نفت ایران بشکه ای چند؟

سهیلا روزبان

مساله فروش نفت در ایران سال هاست که به یک مساله محرمانه تبدیل شده است. هیچ یک از ارگان های دولتی و مسئولین کشور اطلاعاتی درباره اینکه نفت ایران به چه قیمتی فروخته می شود یا حتی اینکه مقدار دقیق صادرات آن چقدر است، اعلام نمی کنند.

به عنوان مثال جواد اوجی امروز درباره مقدار تخفیف نفت ایران به چین گفته که« مقدار آن کمتر از انگشتان دست است.» او در مورد بازارهای صادراتی به ذکر این جمله که« به ۱۷ کشور دنیا حتی کشورهای اروپایی نفت صادر می کنیم»، بسنده کرده است.

اما یک عضو مجمع تشخیص مصلحت گفته است که ایران روزانه ۲ میلیون دلار تخفیف از جیب مردم به چینی ها می دهد. با این حال ابهامات در مورد مساله صادرات نفت حالا پایش به مناظره های انتخابات ریاست جمهوری هم باز شده است.

سعید جلیلی یکی از دو نامزد راه یافته به دور دوم با اشاره به اینکه صادرات امروز نفت ما نزدیک به ۲ میلیون بشکه است، مدعی است که تحریم های نفتی در زمان برجام بیشتر بوده و ایران بدون برجام هم می تواند در بازارهای صادراتی نفت بفروشد.

مرتضی بهروزی فر کارشناس انرژی و عضو موسسه مطالعات بین المللی انرژی اما از زاویه دیگری به مساله تاثیر تحریم ها بر صنعت نفت ایران نگاه می کند. او که معتقد است ایران برای توسعه نیاز به ارتباط با دنیا دارد، می گوید: فرض را بر این بگذاریم که ترامپ در انتخابات پیروز نشود و رئیس جمهور بعدی آمریکا نسبت به فروش نفت ایران سخت گیری نداشته باشد، سوال من این است که آیا بدون ارتباط با دنیا می توان صنعت نفت کشور را توسعه داد.

مادامی که ما مشکلات خود را با دنیا حل نکنیم مشکلات ما در صنعت نفت هم ادامه خواهد داشت و خبری از توسعه نخواهد بود. بر اساس ادعای خود مسئولین صنعت نفت امروز به ۲۵۰ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد. آیا امکان این میزان سرمایه از داخل کشور وجود دارد. البته فرض محال که محال نیست، به همین دلیل فرض می کنیم که این میزان سرمایه را هم تامین کردیم، آیا تکنولوژی و زیرساخت مورد نیاز برای توسعه این صنعت را داریم.؟

او در بخش دیگری از سخنان خود درباره تخفیف های ایران برای فروش نفت، گفت: زمانی که روسیه تحریم شد، ما برای حفظ بازارهای صادراتی خود ناچار شدیم که نفت خود را ارزان تر از روسیه و به قیمت کمتر از ۶۰ دلار بفروشیم. در حالی که در آن روزها قیمت نفت در بازارهای جهانی بین ۸۰ الی ۸۵ دلار بود.

متن کامل گفتگوی خبرنگار ما با مرتضی بهروزی فر کارشناس انرژی و عضو موسسه مطالعات بین المللی انرژی را در ادامه می خوانید:

در حال حاضر نفت ایران به چه قیمتی فروخته می شود؟

با توجه به اینکه صادرات نفت ما به صورت غیر رسمی انجام می شود، فکر نمیکنم کسی غیر از برادران قاچاقچی اطلاع دقیقی از این موضوع داشته باشند.

اما ابهام دیگری که این روزها مورد توجه بسیاری از عموم مردم قرار گرفته این است که ایران برای فروش نفت خود چه میزان تخفیف می دهد؟

شاید این روزها مقدار تخفیف نفتی ایران کمتر شده باشد. اما نباید فراموش کرد زمانی که اروپا و آمریکا روسیه را تحریم و سقف ۶۰ دلاری برای نفت مسکو تعیین کردند، ایران ناچار بود که نفت خود را کمتر از ۶۰ دلار بفروشد. دلیلش هم ساده بود. چرا که چین که مهمترین بازارهای نفتی ایران در همه سال های گذشته بود، می توانست نفت مورد نیاز خود را از روسیه با قیمت ۶۰ دلار تامین کنند که برای چینی ها خیلی عدد جذابی بود. ضمن اینکه خرید از روسیه برای چینی ها جذاب تر و منطقی تر بود. چرا که روسیه همانند ایران در زمینه هایی همچون حمل و نقل و کشتی و بیمه و انتقال پول تحریم نبود و به همین دلیل دردسرهای تجارت با آن بسیار کمتر از ایران بود.

