مخاطره لغو تحریم برای صنعت قطعهسازی کشور
منطق اقتصادی حکم میکند وقتی جنس خارجی با قیمت پایینتر با تیراژ بالاتر تولید میشود خودروساز از قطعهساز داخلی خرید نکند؛ اما پرسش این است که دراین باره باید با منطق اقتصادی پیش رفت؟
کارشناسان صنعت خودرو و قطعهسازی لغو تحریم را برای قطعهسازان مخاطرهآمیز میدانند و میگویند هنوز که تحریمها لغو نشده است، خودروسازان قطعات بیکیفیت وارد میکنند.
صنعت خودروی ایران در دو سال اخیر با تشدید تحریمها دچار سقوط شدید در تولید و حتی کیفیت شد، این در حالی است که خودروسازان پیش از این مدعی بودند در حد بالایی داخلیسازی دارند. حال که لغو احتمالی تحریمها در سال 1400 محتمل شده است، این نگرانی وجود دارد که مدیریت سیاسی خودروسازان در کشور مجدداً اشتباهات گذشته را تکرار کند و صنعت خودروی کشور را به شرکای خارجی تقدیم کند.
مرتضی شجاعی، کارشناس بازار خودرو و آرش محبینژاد، دبیر انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو در اینباره با خبرگزاری تسنیم گفتوگو کردند.
از پروژه ال90 دفاع جانانه میکنم
بهنظرتان صنعت قطعهسازی داخلی ما توان همراهی را با بخش خودروسازی دارد؟
آرش محبینژاد، دبیر انجمن صنایع همگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو: در ترکیه قطعهسازان در تیراژهای میلیونی تولید میکنند. صادرات قطعات ترکیه به زنجیره تامین همان خودروهایی که در ترکیه تولید میشود صورت می گیرد. براساس مزیتهای نسبی کشور این قطعهای که در ایران تولید میشود را روی تیراژ 200هزار تا نمیبندند بلکه بر روی تیراژ 3میلیون میبندند، چرا؟ چون توجیه اقتصادی باید داشته باشد.
اقتصاد و صنعتمان سیاستزده است، اما نکته مهم اینجاست ما در سیاست یک مرکزیت تصمیمگیری و فرماندهی داریم اما در اقتصاد هیچ هماهنگی با آن مرکزیت تصمیمگیری وجود ندارد در نتیجه خودروهای پسابرجامی که میآیند شکست میخوریم و ایزوله بودن کشور از جهان است.
ما در ال 90، 55درصد عمق ساخت داخل داشتیم نه 45درصد. البته عمق ساخت داخل بیشتر نشد چون مقرون به صرفه نبود. اما الان چرا ادامه دادیم؟ برای اینکه چاره نداریم. از روی بیچارگی این کار را کردیم. اکنون که ایسییو تولید میکنید آنهم با تیراژ 200هزار دستگاه، برای اینکه دیگر واردات نمیتوانید انجام دهیم.
با رفع تحریم نه از تاک نشان خواهد ماند، نه از تاکنشان
پس بیایید با هم صادق باشیم، از روی بیچارگی ما نهضت ساخت داخلی را تقویت میکنیم و این همه هم توفیق داشتیم. از جمله مزایای تحریم هم همین بوده است. بعد از اینکه تحریمها حذف بشود، نه از تاک نشان خواهد ماند و نه از تاکنشان. منطق اقتصادی حکم میکند وقتی جنس خارجی با قیمت پایینتر با تیراژ بالاتر تولید میکند کسی از قطعهساز داخلی خریدی نمیکند.
یعنی هیچ ضمانتی برای استمرار نهضت ساخت داخل به قطعهسازان داده نشده است؟
ما این همه گفتیم بسته مشوقهای ساخت داخل را تدوین کنید تا دوران بازگشت سرمایه قطعهساز گارانتی شود؛هیچکس توجهی نکرد. الآن با قاطعیت میگویم ما در خودروی تارا 93درصد و در ال 90، 55درصد داخلیسازی کردیم. شما میگویید داخلیسازی نشده است؟ خوب صرف نداشته است، چرا در تارا 93درصد شده است؟ صرف داشته است؟ نه! چاره نداشتیم. ما تا حدی در داخلیسازی وضع نسبی داریم؛ اصلا شکی نیست. برای قرارگیری در زنجیره تامین خودروسازهای بینالمللی ما بسیار مستعد هستیم اما لازمه این موضوع تعامل با دنیا است.
