تنگه هرمز؛ شریان حیاتی انرژی و اقتصاد جهانی
علیرضا محمودی فرد؛ پسادکترای حرفهای آیندهپژوهی، پژوهشگر و مدرس دانشگاهها
تنگه هرمز، یکی از استراتژیکترین نقاط جهان است که بهعنوان شریان حیاتی برای تجارت بینالمللی شناخته میشود.
این تنگه باریک، بهطول حدود ۳۳۹ کیلومتر، تنها مسیر دریایی عبور از خلیج فارس و دریای عمان به اقیانوس هند و در نتیجه به بازار جهانی به شمار میرود؛ اهمیت آن بهقدری زیاد است که تقریبا ۲۰ درصد از نفت خام از طریق آن تجارت میکند؛ لذا بررسی ابعاد این تنگه و اثرات آن بر اقتصاد و سیاست جهانی از الزامات ضروری عصر حاضر است.
در خصوص ژئوپلتیک و امنیت، موقعیت جغرافیایی تنگه هرمز بهگونهای است که آن را به نقطهای بسیار حساس و استراتژیک از نظر ژئوپلتیک تبدیل کرده است.
تاکنون کشورهای حاشیه خلیج فارس، بهویژه ایران، عمان و امارات محده عربی، نقش کلیدی در کنترل و مدیریت این آبراه داشتهاند. هر گونه ناایمنی در عبور نفتکشها و تانکرهای سوخت در این منطقه میتواند منجر به اختلال در تامین سوخت جهان شود؛ ضمن اینکه علاوهبر انرژی و سوخت، کشتیهای تجاری زیادی از این محل عبور میکنند که نقشی کلیدی در تامین مایحتاج، مواد اولیه و در کل واردات و صادرات غرب آسیا دارند.
بنابراین، امنیت این تنگه نهتنها برای کشورهای اطراف، بلکه برای اقتصاد جهانی نیز از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
تصور کنید که حوادثی چون حملات تروریستی، جنگ منطقهای یا افزایش تنشهای بر روی تنگه هرمز تاثیر بگذارد؛ در چنین مواقعی، بحرانی که در این منطقه پیش میآید، میتواند منجر به افزایش ناگهانی قیمت نفت، بنزین و گاز و ایجاد اختلال در زنجیرههای تامین شود.
بهعنوان نمونه، در سالهای اخیر، بحرانها و ناآرامیهای سیاسی در این ناحیه با واکنشهای سریع از سوی بازارهای جهانی همراه بوده است؛ بهطوری تحلیلگران اقتصادی همواره بر اهمیت این تنگه تأکید میکنند که تحولات تنگه هرمز میتواند تأثیرات قابل توجهی بر اقتصادهای بزرگ و در حال توسعه داشته باشد.
در 40 روز اخیر نیز بهعلت وقوع جنگ تحمیلی سوم علیه ایران، این تنگهی مهم که شاهراه حیاتی انرژی جهان است، با چالشهای بسیاری همراه بوده است و هماکنون تحت کنترل هوشمند جمهوری اسلامی ایران میباشد.
علیرغم اینکه برقراری امنیت تنگه هرمز بهعنوان یک امر سخت و چالشبرانگیز در زمینه امنیتی تلقی میشود، میتواند بهعنوان یک فرصت برای همکاریهای بینالمللی نیز باشد. همکاریهای مختلف برای تأمین امنیت این آبراه راهبردی میتواند به تقویت روابط اجتماعی و اقتصادی بینالمللی بیانجامد.
در شرایطی که تغییرات اقلیمی و توجه به انرژی تجدیدپذیر اهمیت بیشتری پیدا کرده است، کشورهای درگیر در این منطقه میتوانند نقش مهمی در انتقال فناوریهای نوین پایدار ایفا کنند.
ایران بهسبب جایگاه ژئوپلتیکی و موقعیت جغرافیایی بینظیر خود، با جنگی که علیهش آغاز شد، از برگ برندهی تنگه هرمز بهرمند است و میتواند موقعیت خود را در سیاست و اقتصاد جهان تثبیت کرده و با استفاده از این ابزار و نعمت خدادادی، عملا تمام مشکلات اقتصادی خود را حل و فصل کند؛ چنین چیزی در مدت کوتاهی همان آسایش و رفاهی که شایستهی ایرانیان شریف است، را رقم خواهد زد؛ همان خروجیای که شایسته متمدنترین کشور جهان بوده، اما شاید در کویت، امارات متحده عربی، قطر و عربستان سعودی دیده میشد.
به امید سربلندی و سرافرازی ایران و ایرانی
