سیاست‌های جایگزین روسیه برای واردات در حوزه پوشاک

روسیه نام رسمی فدراسیون روسیه  پهناورترین کشور جهان است که با ۱۷٬۰۹۸٬۲۴۶ کیلومتر مربع وسعت، عنوان پهناورترین کشور جهان را به خود اختصاص داده است.

در اکتبر سال ۱۹۱۷ انقلاب کمونیستی در این کشور رخ داد و نام کشور به اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی تغییر یافت. در سال ۱۳۷۰ (۱۹۹۱) شوروی پس از جنگ سردی طولانی با غرب فروپاشید و فدراسیون روسیه و دوازده جمهوری دیگر جانشین آن شدند.

با این وجود پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در دسامبر 1991 روسیه از نظر جهانی منزوی نشد و به گسترش روابط تجاری بین‌المللی برای تقویت اقتصاد خود ادامه داد.

ولی با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی صنعت نساجی دچار یک افول بسیار شدید شد. در سال 1998 حجم تولید در صنعت نساجی تنها 12% از سال 1990 بود و نرخ اشتغال از 932 هزار نفر در سال 1990 به 424 هزار نفر در سال 1998 کاهش یافت.

سه دلیل عمده علت این افول و کاهش تولید در صنعت نساجی بود 1) قطع رابطه با حکومت قبلی ( جماهیر شوروی) که به تولیدکنندگان مواد خام مانند پنبه عرضه میکرد. 2) افزایش واردات ارزان منسوجات و پوشاک 3) بهره‌وری پایین نیروی کار به دلیل تجهیزات فرسوده.

بنابراین سال 1998 و بحران ارزش روبل تاثیر مثبتی در حجم تولید که به دلیل افزایش تقاضا در بازار داخلی بود ایجاد کرد. پس از سال  1998 صنعت نساجی در سال‌های 1999 و 2000 شروع به رونق دوباره گرفت.

نمودار 1 ارزش صنعت خرده‌فروشی منسوجات و متعلقات کشور روسیه را برحسب میلیارد یورو از سال 2003 تا 2015 نشان می‌دهد.

با توجه به نمودار1 در سال‌های 2003 و 2004 مقدار درآمد روسیه در بازار خرده‌فروشی بسیار اندک بود و در سال 2005  یک جهش بسیار بزرگ درآمدی حدود 25 میلیارد یورو در بازار خرده‌فروشی کسب کرد و پس از آن نمودار در سال‌های بعد همچنان روند صعودی داشته است ولی در سال 2009 با کاهش قابل توجهی روبرو شد و این درحالی است که در سال‌های بعد مقدار درآمد این کشور از بازار خرده‌فروشی دوباره افزایش پیدا کرد.

نمودار 2 حجم تولید منسوجات در کشور روسیه را برحسب میلیارد متر مربع از سال 2016 تا 2020 نشان می‌دهد.

با توجه به نمودار 2 حجم تولید در سال 2017 نسبت به سال 2016 به اندازه 579 میلیارد متر مربع افزایش یافته است سپس در سال 2008 و 2019 اندکی کاهش در حجم تولید مشاهده می‌شود و در نهایت در سال 2020 با حجم تولید معادل 7381 میلیارد متر مربع افزایش قابل توجهی نسبت به سال‌های گذشته نشان داده شده است.

حال در سال ۲۰۲۱–۲۰۲۲ بین روسیه-اوکراین یک رویارویی نظامی و بحران بین‌المللی به وقوع پیوست که نتیجه آن افزایش 40  درصدی قیمت گاز بود به طوریکه نفت خام در هر بشکه حدود 104 دلار آمریکا برای اولین بار از سال 2014 میلادی معامله شد.

نگرانی از این است که این افزایش قیمت و تغییر ناگهانی در بازار بورس و سهام به طور یقین بر روی روان مشتری و قدرت خرید آنها تاثیر بگذارد و این یک موضوع اساسی در رشد تمامی کسب و کارها شامل منسوجات و بازار پوشاک نیز است.

بخش مد روسیه به کالاهای وارداتی شدیداً وابسته است. با وجود اینکه بسیاری از شرکت‌های داخلی برای تامین و برآوردن نیاز مشتریان داخلی تلاش می‌کنند، بسیاری از پوشاک و لوازم جانبی هنوز از طریق واردات برندهای غربی خریداری می‌شود.

درحالیکه این کشور به طور معمول برای مواد خام مانند پنبه و پشم در تلاش است، برخلاف همسایگان خود مانند لهستان، دارای کمبود پرسنل ماهر برای بخش دوزندگی، نساجی و تولید کفش نیز است. کشور روسیه عمدتاً به کشورهای ترکیه و چین برای پارچه‌های نساجی و زیره‌های کفش وابسته است. با اعمال تحریم‌های کنونی اتحادیه اروپا علیه روسیه، این شرایط برای بخش لباس و مد روسیه دشوارتر خواهد شد.