شرکت ما 18 سال است که صادرکننده است. به اندازه 3 برابر تولیدمان با فرانسویها قرارداد صادرات داشتیم اما الان 7 سال است که نتوانستیم صادرات خود را به فرانسه داشته باشیم.ک
هیچ وقت دنبال خودکفایی ملی نبودیم
مجموعه قوانین و مقررات حاکم بر یک کشور تعیین میکند که سرمایه کجا جذب شود. پس اصلاً هیچوقت ما دنبال خودکفایی ملی در خودرو نبودیم. حاکمیت هم نبوده، قطعهسازمان هم نبوده است که اگر بود مثل کره رفتار میکرد. در کشور تا جایی که مزیت نسبی اجازه داده داخلیسازی صورت گرفته است.
خودروهای کرمانخودرو چرا داخلیسازی نشد؟ برای 20هزار دستگاه داخلیسازی کنیم؟ باید با یک سرمایهگذاری مشترک مثلا روی یک پلتفرم بتوان فیستلیفتهای مختلفی را تولید کرد که هم مردم را راضی کند هم تنوع تولید داشته باشد. در این اشل اقتصادی به طور حتم یک قطعهساز برای همان خودرو در 10مدل، قطعه تولید میکند و تیراژش اقتصادی میشود.
نگذاریم ارزهای بلوکهشده با کالا وارد کشور شوند
ما بیماریای بهنام بیماری هلندی زیر سبد حذف تحریمها داریم. اگر این بیماری هلندی اقتصاد ما را درگیر کند، تمام صنایع ما به خصوص صنعت خودرو و قطعهسازان زمینگیر میشوند . شاید بتوان از صندوق توسعه ملی کمک گرفت و ارزهای بلوکهشده به جای انتقال از طریق کالا به صندوق توسعه ملی واریز شود. میتوان این منایع ارزی را برای پروژههای زیربنایی، ماشینآلات، دانشهای فنی، انتقال تکنولوژی صرف و کالا وارد کشور نکنیم.
اگر درست مدیریت نکنیم و تحریم برداشته شود صنعتمان دچار رکود خواهد شد. این همه قطعاتی که هیچوقت فکرش را نمیکردیم درهمین کشور شروع به تولید شد. ما چاشنی انفجاری ایربگ را در بخش خصوصی هرگز نمیساختیم. متأسفانه باید بگویم امروز خودروسازان در قالب طرح تهاتر در صددند تمام قطعاتی که داخلیسازی شده را وارد کنند حتی برخی از قطعات را وارد کردهاند.
چطور با نهضت ساخت داخل قطعه وارد کشور میکنند؟
بدبختی ما همین است. اکنون ما صنعت قطعهسازی را داریم که با یک سوم ظرفیت کار میکند. قطعهساز با امید سرمایهگذاری و در نهضت ساخت داخل حضور پیدا کرده است. ما یک بسته مشوق 10 آیتمی آماده کرده بودیم که هرگز مصوب نشد. نه دولت تضمین داده، نه خودروساز که با این قیمت در این 5 سال که شما تولید میکنید به این تیراژ از شما بخرم. به محض اینکه پول ندارد بدهد چندسورسی راه میاندازد. این پدیده چندسورسی هم واقعا مساله حادی است. شما پول ندارید به سورس اول بدهید چه برسد به سورسهای بعدی.
در این اوضاع بخش خصوصی به چه دلیلی باید در قطعهسازی سرمایهگذاری کند؟ وقتی سرمایهگذار ببنید این موضوع برای آن سودی ندارد به طور حتم حضور پیدا نخواهد کرد.
