دلار و شگفتی یک رکورد تازه
مریم غدیرپور
دلار آزاد در میانه بازگشت ریسکهای سیاسی و امنیتی، بار دیگر نقش همیشگی خود را بهعنوان «دماسنج نااطمینانی» بازی کرد و به نزدیکی یک رکورد تاریخی تازه رسید.
بازار ارز در روزی که خبر تشدید تنشها، احتمال گسترش درگیری و سایه آغاز دوباره جنگ پررنگتر شد، با موجی از تقاضای احتیاطی مواجه شد؛ موجی که از دل تردید نسبت به آینده مذاکرات، نگرانی از اختلال در تجارت خارجی و بیم کاهش دسترسی به منابع ارزی بیرون آمد.
در چنین فضایی، فعالان اقتصادی و خانوارها ترجیح میدهند پیش از آنکه ریسکها عمیقتر شود، بخشی از دارایی ریالی خود را به ارز و طلا تبدیل کنند.
همزمان، افت بورس تهران این پیام را به بازار مخابره کرد که سطح ریسک در حال افزایش است. ریزش شاخصها معمولاً به معنای کاهش اشتهای سرمایهگذاران برای نگهداری داراییهای پرریسک است و در این شرایط، بخشی از نقدینگی از سهام خارج و راهی بازارهای موازی میشود.
دلار نیز در اقتصاد ایران همواره نخستین مقصد این نقدینگی نگران بوده است. به این ترتیب، همزمانی تنشهای ژئوپلیتیک، احتمال شروع دوباره جنگ و فشار فروش در بورس، زمینه را برای جهش تاریخی قیمت دلار در بازار آزاد فراهم کرده است؛ جهشی که بیش از هر چیز، بازتاب غلبه انتظارات بدبینانه بر فضای عمومی اقتصاد است.
آلبرت بغزیان، اقتصاددان، در گفتوگو با «عصر اقتصاد» ریشه رکوردزنی دلار را در غلبه ریسکهای سیاسی بر متغیرهای اقتصادی میداند.
به گفته او، تشدید تنشها و احتمال آغاز دوباره جنگ، انتظارات تورمی را بالا برده و تقاضای احتیاطی برای ارز را افزایش داده است. همزمان، ریزش بورس و کاهش جذابیت داراییهای پرریسک باعث شده بخشی از نقدینگی از بازار سهام خارج و روانه بازار ارز و طلا شود.
در شرایط فعلی، مهمترین متغیر اثرگذار بر بازار ارز، نه صرفا شاخصهای اقتصادی، بلکه سطح تنشهای سیاسی و امنیتی است
بغزیان معتقد است دلار در چنین شرایطی به پناهگاه سرمایه تبدیل میشود. از نگاه او، تا وقتی چشمانداز سیاست خارجی مبهم و ریسک درگیری بالا باشد، فشار صعودی بر بازار ارز ادامه خواهد داشت.
دلار ۱۹۱ هزار تومانی، آینه ریسک سیاسی است
آلبرت بغزیان، اقتصاددان، درباره تحولات بازار ارز در روزهای پایانی تیرماه میگوید: عبور دلار از مرز ۱۹۰ هزار تومان و معامله آن در سطح ۱۹۱ هزار تومان، بیش از آنکه ناشی از عوامل متعارف اقتصادی باشد، نتیجه غلبه ریسکهای سیاسی و امنیتی بر فضای بازار است.
به گفته او، وقتی نااطمینانی درباره آینده تنشها، روابط خارجی و چشمانداز مذاکرات افزایش پیدا میکند، فعالان اقتصادی و مردم برای حفظ ارزش داراییهای خود به بازار ارز پناه میبرند و همین موضوع فشار تقاضا را تشدید میکند.
او با اشاره به اینکه حواله دلار در مرکز مبادله هنوز فاصله زیادی با نرخ بازار آزاد دارد، تأکید میکند: این شکاف نشان میدهد انتظارات تورمی و فضای روانی بازار آزاد بسیار جلوتر از نرخهای رسمی حرکت میکند.
بغزیان معتقد است ورود دلار به کانال ۱۹۰ هزار تومان یک علامت روشن از افزایش بیثباتی انتظارات است. از نگاه او، اگر تنشها ادامه پیدا کند و سیگنال معتبری از کاهش ریسک یا احیای مذاکرات مخابره نشود، ماندگاری دلار در سطوح جدید دور از انتظار نخواهد بود.
مسیر دلار مبهم است
اقتصاددان، در پاسخ به این پرسش خبرنگار عصر اقتصاد که چه عواملی مسیر آینده دلار را تعیین میکند، گفت: در شرایط فعلی، مهمترین متغیر اثرگذار بر بازار ارز، نه صرفا شاخصهای اقتصادی، بلکه سطح تنشهای سیاسی و امنیتی است. به گفته او، بازار در کوتاهمدت بیش از هر چیز به وضعیت درگیری میان ایران و آمریکا و همچنین امنیت تنگه هرمز واکنش نشان میدهد، زیرا این متغیرها مستقیما بر انتظارات فعالان اقتصادی درباره دسترسی کشور به منابع ارزی اثر میگذارند.
او افزود: پس از عامل سیاسی، حجم عرضه ارز در بازار و نحوه مداخله بانک مرکزی اهمیت زیادی پیدا میکند. اگر بازارساز بتواند در مقاطع حساس با تزریق هدفمند ارز و مدیریت تقاضا، انتظارات را کنترل کند، از شتاب رشد قیمتها کاسته میشود. اما اگر عرضه متناسب با رشد تقاضای احتیاطی نباشد، نرخ ارز در بازار آزاد مستعد جهشهای بیشتر خواهد بود.
بغزیان همچنین با اشاره به نرخ حواله مرکز مبادله تصریح کرد: این نرخ از منظر سیاستگذاری مهم است، اما آنچه در بازار آزاد تعیینکننده است، فاصله میان نرخ رسمی و نرخ آزاد و برداشتی است که معاملهگران از پایداری این شکاف دارند. هرچه این فاصله بیشتر شود، سیگنال بیثباتی قویتر به بازار مخابره میشود.
او ادامه داد: روند قیمت نفت نیز متغیر مهم دیگری است. در حالت عادی، افزایش بهای نفت میتواند به بهبود درآمدهای ارزی ایران کمک کند، اما اگر همزمان محدودیتهای صادراتی، حملونقل و نقلوانتقال پول تشدید شود، کشور نمیتواند بهطور کامل از این مزیت استفاده کند. به همین دلیل، بازار ارز اکنون درگیر نوعی ابهام ساختاری است.
