قفل «فولاد» بر چرخ خودروسازی

مریم غدیرپور

صنعت خودروی کشور در هفته‌های اخیر با رکودی کم‌سابقه مواجه شده است؛ رکودی که نشانه‌های آن در سکوت خطوط تولید و توقف فعالیت کارخانه‌ها به‌وضوح دیده می‌شود.

پس از پایان تعطیلات نوروزی نیز برخلاف برخی پیش‌بینی‌ها، بسیاری از خودروسازان هنوز نتوانسته‌اند به مدار تولید بازگردند. بخش مهمی از این وضعیت به آسیب‌هایی بازمی‌گردد که در دوران جنگ و ناآرامی‌های ناشی از آن به صنایع مادر کشور وارد شده است.

در این میان، صنعت فولاد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تامین‌کنندگان مواد اولیه برای خودروسازی، بیشترین تاثیر را بر این بخش گذاشته است. کاهش تولید فولاد، اختلال در تامین ورق‌های فلزی، مشکلات حمل‌ونقل و افزایش هزینه‌های تولید باعث شده زنجیره تامین قطعات خودرو با چالش‌های جدی مواجه شود.

قطعه‌سازان که حلقه واسط میان فولادسازان و خودروسازان هستند نیز با کمبود مواد اولیه و افزایش ریسک‌های تولید روبه‌رو شده‌اند؛ مسئله‌ای که در نهایت به توقف یا کاهش شدید تولید در کارخانه‌های خودروسازی منجر شده است.

گزارش‌های میدانی نیز نشان می‌دهد که در حال حاضر فعالیت تولیدی در سه شرکت بزرگ خودروساز کشور متوقف شده و تنها بخش‌هایی محدود مانند تحویل خودرو به‌صورت حداقلی ادامه دارد.

این شرایط نشان می‌دهد که آسیب‌های واردشده به صنعت فولاد در دوران جنگ، اکنون به‌طور مستقیم بر صنعت خودروسازی کشور اثر گذاشته و آینده این صنعت را با ابهام‌های جدی روبه‌رو کرده است.

مشکل در زنجیره تامین است

حسین کاکایی، کارشناس صنعت خودرو، در گفت‌وگو با عصر اقتصاد با اشاره به تاثیر آسیب‌های صنایع بالادستی بر خودروسازی گفت: امروز بخشی از رکود فعلی صنعت خودرو ناشی از اختلال در تامین مواد اولیه، به‌ویژه فولاد است.

به گفته او، کاهش تولید در صنایع مادر و مشکلات زنجیره تامین باعث شده بسیاری از خطوط تولید خودروسازان عملا متوقف یا با حداقل ظرفیت فعال باشند و همین موضوع آینده کوتاه‌مدت تولید خودرو را با ابهام مواجه کرده است.

او درباره توقف فعالیت خودروسازان می‌گوید: آنچه امروز در صنعت خودرو مشاهده می‌کنیم صرفا یک وقفه کوتاه‌مدت در تولید نیست، بلکه نشانه‌ای از اختلال عمیق در کل زنجیره تامین این صنعت است.

به گفته او، صنعت خودرو یک شبکه گسترده از تامین‌کنندگان مواد اولیه، قطعه‌سازان، شرکت‌های حمل‌ونقل و واحدهای تولیدی است و اگر در هر بخش از این زنجیره اختلالی ایجاد شود، کل فرآیند تولید دچار مشکل خواهد شد.

هم پوشانی چند عاملی

این کارشناس صنعت خودرو توضیح می‌دهد: در هفته‌های اخیر چند عامل به‌طور هم‌زمان بر صنعت خودرو فشار وارد کرده است. نخستین مساله به اختلال در تامین مواد اولیه بازمی‌گردد.

به گفته کاکایی، بخش مهمی از مواد اولیه مورد نیاز قطعه‌سازان از صنایع فولادی تامین می‌شود و هرگونه کاهش تولید یا آسیب به این بخش می‌تواند مستقیما تولید قطعات و در نهایت تولید خودرو را تحت تاثیر قرار دهد.

در کنار این موضوع، مشکلات لجستیکی و اختلال در بنادر نیز باعث شده روند واردات برخی مواد و قطعات مورد نیاز با کندی یا توقف مواجه شود.

فقط تحویل خودرو

کاکایی با اشاره به وضعیت فعلی خطوط تولید خودروسازان می‌گوید: گزارش‌ها و اطلاعات موجود نشان می‌دهد که در حال حاضر فعالیت تولیدی در شرکت‌های بزرگ خودروساز عملا متوقف شده و تنها برخی بخش‌ها مانند تحویل خودروها با حداقل ظرفیت در حال انجام است.

به گفته او، حتی اگر خودروسازان از نظر فنی آمادگی ادامه تولید را داشته باشند، نبود قطعات کافی می‌تواند کل فرآیند مونتاژ را متوقف کند.