واردات غیرقانونی قطعات بیکیفیت پراید و پژو405 از هند و چین
امسال قاچاق قطعات فقط و فقط بهدلیل ضعف تولید داخلی بود. تولیدکنندگان قطعات خودرو چنان زمینگیر شدند که فعالیت برای برخی سخت شده است. برای پراید قطعه از چین و هند وارد شده که خدا میداند چقدر قطعات وارد شده است. چرا قطعه بیکیفیت از هند برای پراید وارد شود؟ دلیلش چیست؟ دو تا دلیل دارد. دلیل اول: کسی که قاچاق میکند 9درصد ارزش افزوده، عوارض ورود، مشکلات هزینههای ثبتی و عوارض و … را نمی دهد. قاچاقچی 40درصد از تولیدکننده داخلی جلوتر است. دوم اینکه تولید داخل با ضعف روبهرو شد. قطعهسازان ما قطعه برای خودروساز ندارند وای به حال اینکه بخواهند بازار را تامین کنند.
مگر الآن واردات قطعات خودرو و مواد از کشورهایی که صنعت خودرو ما را تحریم کردند ممنوع نیست؟ آیا واردات خودرو کلاً به دلیل این موضوع ممنوع شده است؟ نه، چراکه ما در همان سال نخست تشدید تحریمها از همان کره که پیشتاز تحریم ما بود خودرو وارد کشور کردیم. امروز هم ارزی نداریم وگرنه خودرو وارد میکردیم.
بنده بهعنوان بخش خصوصی قطعهسازی صراحتاً اعلام میکنم ما حمایت تعرفهای نمیخواهیم. تعرفهای بگذارند که ضربهپذیری واردات نداشته باشیم. ما در انجمن محاسبه کردیم تعرفهای که ضربهپذیری واردات برای قطعهسازی نداشته باشد 32درصد است. الان تعرفه واردات قطعات 15درصد است یعنی ما حدودا 15درصد ضربهپذیری واردات داریم. به عبارتی شما ارز داشته باشید، اصلا تولید نکنید به نفعت است.
نرخ فولاد سه برابر شده است و میگویند خودرو باید قیمتش همین قدر بماند، چرا؟ چون مردم صدایشان در میآید.
نهضت ساخت داخل تا زمانی که با سیاستگذاری مناسبی همراه نباشد نتیجهبخش نخواهد بود. تا وقتی یک سند محکم حاکمیتی پشت نهضت ساخت داخل نباشد با حذف تحریمها اوضاع برای قطعهساز مانند گذشته خواهد شد. کل سرمایهگذاری تولیدکننده چراغساز در خودروهای پسابرجامی ازبین رفت. چراغساز شماره یک ایران در حال ورشکستگی است. این ایرادات واقعا ساختاری است.
افزایش قیمت خودرو حداقل 160درصد
خودروساز بهرهوری ندارد، هزینه مازاد دارد و به تعداد مجلسهایی که از اول انقلاب تا الان تشکیل شده نیروی مازاد دارد. ایرانخودرو بهجای 65هزار نفر نیرو باید 20 یا 25 هزار نفر نیرو داشته باشد. اینها درست است، اما باید این نکته را مدنظر قرار داد که 85درصد قیمت یک خودرو به مواد اولیه و قطعه ربط دارد که همین درصد 3برابر شده است. حال اگر 15درصد را ثابت بگیریم، سه تا 85، 260 درصد می شود. شما حداقل 160درصد افزایش قیمت خودرو باید داشته باشید، آیا دارید؟ در 3مرحله شورای رقابت افزایش 30درصدی را لحاظ کرده است. بقیهاش را چه کار میخواهید کنید؟ قیمت تمامشده یک دستگاه خودروی 206 که شما میفرمایید 160 میلیون تومان است، من میگویم از این 160میلیون تومان 7درصد بازار است. بازار درک میکند قیمت پژو 206 نمیتواند 110 تومان باشد.
