کوچ اجباری عشایر از چرخه تولید

مریم غدیرپور

تحلیل تحولات اخیر در بازار پروتئین کشور نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری در حوزه تنظیم بازار کالاهای اساسی به نقطه بن‌بست محاسباتی رسیده است؛ وضعیتی که در آن جهش نرخ ارز و تورم عمومی نه تنها قدرت خرید جامعه را سرکوب کرده بلکه سازوکار واردات ارزان‌قیمت را نیز از توجیه اقتصادی خارج ساخته است.

در همین زمینه روح‌الله زحمتکش؛ معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی دیروز در گفت‌وگو با رسانه‌ها با اشاره به شرایط بازار و تغییر معادلات قیمتی اظهار کرد: تصمیم‌گیری درباره واردات باید با در نظر گرفتن قیمت جهانی، نرخ ارز، توان تولید داخلی و تغییر الگوی مصرف خانوارها انجام شود.

این اظهارات در واقع اذعان تلویحی متولیان بخش کشاورزی به سقوط سرانه مصرف گوشت قرمز در سفره طبقات مختلف به دلیل فشارهای تورمی و تخلیه حباب تقاضا ناشی از کاهش قدرت خرید است.

واردات با نرخ فعلی ارز صرفه اقتصادی سابق را ندارد

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی با تشریح بن‌بست واردات و افزایش هزینه‌های فرامرزی تصریح کرد: کشورهای اطراف ایران از بازارهای ثروتمندی برخوردارند و دام زنده در برخی کشورهای همسایه تا حدود ۷ دلار خریداری می‌شود؛ از سوی دیگر حتی قیمت پیشنهادی برای واردات دام‌های حذفی یا گاوهای پاکستانی نیز به کمتر از ۵ دلار نمی‌رسد که پس از افزودن هزینه‌های حمل‌ونقل و توزیع، گوشت وارداتی با نرخ ارز فعلی تفاوت چندانی با گوشت تولید داخل نخواهد داشت.

این اعتراف آشکار نشان می‌دهد که جهش ارزی امکان دسترسی به پروتئین ارزان را حتی از مسیر واردات گوشت منجمد مسدود کرده و سیاست تنظیم بازار با ابزار واردات دیگر کارایی پیشین را ندارد.

شکاف عمیق میان قیمت نهاده دامی و نرخ نهایی فروش

از طرف دیگر بخش تولید در داخل کشور نیز زیر فشار کمبود و گرانی نهاده و علوفه توان استمرار تولید انبوه را از دست داده و انگیزه دامداران برای پرواربندی به شدت تحلیل رفته است.

شکاف عمیق میان قیمت نهاده دامی و نرخ نهایی فروش، تولیدکنندگان داخلی را در تنگنای شدید قرار داده و خروج غیررسمی دام به بازارهای منطقه را به دلیل جذابیت ارزی تشدید کرده است؛ رخدادی که تداوم آن به معنای تضعیف بیشتر پایه تولید در کشور خواهد بود.

پایش روندها در روزنامه عصر اقتصاد نشان می‌دهد که گره‌زدن ثبات بازار به سرکوب تقاضا ناشی از تورم و هم‌زمان بی‌توجهی به بحران تأمین نهاده برای تولیدکنندگان، چرخه معیوبی را پدید آورده است.

دولت که پیش از این با واردات گوشت منجمد کسری بازار را مهار می‌کرد، اکنون با ارز جهش‌یافته‌ای روبه‌رو است که واردات ارزان را ناممکن کرده است؛ بنابراین تا زمانی که معضل کمبود نهاده و بی‌ثباتی ارزی حل نشود، سیاست‌گذار توان کنترل هم‌زمان تولید و قیمت را نخواهد داشت.

سایه خشکسالی بر دام عشایر

فرشاد یاسمی مدیرکل امور عشایر ایلام در گفت‌وگو با عصر اقتصاد تصریح کرد: خشکسالی پی‌درپی و کمبود منابع آبی در کنار بحران مزمن تامین نهاده دامی موجب شده است توان تولیدی عشایر به شدت کاهش یابد.

