کارآگاه خصوصی یک الزام برای جامعه امروز 

دکتر غلامحسین بیابانی؛ دبیر انجمن توسعه مطالعات علوم و نوآوری کارآگاهی ایران

شکل گیری کارآگاهان خصوصی به دلایل مختلفی اتفاق افتاده است. نابرابری جرم و توانایی پلیسها در رسیدگی به نیازهای مربوط به امنیت عمومی ممکن است فضایی را ایجاد کند که در آن نهادهای خصوصی به دنبال پر کردن فضای خالی موجود هستند.

تنوع و گسترش تهدیدهای پیش روی مردم یا اموال عمومی منجر به موقعیتی می‌شود که در آن مقامات دولتی نمی‌توانند نسبت به تغییرات واکنش نشان دهند زیرا ظرفیت‌های آنان کافی نیستند بنابراین افراد مجبورند تا به کنشگران خصوصی مراجعه کنند که فعالیت‌های حرفه‌ای‌شان به رسیدگی به نیازهای امنیتی عموم مردم مربوط است.

یکی از انواع خدمات تجاری فراهم شده توسط این نهادهای خصوصی مربوط به رسیدگی به نیازهای امنیتی عموم، فعالیت‌های کارآگاه خصوصی است. فعالیت‌های مربوط به رسیدگی به نیازهای امنیتی یک شخص را نباید با تنگ‌نظری مورد ملاحظه قرار داد.

خدمات امنیتی به حفاظت از جرائم محدود نمی‌شوند. خدمات امنیتی به حفاظت در برابر برخوردهای غیرمنصفانه و غیراخلاقی، حفاظت در برابر مجموعه‌ای از حوادث، خطاها یا از دست رفتن مسائل محرمانه‌ تجاری یا تکنولوژیکی نیز مربوط هستند.

اهمیت کارآگاه خصوصی این است که می تواند توسط افراد یا گروه ها استخدام شود تا خدمات تحقیقی کارآگاهی انجام دهد و معمول ترین استفاده به فردی اشاره دارد که تحقیقی را برای یک مشتری در ازای مبلغی انجام میدهد. ایده کارآگاه خصوصی می تواند بسط داده شود به کارکنان یک کمپانی عادی که تحقیقاتی در مورد جرم یا برای پیشگیری از جرائم کارکنان یک شرکت یا مشتریان آنان انجام می دهد. کارآگاهان خصوصی اغلب برای وکلا در پرونده های جنایی یا مدنی کار می کنند. اما کارآگاهان خصوصی مدت مدیدی است که در کشورهای مختلف خدماتی را ارائه می‌نمایند.

برخی کشورها در کنار کارآگاه واقعی بنا به شرایط بخشی از پرونده ها را برای رسیدگی به کارآگاهان خصوصی واگذار میکنند. که این نیازمند قوانین جداگانه میباشد. زیرا باید مشخص شود چه پرونده هایی بایستی توسط کارآگاه خصوصی رسیدگی شود، همکاری این دو نهاد و ارتباط آنها بایستی چگونه تعریف شود. آیا کارآگاهان خصوصی می توانند مجرمین و متهمان را دستگیر و بازداشت نمایند؛ و یا فقط به جمع آوری اطلاعات در کنار کارآگاهان واقعی به انجام ماموریت می پردازند.

بر این اساس، زمانی که برای ارائه خدماتی به یک کارآگاه خصوصی مراجعه می‌شود، ممکن است اطلاعات فردی مهمی به او سپرده شود، اعطای دسترسی به چنین داده‌هایی دارای اهمیت می باشد؛ لازم است تا با مسائل مربوط به همکاری متقابل بین کارآگاهان خصوصی و مقامات دولتی رسیدگی شود تا از موقعیتی اجتناب شود که در آن، در جمع‌آوری مدارک برای یک پرونده، کارآگاهان خصوصی ممکن است در تحقیقات پیش از دادگاه مداخله کنند. برای تمامی دلایل ذکر شده، فعالیت‌های کارآگاهی خصوصی باید بوسیله قانونی جدا تنظیم شوند. شرایط کار کارآگاهان خصوصی در کشورهای مختلف را متفاوت است.

زیرا توجه خاصی به ویژگی‌های فعالیت کارآگاه خصوصی در کشورهای مانند: انگلستان، آلمان و ایالات متحده شده است که در آن‌ها کارآگاهان خصوصی فرصت‌هایی عالی دارند و در حقیقت مکمل ادارات مجری قانون هستند. مطالبه فزآینده‌ معطوف به خدمات کارآگاهی و حفاظتی نیازی برای رشد فعالیت کارآگاهی و حفاظت خصوصی ایجاد کرده است.  درحالی‌که فعالیت حفاظتی خصوصی بومی مدت‌ها است که با موفقیت در حال گسترش است، رشد فعالیت کارآگاه خصوصی به تازگی شروع شده است.

در چنین شرایطی، نیاز به معرفی تجربه خارجی با انطباق خاص با قوانین، اقتصاد و حقایق اجتماعی و در نظر گرفتن دیدگاه‌هایی برای توسعه‌ این حوزه اهمیتی خاص دارد.