منتظریم دوباره درهای کشور باز و قطعه وارد کشور شود
در ادامه مرتضی شجاعی، کارشناس بازار خودرو در این باره گفت: اکنون دو سال و تقریبا سه ماه است که با تشدید تحریمها روبهرو هستیم. کار به جایی میرسد که رهبر در سطح گفتمان راهبردی به موضوع میپردازد. ما همچنان بعد از دو سال و نیم منتظر ماندیم که دوباره درهای کشور باز شود و دوباره قطعه وارد کنیم. ایراد کار کجاست؟ در کف بازار تقاضای خودرو مایل به صفر است. در یک سال اخیر حتی در دورانی که جهش نرخ ارز را داشتیم، حجم معاملات به شدت کاهش پیدا کرد.
ما که خودمان انتقاد به شیوه ورود شورای رقابت داریم، میگوییم این صفهای قرعهکشی تقاضای نهایتاً 50، 60هزار دستگاه کف بازار را به 6میلیون نفر رسانده است؛ قطعا موضوع تحریک تقاضاست. چرا ما از این سیاست غلط تجربه نمیگیریم؟ وقتی خودرویی را نصف قیمت میگذارید و میگویید حالا برو قرعهکشی شرکت کن، اگر این رانت را بردید که برندهاید و اگر نبردید هم که هیچ اتفاقی نیفتاده است و دور بعد در قرعهکشی شرکت میکنید.
دیگر خوروسازهای فرانسوی ایران را بهعنوان همکار حساب نمیکنند
معلوم است که این طرح شکست میخورد. چرا از تجربه شکستخورده خودمان هم تجربه کسب نمیکنیم؟ در صنعت هم همین است. مسیری که ما برای همکاری با فرانسویها رفتیم عاقبت خوبی نداشت. اکنون باید این نکته را تأکید کنم که دیگر خوروسازهای فرانسوی ایران را به عنوان همکار حساب نمیکنند. دلیلش هم دو دور تحریم و ضربه خوردن است. این قسمت از جغرافیای دنیا برای آنها یک منطقه پرریسک محسوب میشود. این را باید بپذیریم.
آنها قطعاً این دفعه محتاطتر با خودروسازان ایرانی کار خواهند کرد. اما سوال اینجاست آنها چه میخواهند؟ بازار هدف را میخواهند. بازار ما هم تشنه است. اگر ما قرار است که در سال 1400 یک همکاری مجدد با هم داشته باشیم، پیش شرطش این است که خودروساز ما یک اتاق فکر را با قطعهسازش داشته باشد. همان نقشهراه 1400 را در اولویت کاریشان بگذارند تا ببیند توانمندی داخلی تا چه میزان است. سیاست ما در همکاری بینالمللی باید در این چارچوبها باشد. باید عنوان شود که ما دانش و قطعههای هایتک را میخواهیم.
اکنون قیمت در کارخانه خودروی پژو 206 تیپ 2، 110میلیون تومان است.
اگر ما تحریم نمیشدیم، مثلاً آینده سراتو در ایران چه میشد؟
من خود منتقد شورا هستم. شورای رقابت قیمت کوییک را 140میلیون و رانا را 107 میلیون تومان تعیین کرده است. حتی اگر بخواهد رقابتی هم باشد این قیمتها منطقی نیست. شما میفرمایید افزایش نرخ ارز به تمام نهادها اثر گذاشته است.
میخواهم به زمستان 96 برگردم. در نمایشگاه کالای ایرانی که همه خودروسازان در آنجا حضور داشتند، چرا زمانی که سراتو را 105 میلیون میفروختند، وارداتی آن با تعرفه اش 120 میلیون بود. آنجا گردن کج کردند که اینها نرخ ارز را پایین نگه داشتند. دولتیها مصنوعی نرخ ارز را پایین نگه میدارند. نرخ را آزاد کنید خودروسازی ما شکوفا میشود! الان دلار 25هزار تومان است، سراتو که در کار نیست.
اساس و ابتدای کار غلط است.
اگر توان داخلی دیده نشود مشکلات حل نخواهد شد. از تولید پژو 405 و پراید 30 سال گذشته است. مدیران ارشدی هم در خودروسازی داریم که وقتی از آنها میپرسند چرا 30 سال است تولید میشود پاسخ این بوده که «میخرند»! همین که شما میفرمایید «شما چرا پراید میخرید»، من چرا باید پراید بخرم؟ به دلیل اینکه انحصار است و پول نداریم.
