رمز ارزها جایگزنی دلار و یورو

محسن رضائی صدرآبادی/ کارشناس اقتصادی

در نظام اقتصادی، دو نحله اصلی به نام متالیسم و چارتالیسم داریم و این دو مکتب ناظر به مبانی نظریه خود چند سؤال تبیین کرده‌ و به آن پاسخ داده‌اند؛ از جمله سؤالات محوری که این دو به آن پرداخته‌اند، کارکرد و ماهیت محوری پول، منشا پول و اینکه از کجا می‌آید؟ متالیسم‌ها می‌گویند ارزش پول به کالای مورد استفاده و یا ارزش فلزی است که پشتوانه او هست. معتقدند پول در هر جهت پشتوانه داشته باشد که یا کالایی و یا فلزاتی مثل طلا است.

ما معتقدیم در نظام اسلامی یکسری اهدافی مبتنی بر مبانی وجود دارد که در مجموع نام آن را اصول می‌گذاریم؛ این اصول عبارتند از: حق، عدل و قوام. محیطی بر این نظام حاکم است که همان چارچوب ثابت شریعت و شامل یکسری مبانی و قواعد می‌شود که ربط مستقیم با نظامات اقتصادی و سیاس و اجتماعی اسلامی ندارد ولی از دل این مبانی می‌توانیم گزاره‌های ارزشی و هنجاری به دست آوریم؛ مثلا ما براساس اصل حق و عدل در نظام پولی باید تناظر بین بخش حقیقی و اسمی اقتصاد برقرار کنیم.

براساس شروط اسلامی در حوزه پولی، اساسا پول یا باید ارزش ذاتی داشته باشد و یا اگر کالایی و مسکوک فلزی نبود و پشتوانه نداشت و امری اعتباری بود، باید در عالم واقع ما به ازاء ارزشمند داشته باشد؛ اعتباریات علامه طباطبایی و به تبعیت از آن شهید مهطری، چه امر اعتباری را ما به ازاءدار و معتبر می‌دانند؟ ما چراغ راهنمایی را به عنوان اعتبار در نظام حقوقی خود پذیرفته‌ایم و اثر آن در عالم واقع به این اعتبار قوت و قدرت بخشیده و مردم آن را مراعات می‌کنند. اعتبارکردن بدون مابه ازاء مورد قبول اسلام نیست.

برخی کشورها دنبال ایجاد رمز بین دولت‌ها هستند و ما هم پیشنهاداتی ارائه می‌دهیم که یکی از آنها نفت و گاز برای پشتوانه رمز ارز ملی و بین دولی است؛ البته اگر نفت پشتوانه رمزارز ملی باشد، تنازع بین بخش اسمی و حقیقی آن مجهولاتی ایجاد می‌کند زیرا بشکه‌های نفت یا استحصال شده و روی زمین هستند که ما نمی‌توانیم آن را نگهداری کنیم(مثلا ونزوئلا براساس ذخایر نفتی خود پشتوانه قرار داده و تخمین زده است) یا استحصال نشده است که مشخص نیست چه مقدار آن قابل استحصال است و باید این ابهامات رفع شود.

بانک مرکزی می‌تواند با ادغام چند مدل پشتوانه پولی مانند طلا، نفت و… سبدی از دارایی‌ها را پشتوانه پول ملی قرار دهد و قدم به قدم با توسعه این سبد آن را در نظام بین‌المللی هم مورد استفاده قرار دهد که معتقدم مورد استقبال کشورهای متحد ما قرار خواهد گرفت زیرا آنها نفت و طلا و دینار و… دارند و می‌توانند در نظام بانکی خودشان این‌ها را پشتوانه قرار دهند و می‌توانیم دلار و یورو و هر پول دیگری را در مبادلات منطقه‌ای و در تعامل با کشورهای متحد خودمان، حذف کنیم که متاسفانه این اراده در دولت قبل وجود نداشت و دولت جدید می‌تواند این کار را انجام دهد.

یکی از مباحثی که امروز مطرح می‌شود، این است که اساسا رمزارزها پول تلقی می‌شوند یا خیر؟ ولی به این موضوع در این مقاله پرداخته نشده است.

همچنین منابعی که مورد استناد قرار گرفته است، دست اول نیست و بعضا استنادات نامعتبری انجام شده است. برخی براهین به کار رفته هم کافی به نظر نمی‌رسد.

موضوع دیگر اینکه باید مقداری دقیق‌تر وارد دستورالعمل‌های مرتبط با کارآیی رمزارزها بشویم، این است که آیا این دستورالعمل‌ها با مبانی فقهی ما سازگار است یا خیر؟ و اگر نیست باید دستورالعمل‌هایی انتخاب شود که یا مورد نقد علمای اسلامی قرار نگیرد و یا کمتر مورد نقد باشد. اگر پیشنهادات قرار است کارآ باشد، باید عمیق‌تر و دقیق‌تر به جهت اسلامی بررسی شود.