طبیعی بود که در چنین شرایطی ایران برای حفظ بازارهای سنتی و قدیمی خود ناچار بود که نفت خود را کمتر از قیمت روسیه در بازار عرضه کند. در واقع اگر متوسط قیمت نفت در آن روزها را ۸۵ دلار در نظر بگیریم می توان گفت که ایران چیزی حدود ۲۵ الی ۳۰ دلار برای فروش نفت تخفیف می داد.

وقتی تحریمی وجود ندارد، تخفیف هم دیگر معنی ندارد. در زمان برجام تخفیف هایی که ایران برای فروش نفت می داد تنها برای مساله بازاریابی بوده و به چند سنت محدود می شد. در واقع اسم این کار دیگر فروش با قیمت تخفیفی نیست، مساله، مساله بازاریابی است

اینکه گفته می شود در زمان برجام مقدار تخفیف های نفتی ایران خیلی بیشتر از زمان تحریم ها بوده، تا چه اندازه درست است؟

وقتی تحریمی وجود ندارد، تخفیف هم دیگر معنی ندارد. در زمان برجام تخفیف هایی که ایران برای فروش نفت می داد تنها برای مساله بازاریابی بوده و به چند سنت محدود می شد. در واقع اسم این کار دیگر فروش با قیمت تخفیفی نیست، مساله، مساله بازاریابی است.

اگر این وضعیت تا ۲ الی ۳ سال دیگر ادامه پیدا کند بی شک ناچار به جیره بندی گاز، بنزین و برق خواهیم بود. ضمن اینکه اگر تحریم ها ادامه داشته باشد، حتی امکان واردات هم نخواهیم داشت

وزیر نفت مدعی شده با توجه به ریل گذاری که برای صادرات انجام شده، هر دولتی در آمریکا سر کار بیاید مشکلی در زمینه صادرات وجود نخواهد داشت. به نظر شما در صورت پیروزی ترامپ در انتخابات، آیا بدون برجام و در شرایط تحریمی می توان فروش نفت ایران را در همین سطح نگه داشت؟

فرض را بر این بگذاریم که ترامپ در انتخابات پیروز نشد و رئیس جمهور بعدی آمریکا نسبت به فروش نفت ایران سخت گیری نداشته باشد، سوال من این است که آیا بدون ارتباط با دنیا می توان صنعت نفت کشور را توسعه داد. مادامی که ما مشکلات خود را با دنیا حل نکنیم مشکلات ما در صنعت نفت هم ادامه خواهد داشت و خبری از توسعه نخواهد بود. بر اساس ادعای خود مسئولین صنعت نفت امروز به ۲۵۰ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد. آیا امکان تامین این میزان سرمایه از داخل کشور وجود دارد. البته فرض محال که محال نیست، به همین دلیل فرض می کنیم که این میزان سرمایه را هم تامین کردیم، آیا تکنولوژی و زیرساخت مورد نیاز برای توسعه این صنعت را داریم؟

لازم به یادآوری است که پالایشگاه خلیج فارس بعد از امضای برجام موفق شد که مشکل تجهیزات خود را حل کرده و وارد مدار شود. همچنین فراموش نکنیم که کشور ما با بحران و نا ترازی شدید انرژی مواجه است. اگر این وضعیت تا ۲ الی ۳ سال دیگر ادامه پیدا کند بی شک ناچار به جیره بندی گاز، بنزین و برق خواهیم بود. ضمن اینکه اگر تحریم ها ادامه داشته باشد، حتی امکان واردات هم نخواهیم داشت. همانطور که شاهد هستیم به دلیل تحریم سیستم پولی و مالی قادر به دریافت پول خود از کشورهای چین، کره و حتی عراق هم نیستیم.