پدیده سالمند آزاری در سایه گرانی ها
فاطمه زهرا دارابی
افزایش دو درصدی موارد گزارش شده سالمند آزاری در پنج ماهه نخست سال جاری، تنها یک آمار ساده از سوی اورژانس اجتماعی بهزیستی نیست؛ بلکه زنگ خطری برای بررسی آسیبهای عمیق ساختاری در خانوادههای ایرانی است.
در حالی که جامعه با چالشهای بیسابقه در حوزه قیمتها و تورم مواجه است، فشار مضاعف بر دوش خانوادهها به شکلی نگرانکننده افزایش یافته است.
بحران معیشت و رشد هزینههای درمان، نگهداری و دارو، اکنون به یکی از محرکهای پنهان رفتارهای نامناسب با سالمندان تبدیل شده است.
وقتی منابع مالی خانواده با محدودیتهای جدی روبرو میشود، مدیریت هزینههای زندگی میتواند به شکلی ناخودآگاه، زمینه ساز رفتارهای تهاجمی، بیتوجهی یا حتی بهرهکشی مالی از سالمند شود.
مسئله اصلی تنها در افزایش آمار گزارشها خلاصه نمیشود؛ بلکه مسئله اصلی، ماهیت پنهان این آسیب اجتماعی است. وابستگی شدید سالمندان به فرزندان، ترس از طردشدگی و تلاش برای حفظ آبروی خانوادگی، باعث میشود بسیاری از موارد آزار جسمی، روانی یا غفلت، در سایه اختلافات خانوادگی مخفی بماند.
بنابراین، باید پرسید آیا رشد دو درصدی نشان از افزایش واقعای آسیب است یا صرفا افزایش آگاهی از خدمات اورژانس اجتماعی؟ اما حقیقت تلخ این است که در تقابل میان نیازهای معیشتی خانواده و حقوق کرامت انسانی سالمند، توازن به شدت به هم خورده و بحران اقتصادی، توان مراقبتی و روانی خانوادهها را به شدت فرسوده کرده است.
سرپرست معاونت اورژانس اجتماعی مرکز فوریتهای اجتماعی، پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد بهزیستی کشور از افزایش دو درصدی سالمندآزاری در ۵ ماهه اول سالجاری نسبت به زمان مشابه در سال گذشته خبر داد.
با توجه به آمار ثبت شده در اورژانس اجتماعی در ۵ ماهه اول سالجاری نسبت به زمان مشابه در سال گذشته با ۲ درصد رشد در این زمینه روبرو بودهایم که تغییر قابل توجهی در موارد سالمندآزاری نبوده است
«فاطمه سلطانی» سرپرست معاونت اورژانس اجتماعی مرکز فوریتهای اجتماعی، پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد بهزیستی کشور در خصوص پدیده سالمند آزاری در جامعه گفت: با توجه به آمار ثبت شده در اورژانس اجتماعی در ۵ ماهه اول سالجاری نسبت به زمان مشابه در سال گذشته با ۲ درصد رشد در این زمینه روبرو بودهایم که تغییر قابل توجهی در موارد سالمندآزاری نبوده است.
وی افزود: البته باید توجه داشت که اطلاعات اورژانس اجتماعی صرفا بر اساس تعداد تماسها و موارد گزارش شده به اورژانس اجتماعی است و نمیتوان آن را به تنهایی معیاری برای میزان شیوع سالمندآزاری در استانها دانست و آنها را رتبهبندی کرد، زیرا میزان آگاهی مردم از خدمات اورژانس اجتماعی، تمایل به گزارش موارد و تفاوتهای جمعیتی و اجتماعی استانها نیز میتواند بر تعداد تماسهای ثبت شده تأثیرگذار باشد.
سرپرست اورژانس اجتماعی بهزیستی خاطرنشان کرد: سالمندآزاری یکی از آسیبهای اجتماعی پنهان است که ممکن است به شکلهای مختلفی از جمله آزار جسمی و روانی، بیتوجهی و غفلت، بهره کشی مالی، تحقیر، طردشدگی یا سلب حقوق و کرامت سالمند بروز پیدا کند.
سلطانی اظهار کرد: در برخی خانواده ها، رفتارهایی مانند محدود کردن ارتباطات سالمند، کنترل امور مالی، بیتوجهی به نیازهای روزمره و دریافت خدمات تخصصی، به عنوان مسائل عادی خانوادگی تلقی میشود و همین امر میتواند موجب پنهان ماندن سالمند آزاری شود.
همچنین وابستگی سالمند به فرزندان و اعضای خانواده، نگرانی از طرد شدن، تشدید اختلافات خانوادگی و حفظ آبروی خانواده، از عواملی است که میتواند سالمندان را از بیان مشکلات خود و مراجعه به مراکز اورژانس اجتماعی بازدارد.
به گفته وی از سوی دیگر، مشکلات اقتصادی و افزایش هزینههای مراقبت، درمان و دارو و همچنین نگهداری از سالمند میتواند فشار مضاعفی بر خانوادهها وارد کند و در برخی موارد زمینه ساز رفتارهای نامناسب با سالمند شود.
محدودیت منابع مالی خانواده نیز ممکن است دسترسی سالمند به برخی خدمات و حمایتهای تخصصی را کاهش دهد.
سلطانی توضیح داد: در همین راستا، اورژانس اجتماعی از طریق خط ۱۲۳، مراکز مداخله در بحران و خدمات سیار تلاش میکند، موارد نیازمند مداخله را شناسایی کرده و متناسب با شرایط، خدمات تخصصی روان شناختی، مددکاری اجتماعی و حمایتهای لازم را ارائه دهد.
سرپرست اورژانس اجتماعی بهزیستی کشور در پایان گفت: افزایش آگاهی عمومی نسبت به مصادیق سالمندآزاری و آشنایی خانوادهها و خود سالمندان با مسیرهای دریافت حمایت، میتواند نقش مهمی در شناسایی به موقع موارد و پیشگیری از تشدید آسیبها داشته باشد.
شهروندان میتوانند در صورت مواجهه با موارد سالمند آزاری گزارش آن را از طریق خط تلفن ۱۲۳ به اورژانس اجتماعی اعلام کنند تا پیگیری و بررسی وضعیت و حمایتهای مورد نیاز از سالمند توسط تیمهای اورژانس اجتماعی صورت پذیرد.
