فولاد زیر آتش و خاموشی
زینب غضنفری
در حالی که جنگ میان ایران و اسرائیل وارد مرحلهای تازه شده، صنعت فولاد ایران نیز همزمان درگیر بحرانی چندلایه شده است؛ بحرانی که از حمله به زیرساختهای صنعتی آغاز شد، با محدودیت شدید برق ادامه یافت و اکنون به افت جایگاه جهانی فولاد ایران رسیده است.
به گزارش عصر اقتصاد، از ۱۴ خرداد برق بسیاری از واحدهای فولادی کشور با محدودیت گسترده مواجه شده است؛ تصمیمی که حتی در شرایط عادی نیز میتوانست تولید را مختل کند، اما حالا در میانه تنشهای نظامی، نااطمینانی اقتصادی و اختلال در تجارت منطقهای، به تهدیدی مستقیم برای یکی از مهمترین صنایع ارزآور کشور تبدیل شده است.
سقوط آرام یک قدرت صنعتی
صنعت فولاد ایران که طی سالهای گذشته خود را به جمع ۱۰ فولادساز بزرگ جهان رسانده بود، حالا تحت فشار همزمان جنگ، بحران انرژی و نااطمینانی اقتصادی، بخشی از جایگاه بینالمللی خود را از دست داده است.
بر اساس آمار انجمن جهانی فولاد، ایران در سال ۲۰۲۴ بیش از ۳۱ میلیون تن فولاد خام تولید کرد، اما محدودیتهای انرژی و اختلال در تولید باعث شد روند رشد این صنعت کند شود. فعالان فولادی هشدار میدهند ادامه وضعیت فعلی میتواند تولید سالانه فولاد کشور را میلیونها تن کاهش دهد.
ظرفیت اسمی صنعت فولاد ایران اکنون حدود ۵۰ میلیون تن برآورد میشود، اما بسیاری از کارخانهها به دلیل محدودیت برق و گاز با فاصله قابلتوجهی از ظرفیت واقعی خود فعالیت میکنند.
در چنین شرایطی حتی افت ۱۰ درصدی تولید ماهانه میتواند به معنای حذف بیش از ۲۵۰ هزار تن فولاد از بازار در یک ماه باشد؛ رقمی که مستقیماً بازار داخلی، صادرات و صنایع وابسته را تحت تأثیر قرار میدهد.
برق گلوگاهی که فولاد را متوقف کرد
فولاد صنعتی بهشدت وابسته به انرژی برق است، بهویژه در واحدهایی که با فناوری کوره قوس الکتریکی فعالیت میکنند. در این واحدها برق عنصر اصلی فرآیند ذوب محسوب میشود و قطع یا محدودیت آن عملاً به معنای توقف تولید است.
به گزارش عصراقتصاد ،بر اساس برآوردهای تخصصی، تولید هر تن فولاد در کورههای قوس الکتریکی بین ۳۵۰ تا ۴۵۰ کیلوواتساعت برق مصرف میکند. این یعنی یک کارخانه با ظرفیت تولید روزانه ۱۰ هزار تن فولاد، روزانه به حدود ۴ میلیون کیلوواتساعت برق نیاز دارد.
محدودیت گسترده برق در واحدهای فولادی، همزمان با آسیب به دو غول فولادی کشور و افزایش ریسکهای صادراتی، زنجیره تولید فولاد ایران را با اختلال و نااطمینانی تازه روبهرو کرده است
کارشناسان صنعت میگویند خاموش شدن کورههای قوس تنها توقف تولید نیست؛ بازگرداندن هر کوره به مدار ممکن است بین ۶ تا ۱۲ ساعت زمان ببرد و میلیاردها تومان هزینه به خطوط تولید تحمیل کند.
محمدمسعود سمیعینژاد، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس هیئت عامل ایمیدرو، هشدار داد: ادامه محدودیت برق میتواند تولید، صادرات و اشتغال در زنجیره فولاد را با چالش جدی روبهرو کند.
وی افزود: آسیب محدودیت انرژی تنها متوجه کارخانههای فولادسازی نیست، بلکه کل زنجیره از معادن سنگآهن و حملونقل تا صنایع پاییندستی را درگیر میکند.
فعالان صنعت فولاد معتقدند محدودیت برق در شرایط جنگی اثر مضاعفی بر تولید گذاشته است، زیرا بخشی از ظرفیت صنعتی کشور پیشتر نیز در نتیجه آسیب به زیرساختها تحت فشار قرار گرفته بود.
