد آن را دچار مشکل می‌کنند.

وی افزود: دلیل این موضوع هم این است که در چنین حالتی، ضمن ایجاد اختلال، به ایران آن دستاویز را نمی‌دهد که ایران بخواهد به مراکزی مانند نیروگاه‌های منطقه حمله نظامی انجام دهد. اما اگر آمریکا واقعاً دست به حمله فیزیکی بزند و نیروگاه‌ها را از کار بیندازد، ایران عملاً چاره‌ای نخواهد داشت جز اینکه تهدیدهای مطرح‌شده را عملی کند و به سمت زیرساخت‌ها و تأسیسات کشورهای منطقه برود.

صادقی درباره نقش مردم در حفظ امنیت انرژی کشور و مقابله با اثرات احتمالی حمله‌ها گفت: این حملات، تحت‌الشعاع قرار دادن نیازهای مردم در مدت کوتاه است، زیرا دشمن می‌داند ایران با موقعیت و منبع قدرتی که از مردم گرفته می‌شود، در روزهایی که مردم با فداکاری در میدان‌ها از نظام مواظبت می‌کنند، بی‌شک صنعتگران و کسانی که خدمتگزار ملت هستند، وظایف خود را انجام می‌دهند.

وی تفاوت ایران با دشمن را در پشتیبانی مردم کشور دانست و تصریح کرد: دشمن می‌داند که ما در نهایت بازسازی و رفع مشکل را انجام می‌دهیم و به‌طور قطع به دنبال اعمال فشار بر کشور و به‌ویژه وزارت نفت است تا حامل‌های انرژی را تحت‌الشعاع قرار دهد.

ایران و چند سناریو

یک تحلیلگر حوزه انرژی با اشاره به تهدیدهای مطرح‌شده درباره هدف قرار دادن نیروگاه‌های برق ایران، معتقد است احتمال حمله فیزیکی مستقیم به این زیرساخت‌ها چندان بالا نیست و سناریوهای غیرمستقیم مانند جنگ سایبری یا ایجاد اختلال در شبکه برق محتمل‌تر به نظر می‌رسد.

این تحلیلگر انرژی اشاره به تحولات اخیر منطقه و تهدیدهای مطرح‌شده علیه زیرساخت‌های انرژی ایران گفت: از منظر راهبردی، حمله فیزیکی به نیروگاه‌های برق ایران می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای در سطح منطقه داشته باشد و حتی به تشدید سریع درگیری‌ها منجر شود. به گفته وی، چنین اقدامی ممکن است واکنش متقابل علیه زیرساخت‌های انرژی در منطقه را به دنبال داشته باشد و در نتیجه امنیت انرژی جهان را با چالش جدی روبه‌رو کند.

وی افزود: به همین دلیل احتمال بیشتری وجود دارد که در صورت طراحی سناریویی برای ایجاد فشار بر شبکه برق ایران، از روش‌هایی مانند حملات سایبری یا ابزارهایی که به اصطلاح «بمب‌های نرم» نامیده می‌شوند استفاده شود. این ابزارها می‌توانند بدون تخریب گسترده فیزیکی، با ایجاد اختلال در سیستم‌های انتقال و توزیع برق، عملکرد شبکه را برای مدت محدودی دچار مشکل کنند.

این کارشناس انرژی ادامه داد: چنین اقداماتی معمولاً با هدف ایجاد فشار روانی و عملیاتی انجام می‌شود و در عین حال تلاش می‌شود دامنه تنش‌ها به سطح یک درگیری مستقیم نظامی کشیده نشود.

وی با اشاره به ساختار شبکه برق ایران نیز گفت: شبکه برق کشور ساختاری یکپارچه دارد و در صورت بروز اختلال در یک بخش، امکان جبران آن از طریق سایر مناطق تا حد زیادی وجود دارد. علاوه بر این، در مقاطعی مانند فصل بهار که میزان مصرف برق نسبت به تابستان کمتر است، مدیریت چنین اختلالاتی برای شبکه آسان‌تر خواهد بود.

این تحلیلگر انرژی همچنین به تأثیر تحولات منطقه بر بازار جهانی انرژی اشاره کرد و گفت: در شرایطی که تنش‌ها در غرب آسیا ادامه دارد، بازار نفت به شدت به تحولات امنیتی منطقه واکنش نشان می‌دهد. هرگونه تشدید درگیری یا تهدید علیه زیرساخت‌های انرژی می‌تواند باعث نوسانات شدید قیمت نفت در بازارهای جهانی شود.

وی در پایان تأکید کرد: در مجموع به نظر می‌رسد در شرایط کنونی هیچ‌یک از بازیگران اصلی تمایلی به گسترش مستقیم درگیری در حوزه زیرساخت‌های حیاتی انرژی ندارند و به همین دلیل سناریوهای محدود و غیرمستقیم بیشتر محتمل به نظر می‌رسد.

کلام آخر

در شرایطی که تنش‌های منطقه‌ای همچنان بر بازارهای جهانی انرژی اثرگذار است، برخی تحلیلگران احتمال حمله مستقیم نظامی به نیروگاه‌های برق ایران را چندان بالا نمی‌دانند و معتقدند سناریوهای غیرمستقیم مانند جنگ سایبری یا ایجاد اختلال در شبکه برق محتمل‌تر است.

به گفته علی صادقی، تحلیلگر انرژی، استفاده از ابزارهایی مانند «بمب‌های نرم» یا حملات سایبری می‌تواند بدون تخریب گسترده فیزیکی، اختلالاتی موقت در شبکه برق ایجاد کند؛ اقدامی که از یک سو فشار روانی و عملیاتی وارد می‌کند و از سوی دیگر از گسترش درگیری مستقیم جلوگیری می‌کند.

با این حال، ساختار یکپارچه شبکه برق ایران و امکان جبران کمبود تولید از مناطق دیگر، ظرفیت مدیریت چنین اختلالاتی را فراهم می‌کند. از سوی دیگر، تشدید تنش‌ها در منطقه می‌تواند بازار جهانی انرژی و قیمت نفت را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در مجموع، به نظر می‌رسد در شرایط کنونی سناریوهای محدود و غیرمستقیم برای ایجاد فشار بر زیرساخت‌های انرژی ایران محتمل‌تر از درگیری مستقیم نظامی باشد.