ولی به این صورت هم نیست که روسیه هیچ کوششی انجام نداده باشد. این کشور به طور مستمر به دنبال سیاست‌های جایگزین برای واردات بوده است تا وابستگی خود را به واردات به حداقل رسانده و صنایع نساجی و پوشاک خود را مستحکم کند. قابل ذکر است که 80 فروشگاه جدید در سال 2021 در این کشور تاسیس شد ولی با این وجود تمایل برای برندهای غربی همچنان باقی است.

نمودار 3 واردات کلی از کشور روسیه برحسب میلیارد دلار از سال 2018 تا 2022 نشان می‌دهد.

با توجه به نمودار 3 در سال های 2018 تا 2020 میزان کلی واردات کشور روسیه تقریبا تفاوت چشم‌گیری نداشته ولی در بین سال‌های 2020 تا 2021 افزایش در واردات یک رشد قابل توجهی داشته است و سپس در سال 2022 و احتمالا شروع تنش بین دو کشور روسیه و اکراین  افت شدید واردات در کشور روسیه به وقوع پیوست.

درگیری بین اکراین و روسیه بر روی سرمایه‌گذاران خارجی نیز تاثیر داشته است. سهام گروه خرده‌فروشان کالاهای لوکس مانند برندهای فرانسوی معتبر   LVMH و Kering ، برند سوئیسی Richemont، برند Prada از ایتالیا وBurberry از کشور انگلستان بین 3 تا6 درصد ( در زمانیکه این مقاله نوشته شده است) افت داشته‌اند.

همچنین گزارش شده است از برندهای ترکی مانند LC Waikiki  ، Colin’s و English Home حدود 200 فروشگاه در اکراین بسته شده است و تمامی برندها برنامه و طرح‌های این شرکت‌ها به حالت تعلیق درآمده است.

این درحالی است که برند  Colin’s دارای 60 فروشگاه در اکراین، LC Waikiki 50 فروشگاه و English Home 33 فروشگاه در این کشور است. برند ایتالیایی Cosabella که در زمینه تولید لباس زیر بانوان فعالیت می‌کند، سفارشات تولید خود در کشور اکراین را متوقف کرده است.

آمریکا نیز مانند اتحادیه اروپا طیفی از محدودیت‌هایی را در زمینه صادرات به روسیه اعمال کرده است. انتظار می‌رود که صنعت مد و پوشاک در آمریکا خود را برای انجام اقداماتی برای اطمینان از سازگاری کلیه عملیات در میان مناقشه بین روسیه و اوکراین آماده می‌کند.

برخی از کارشناسان امریکایی اظهار می‌کنند که الیاف نساجی مانند پلی‌استر که از مواد نفتی مشتق می‌شود، با افزایش قیمت مواد نفتی، قیمت کلی این محصولات نیز به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.

به دلیل اینکه الیاف مصنوعی یا به اصلاح بشر ساخته گران‌تر می‌شوند ، تقاضا برای الیاف طبیعی نیز افزایش می‌یابد و به آرامی باعث تورم در قیمت الیاف طبیعی می‌شود و این نگران‌کننده است.

با وجود اینکه کشور روسیه و اکراین نقش بسیار کمی در تولید البسه دارند، تاثیر آنها بر روی این صنعت نمی‌تواند کوچک در نظر گرفته شود.

از طرف دیگر جنگ میان روسیه و اکراین بر روی نرخ حمل و نقل نیز تاثیر گذاشته است. کرایه حمل و نقل ریلی به طور چشمگیری تحت تاثیر این درگیری قرار گرفته است و باعث شده است که بیشتر حمل و نقل به سمت حمل و نقل دریایی تغییر پیدا کند.

قسمتی از  مهمترین خط ریلی که چین را به اروپا متصل می‌کند از روسیه و اکراین عبور می‌کند و به دلیل تنش‌های فعلی دچار اختلال شده است.

نرخ کرایه‌های هوایی افزایش یافته است به طوریکه شرکت DHL به تازگی در قسمت نرخ هوایی خود متذکر شده است که 17 درصد تجارت جهانی از طریق راه هوایی تحت تاثیر تنش بین اکراین و روسیه قرار گرفته است.

این درگیری که با بستن راه‌های هوایی و افزایش بلاتکلیفی تقاضاها همراه است، به تولید و جابه جایی بار در مسیرهای مختلف تجاری تاثیر می‌گذارد. بسته‌شدن راه‌های هوایی اکراین-روسیه باعث طولانی شدن مسیر ترانزیت‌ها در بیشتر مسیرها و جلوگیری از ظرفیت بیشتر می‌شود.

علاوه بر آن مشکلات مربوط به نیروی کار در بیشتر فرودگاه‌های اروپا و آسیا باعث اختلال در فعالیت‌های انبارداری و وقفه بیشتر در زمان ترانزیت‌ها می‌شود.