وی افزود: فشارهای شدید محیطی بر زندگی عشایری باعث شده است این قشر زحمتکش نتواند پاسخگوی تقاضای گسترده ملی باشد.

باید اذعان داشت علاوه بر چالش نهاده که پیشتر مطرح بود، خشکسالی به عنوان دومین رکن تخریب‌گر زیرساخت‌های دامپروری کشور ظاهر شده است و این دو عامل هم‌زمان موجب شده است تولید گوشت قرمز کشور روند نزولی بگیرد و امنیت غذایی تحت تاثیر مستقیم قرار گیرد.

۹۰ درصد دام سبک در تله کمبود نقدینگی

مدیرکل امورعشایر ایلام تصریح کرد: ساختار پرورش دام در مناطق روستایی و عشایری کاملا سنتی است؛ به طوری که نزدیک به ۹۰ درصد دام سبک کشور در همین واحدهای خرد نگهداری می‌شود و تنها ۱۰ درصد تولید در اختیار مجموعه‌های صنعتی و نیمه‌صنعتی قرار دارد، اما همین بخش اعظم با موانع ساختاری بی‌شماری دست به گریبان است.

وی افزود: سیاست‌های مالی و بانکی هیچ تناسبی با واقعیت‌های زیست عشایری ندارد و نظام بانکی به جای سنجش توان تولیدی و ظرفیت مولد، دریافت تسهیلات را به ارائه وثایق ملکی سنگین و ضامن‌های متعدد گره زده است؛ رویکردی که جوانان و تولیدکنندگان بومی را از چرخه دریافت سرمایه در گردش محروم می‌سازد و به خروج نیروهای مستعد از چرخه تولید دامی منجر می‌شود.

حذف ارز ترجیحی و تشدید بحران خوراک دام

یاسمی در ادامه اظهار کرد: حذف ارز ترجیحی بدون پیش‌بینی تمهیدات جبرانی، قیمت نهاده‌های اساسی نظیر کنسانتره دامی را به ارقام سرسام‌آوری رسانده است؛ وضعیتی که توان مالی جامعه عشایری را برای تغذیه دستی دام‌ها به صفر نزدیک می‌کند. وی تاکید کرد: تعادل اقتصادی در این بخش کاملا به هم خورده است و هزینه خرید خوراک با درآمد حاصل از فروش محصول نهایی همخوانی ندارد.

وی خاطرنشان کرد: مادامی که منابع اعتباری ارزان و سرمایه در گردش مناسب در اختیار دامداران سنتی قرار نگیرد، این جامعه مولد توان تاب‌آوری در برابر هزینه‌های روزافزون خوراک دام و پیامدهای خشکسالی را نخواهد داشت؛ پیامد مستقیم این روند فرسایشی، کاهش جمعیت دام و به خطر افتادن امنیت غذایی کشور خواهد بود.

کلام آخر

ترکیب شوم تنش‌های بین‌المللی، خشکسالی و نوسانات شدید ارزی، مسیرهای تامین گوشت قرمز را به بن‌بست کشانده است.

در شرایطی که واردات به دلیل جهش نرخ ارز دیگر صرفه اقتصادی ندارد و تولید داخلی نیز تحت فشار کمبود نهاده و خشکسالی‌های پی‌درپی با بحران جدی روبه‌رو است، امنیت غذایی کشور در وضعیت هشدار قرار دارد.

عشایر و دامداران سنتی به عنوان تامین‌کنندگان اصلی دام سبک و سنگین، اکنون در بی‌پناهی مطلق رها شده‌اند و توان رسیدگی به گله‌های خود را ندارند.

همچنین سقوط سرانه مصرف گوشت، نشان‌دهنده فاجعه در قدرت خرید مردم است. مسئولان وزارت جهاد کشاورزی که تا امروز در تدبیر وضعیت واردات یا حمایت عملی از تولید ناتوان بوده‌اند، گام موثری برنداشته‌اند.

تداوم این بی‌عملی در نیمه دوم سال، زنگ خطر جهش دوباره قیمت‌ها را به صدا درآورده است و بازار پروتئین کشور در معرض التهاب غیرقابل کنترل قرار دارد.