تنگه هرمز سایه بحران بر صادرات
همزمان با بحران انرژی، افزایش تنشهای منطقهای و نااطمینانی در تردد دریایی خلیج فارس نیز به نگرانی تازهای برای صادرکنندگان فولاد تبدیل شده است.
صنعت فولاد یکی از مهمترین منابع ارزآوری غیرنفتی ایران محسوب میشود و سالانه میلیاردها دلار صادرات برای کشور ایجاد میکند. تنها فولاد مبارکه طی سالهای اخیر بیش از ۱.۴ میلیون تن صادرات داشته و صدها میلیون دلار ارزآوری ثبت کرده است.
با این حال فعالان بازار هشدار میدهند افزایش ریسک در تردد کشتیها و بیمه محمولهها میتواند هزینه صادرات فولاد ایران را به شکل محسوسی افزایش دهد.
آنها میگویند از دست رفتن بازارهای صادراتی حتی برای چند ماه میتواند بازگشت دوباره ایران به بازارهای منطقهای را دشوار و پرهزینه کند؛ بهویژه در شرایطی که رقبای منطقهای بهسرعت در حال افزایش سهم خود از بازار هستند.
زنگ خطر برای ساختمان و صنایع پاییندستی
پیامدهای بحران فولاد تنها به کارخانهها محدود نمانده است. صنعت ساختمان، پروژههای عمرانی و صنایع پاییندستی نیز حالا خود را در معرض تبعات این بحران میبینند.
رامین گوران، نایبرئیس کمیسیون عمران، احداث و امور زیربنایی اتاق تهران، اعلام کرد: هرگونه اختلال در تامین انرژی، مواد اولیه یا حملونقل فولاد مستقیماً بازار ساختوساز کشور را تحت تاثیر قرار میدهد.
وی افزود: کاهش تولید یا اختلال در عرضه فولاد میتواند اجرای پروژههای عمرانی را با تأخیر و افزایش هزینه مواجه کند.در همین حال، وحید یعقوبی، معاون اجرایی انجمن فولاد ایران، با اشاره به نقش راهبردی فولاد در پروژههای عمرانی گفت: سهم فولاد در قیمت تمامشده ساختمان حدود ۳ درصد است، اما هرگونه نوسان در عرضه این محصول میتواند روند اجرای پروژهها را مختل کند.
از سوی دیگر صنایع سازههای فولادی نیز نسبت به نبود ثبات در تامین مواد اولیه هشدار دادهاند؛ موضوعی که امکان برنامهریزی بلندمدت را از بسیاری از فعالان این حوزه گرفته است.
جنگی فراتر از میدان نظامی
آنچه امروز در صنعت فولاد ایران جریان دارد تنها یک بحران صنعتی نیست، بلکه نشانهای از فشاری گسترده بر زیرساخت اقتصادی کشور است. حمله به کارخانههای بزرگ فولادی، محدودیت برق، اختلال در صادرات و افت جایگاه جهانی فولاد ایران همگی تصویری از صنعتی را نشان میدهد که درگیر جنگی فراتر از میدان نظامی شده است.
ادامه خاموشی کورهها و نااطمینانی در مسیرهای صادراتی میتواند به افت تولید، کاهش ارزآوری و از دست رفتن بازارهای منطقهای منجر شود؛ خطری که صنایع پاییندستی و بازار ساختمان را نیز درگیر میکند.
یافته های عصر اقتصاد نشان می دهد،صنعت فولاد ایران بهطور مستقیم و غیرمستقیم برای صدها هزار نفر اشتغال ایجاد کرده و یکی از مهمترین منابع ارزآوری غیرنفتی کشور به شمار میرود.
کارشناسان هشدار میدهند اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، پیامدهای آن تنها به کاهش تولید فولاد محدود نخواهد شد و میتواند بازار مسکن، اشتغال صنعتی، درآمدهای ارزی و پروژههای زیرساختی کشور را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
در شرایطی که فولاد یکی از ستونهای اصلی اقتصاد غیرنفتی ایران محسوب میشود، تامین پایدار انرژی و حفاظت از زیرساختهای صنعتی اکنون تنها یک مطالبه صنعتی نیست، بلکه بخشی از امنیت اقتصادی کشور به شمار میرود؛ ضرورتی که بیتوجهی به آن میتواند هزینههای سنگینی برای اقتصاد ایران به همراه داشته باشد.
