بازار کار IT در ایران؛ متخصصان ابری و داده همچنان نایاب
در سال ۱۴۰۴، بازار کار فناوری اطلاعات ایران با وجود چالشهای اقتصادی، تحریمها و مهاجرت گسترده نیروی متخصص، همچنان یکی از پویاترین بخشهای اقتصاد کشور به شمار میرود.
گزارشهای متعدد از پلتفرمهای استخدامی مانند جابویژن، کاربوم و کندو نشان میدهد که تقاضا برای متخصصان حوزههای ابری (Cloud)، مهندسی DevOps و تحلیلگر داده نه تنها کاهش نیافته، بلکه با شتاب بیشتری در حال افزایش است. این سه تخصص به دلیل نقش کلیدی در تحول دیجیتال سازمانها، اتوماسیون فرآیندها و تصمیمگیری مبتنی بر داده، به کمیابترین نیروی کار تبدیل شدهاند و شرکتها برای جذب آنها با هزینههای بالا و فرآیندهای طولانی روبهرو هستند.
یکی از دلایل اصلی این کمبود، مهاجرت متخصصان سطح متوسط و ارشد (Senior) به خارج از کشور است. بسیاری از مهندسان با تجربه در زمینه Cloud و DevOps، به دلیل فرصتهای شغلی بهتر در کشورهای کانادا، آلمان، هلند و امارات، کشور را ترک کردهاند.
گزارشهای اخیر نشان میدهد که بازار کار ایران پر از نیروهای جوان و جونیور است، اما تعداد متخصصان با تجربه که بتوانند پروژههای بزرگ را مدیریت کنند یا زیرساختهای پیچیده ابری را طراحی نمایند، بسیار محدود است. این شکاف بین عرضه و تقاضا باعث شده تا حقوق پیشنهادی برای این تخصصها به طور قابل توجهی بالاتر از میانگین بازار باشد.
در حوزه رایانش ابری، مهاجرت سازمانها به پلتفرمهایی مانند AWS، Azure و Google Cloud (حتی با محدودیتهای تحریم) و نیاز به زیرساختهای مقیاسپذیر، تقاضا را چند برابر کرده است. شرکتهای بزرگ فناوری، استارتاپهای فینتک و حتی صنایع سنتی مانند بانکداری و تولید، برای حفظ رقابتپذیری به متخصصان Cloud نیاز دارند.
اما کمبود نیروی آشنا با مفاهیم مانند کانتینریزیشن (Docker، Kubernetes)، مدیریت زیرساخت به عنوان کد (IaC) و امنیت ابری، پروژهها را با تأخیر مواجه میکند. بسیاری از کسبوکارها مجبور شدهاند از راهکارهای بومی یا ترکیبی استفاده کنند که این امر پیچیدگی را بیشتر کرده و نیاز به متخصصان محلی را افزایش میدهد.
مهندسی DevOps نیز وضعیت مشابهی دارد. این تخصص که پلی بین توسعه نرمافزار و عملیات است، با تمرکز بر CI/CD، اتوماسیون و مانیتورینگ، به یکی از کلیدیترین نقشها در شرکتهای مدرن تبدیل شده است. گزارشهای بازار کار نشان میدهد که استخدام یک مهندس DevOps باتجربه میتواند ماهها طول بکشد و هزینهای بیش از ۹۰ میلیون تومان برای فرآیند جذب تحمیل کند.
دلیل این امر، نیاز به ترکیبی از مهارتهای برنامهنویسی (مانند Python یا Go)، دانش شبکه، ابزارهای ابری و درک عمیق از فرآیندهای توسعه است. شرکتها برای سرعت بخشیدن به عرضه محصول و کاهش خطاها به این متخصصان وابستهاند، اما تعداد افرادی که همه این مهارتها را همزمان داشته باشند، اندک است.
تحلیلگر داده نیز در صدر لیست کمبودها قرار دارد. با گسترش دادهکاوی، هوش مصنوعی و نیاز به تصمیمگیری دادهمحور، سازمانها به متخصصانی نیاز دارند که بتوانند دادههای بزرگ را تحلیل کنند، داشبوردهای مدیریتی بسازند و الگوهای پنهان را کشف نمایند.
مهارتهایی مانند SQL، Python (Pandas، NumPy)، ابزارهای مصورسازی (Power BI، Tableau) و درک کسبوکار، در این نقش ضروری است. گزارش جابویژن در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که مشاغل مرتبط با داده و هوش مصنوعی رشد ۱۲۷ درصدی در فرصتهای شغلی داشتهاند، اما عرضه نیروی متخصص کافی نیست. این کمبود باعث شده تا حتی تحلیلگران متوسط حقوقهای بالایی دریافت کنند و شرکتها برای جذب آنها رقابت شدیدی داشته باشند.
عوامل ساختاری نیز در این کمبود نقش دارند. آموزش دانشگاهی اغلب با نیازهای عملی بازار همخوانی ندارد و بسیاری از فارغالتحصیلان فاقد تجربه عملی در پروژههای واقعی هستند. تحریمها دسترسی به ابزارهای پیشرفته و گواهینامههای بینالمللی را محدود کرده و هزینههای آموزش تخصصی را افزایش داده است. در نتیجه، شرکتها اغلب به آموزش داخلی روی میآورند یا از فریلنسرهای خارجی کمک میگیرند که این امر هزینهها را بیشتر میکند.
با این حال، این وضعیت فرصتهایی نیز ایجاد کرده است. متخصصان جوان که مهارتهای Cloud، DevOps یا تحلیل داده را به طور جدی پیگیری کنند، میتوانند به سرعت به درآمدهای بالا دست یابند و حتی پروژههای دلاری جذب نمایند. گزارشها نشان میدهد که درآمد مهندسان DevOps و متخصصان Cloud در سطوح ارشد میتواند به طور قابل توجهی بالاتر از میانگین باشد و تحلیلگران داده نیز در رده متوسط رو به بالا قرار دارند.
آینده بازار کار IT ایران به سمت تخصصهای ترکیبی مانند Cloud + DevOps یا Data Analyst + AI حرکت میکند و کسانی که این مهارتها را کسب کنند، جایگاه محکمی خواهند داشت.
در نهایت، کمبود این سه تخصص نه تنها چالش است، بلکه نشانهای از تحول عمیق اقتصاد دیجیتال ایران به شمار میرود. سازمانها برای بقا باید در آموزش و جذب سرمایهگذاری کنند و افراد نیز با تمرکز بر یادگیری مداوم، میتوانند از این فرصت بهره ببرند. بازار کار ۱۴۰۴ نشان میدهد که فناوری اطلاعات دیگر حاشیهای نیست، بلکه موتور محرک اقتصاد شده و متخصصان کمیاب آن، ارزشمندترین دارایی شرکتها هستند.