این کارشناس صنعت خودرو در ادامه به اطلاعیه ایران‌خودرو درباره توقف خطوط تولید به‌دلیل عملیات اورهال اشاره می‌کند و می‌گوید: اورهال در صنایع بزرگ موضوعی طبیعی و برنامه‌ریزی‌شده است و معمولا برای تعمیرات اساسی خطوط تولید انجام می‌شود، اما زمانی که چنین توقفی هم‌زمان با توقف یا کاهش فعالیت سایر خودروسازان رخ می‌دهد، این تصور ایجاد می‌شود که مسئله تنها به تعمیرات فنی محدود نیست.

به اعتقاد او، شرایط فعلی زنجیره تامین و مشکلات موجود در تامین قطعات باعث شده این توقف‌ها گسترده‌تر از یک برنامه تعمیراتی معمول به نظر برسد.

سایه رکود بر سر قطعه سازان

کاکایی همچنین به تاثیر این شرایط بر قطعه‌سازان اشاره می‌کند و می‌گوید: زمانی که خطوط تولید خودروسازان متوقف می‌شود، قطعه‌سازان نیز با کاهش یا قطع سفارش‌ها روبه‌رو می‌شوند و در نتیجه بسیاری از آنها ناچار به توقف یا کاهش تولید خواهند شد.

این مساله به سرعت به کل زنجیره خودروسازی سرایت می‌کند و می‌تواند پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای برای فعالان این صنعت داشته باشد.

او تاکید می‌کند: صنعت خودرو به دلیل گستردگی زنجیره تامین و وابستگی به صنایع بالادستی، به‌شدت نسبت به نوسانات اقتصادی و اختلال در تامین مواد اولیه حساس است.

به گفته کاکایی، در چنین شرایطی اگر مشکلات موجود در تامین مواد اولیه، حمل‌ونقل و تولید قطعات برطرف نشود، بازگشت خودروسازان به تولید عادی زمان‌بر خواهد بود و ممکن است آثار این توقف برای مدتی در بازار خودرو و صنعت قطعه‌سازی نیز قابل مشاهده باشد.

این کارشناس صنعت خودرو، با اشاره به وابستگی متقابل میان خودروسازان و قطعه‌سازان می‌گوید: ساختار صنعت خودرو به‌گونه‌ای است که هیچ‌یک از حلقه‌های این زنجیره به‌تنهایی قادر به ادامه فعالیت نیستند. خودروسازان برای تولید به تامین مستمر قطعات نیاز دارند و در مقابل، قطعه‌سازان نیز بازار اصلی محصولات خود را در کارخانه‌های خودروسازی می‌بینند. به همین دلیل هرگونه اختلال در یک بخش، به‌سرعت بخش دیگر را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.

او توضیح می‌دهد که در شرایط عادی، این وابستگی متقابل می‌تواند به افزایش هماهنگی در تولید، کاهش هزینه‌ها و بهبود بهره‌وری منجر شود، اما در شرایط بحرانی همین ساختار به یکی از نقاط آسیب‌پذیر صنعت تبدیل می‌شود. به گفته کاکایی، اکنون که خطوط تولید برخی خودروسازان با توقف یا کاهش فعالیت روبه‌رو شده، قطعه‌سازان نیز عملا با کاهش یا قطع سفارش‌ها مواجه شده‌اند و این موضوع آنها را در شرایط دشواری قرار داده است.

کلام آخر

این کارشناس صنعت خودرو ادامه می‌دهد: در چنین وضعیتی بسیاری از واحدهای قطعه‌سازی نمی‌توانند برنامه تولید مشخصی داشته باشند، زیرا سفارش مشخصی از سوی خودروسازان دریافت نمی‌کنند. از سوی دیگر، اگر قطعه‌سازان به‌دلیل کمبود مواد اولیه یا مشکلات مالی نتوانند تولید خود را ادامه دهند، خودروسازان نیز با کمبود قطعات مواجه می‌شوند و خطوط مونتاژ آنها متوقف خواهد شد.

کاکایی تاکید می‌کند که زنجیره خودروسازی به‌شدت به تداوم جریان مواد اولیه و قطعات وابسته است و کوچک‌ترین وقفه در هر حلقه می‌تواند به کل صنعت سرایت کند. به گفته او، برای مثال اگر قطعه‌سازان در تامین مواد اولیه با مشکل مواجه شوند، تولید قطعات کاهش پیدا می‌کند و در نتیجه خودروسازان با کمبود قطعه روبه‌رو می‌شوند. همین مسئله می‌تواند به تولید خودروهای ناقص یا توقف کامل خطوط تولید منجر شود.

به اعتقاد او، در شرایط کنونی مهم‌ترین چالش صنعت خودرو حفظ پایداری در زنجیره تامین است. کاکایی می‌گوید: اگر هماهنگی میان صنایع بالادستی، قطعه‌سازان و خودروسازان برقرار نشود، اختلال در هر بخش می‌تواند کل صنعت خودرو را تحت تاثیر قرار دهد و روند بازگشت به تولید عادی را با تاخیر مواجه کند.