تنش بین روسیه و اکراین بر روی واردات منسوجات کشور روسیه نیز نگران‌کننده است. یکی از نگرانی‌های عمده مربوط به گردش مالی با کشور روسیه و به خصوص مرتبط با کشورهای آسیایی مانند بنگلادش و ویتنام و مساله پرداخت آنان به دلیل تحریم‌ها است.

با وجود اینکه تقاضا از کشور روسیه برای صنعت نساجی و پوشاک خیلی مهم نیست، این مساله می‌تواند به صنعت نساجی و پوشاک کشورهای آسیایی و هند خسارت وارد کند. کشور روسیه هر ماه از کشورهای آسیایی در زمینه پوشاک و نساجی حدود 650-700 میلیون دلاررآمریکا کالا وارد می‌کند که نیمی از آنها تنها مربوط به واردات پوشاک است.

نمودار 4 واردات کشور روسیه از آسیا را برحسب میلیون دلارآمریکا نشان میدهد. اگر واردات از روسیه متوقف و برای مدتی  به دلیل تحریم‌ها به سرعت کاهش پیدا کند، در درآمدهای صادراتی کشورهای آسیایی نزدیک 1-2 میلیارد دلار یا بیشتر بسته به این که چه مدت زمان ادامه یابد، هزینه خواهد داشت.

انتظار می‌رود که کشور چین یک تاثیر بزرگ‌تری را خواهد دید به دلیل اینکه صادرات پوشاک و منسوجات این کشور به روسیه بزرگترین میزان را داراست و در حدود 400 میلیون دلار در هر ماه است. با این وجود ، چالش‌های مرتبط با تامین داخلی و بالا رفتن مبتلایان کووید 19 هم در صادرات کشور چین تاثیر فراوانی گذاشته است.

بنگلادش دومین صادرکننده بزرگ به کشور روسیه است که نزدیک به 90 تا 100 میلیون دلار در ماه کالا به کشور روسیه صادر می‌کند. کشور هند نزدیک به 18-20 میلیون دلار منسوجات و پوشاک هر ماه به کشور روسیه صادر می‌کند که به نظر می‌رسد در طی ماه‌های آینده با کاهش درآمد صادرات مواجه شود.

یکی از مهمترین دلیل نگرانی که برای صنعت پوشاک و منسوجات جهانی وجود دارد افزایش قیمت مواد اولیه خام مانند قیمت نفت خام و افزایش قیمت غذا است که باعث افزایش هزینه نیروی کار می‌شود.

اقتصاد برخی از کشورهای آسیایی به طور زیادی به ذغال سنگ و نفت خام کشور روسیه و مواد غذایی کشور اکراین وابسته است. گزارشات  UNCTAD از بحران روسیه -اکراین نشان می‌دهد که ترکیه، مصر، هند و چین کشورهایی هستند که به مواد غذایی کشورهای روسیه و اکراین متکی هستند. ضمناً این کشورها همچنین تامین‌کننده جهانی در صنعت منسوجات و پوشاک نیز هستند.

تورم در ترکیه به 54.44 درصد در ماه فوریه 2022 رسیده است که به نظر می‌رسد به طور کاملاً مشخصی منابع‌یابی در این کشور را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

تورم در قیمت‌های مشتریان در بنگلادش به میزان 6.17 % افزایش یافته است که به طور برجسته به دلیل افزایش در قیمت مواد غذایی است.

از طرف دیگر تقاضا برای منسوجات و پوشاک انتظار می‌رود تحت تاثیر این موارد قرار گیرد و قیمت‌های منسوجات و پوشاک و وسایل چرمی به سرعت افزایش یابد. یادداشت‌های  UNCTAD 10% افزایش در  قیمت منسوجات، پوشاک و کالاهای چرمی را به دلیل افزایش در نرخ کرایه حمل برای مشتری پیشنهاد می‌دهد.

این آنالیز تنها محدود به نرخ کرایه حمل و نقل بوده است که هنوز اتفاق نیافتاده است. با این وجود تاثیر واقعی می‌تواند فراتر باشد زمانی که مواد اولیه خام و قیمت نیروی کار در هزینه‌های  مصرف‌کننده وارد شود.

در نهایت نمودار 5  یک پیش‌بینی از درآمد کشور روسیه  برحسب میلیون دلار آمریکا از صنعت نساجی و پوشاک این کشور برحسب پوشاک آقایان ، بانوان و کودکان از سال 2018 تا 2026 میلادی ارائه می‌دهد.

با توجه به نمودار سهم بازار پوشاک بانوان نسبت به آقایان و کودکان بیشتر است و روند نمودار تا سال 2026 افزایشی است و تنها در سال 2020 و 2021 اندکی کاهش در درآمد این کشور از بخش پوشاک و منسوجات مشاهده می‌شود.

منبع: واحد مطالعات دبیرخانه انجمن صنایع نساجی ایران