ایدرو در گذار تاریخی؛ از مدیریت بحران تا معماری توسعه
اصغر حق پناه؛ قائم مقام رئیس هیئت عامل ایدرو
26 تیرماه پنجاه و نهمین سالگرد تاسیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران ( ایدرو ) ، فرصتی است برای بازگشت به یک پرسش اساسی اینکه نهادهای توسعهای ایران تا چه اندازه توانستهاند خود را با الزامات دنیای جدید هماهنگ کنند؟ ایدرو به عنوان کهنترین نهاد توسعه صنعتی کشور، این روزها در میانه یک گذار تاریخی قرار دارد؛ گذاری از کارخانهسازی صرف به معماری توسعه.
مأموریت اولیه ایدرو، ساخت و توسعه ظرفیتهای بنیادین صنعتی بود و این نهاد در آن دوران کارنامه قابل قبولی از خود به جای گذاشت. اما با عبور از آن مقطع و ورود به عصر رقابت فناورانه، پرسش اینجاست که آیا همان مدل مدیریتی و ساختاری هنوز جواب میدهد؟
تجربه صنعتی ایران نشان داده که صرفِ بازسازی فیزیکی و جایگزینی ماشینآلات فرسوده، پاسخگوی نیاز امروز نیست. آنچه این روزها در ایدرو دنبال میشود، نوعی «بازآفرینی» در مفهوم توسعه صنعتی است.
در این نگاه جدید، نوسازی نه یک اقدام مقطعی و واکنشی، که یک فرآیند مستمر مبتنی بر ارتقای تکنولوژی، اصلاح ساختار مدیریتی و بازمهندسی فرایندها تعریف میشود.به بیان دیگر، ایدرو امروز به دنبال آن است که از نقش «مجری صرف» خارج شده و به «تسهیلگر تحول» تبدیل شود.
این تغییر رویکرد به معنای فاصله گرفتن از بنگاهداری مستقیم و حرکت به سمت سیاستگذاری، طراحی مدلهای توسعه و هدایت زنجیرههای ارزش است.
یکی از مهمترین چالشهایی که این روزها گریبان صنعت ایران را گرفته، ناترازی انرژی است. در چنین شرایطی، ایدرو بهینهسازی مصرف انرژی را به عنوان یک «پیوست الزامی» برای تمام پروژههای خود تعریف کرده است. این به آن معناست که دیگر هیچ طرح توسعهای بدون در نظر گرفتن شاخصهای بهرهوری انرژی تصویب و اجرا نخواهد شد.
چه در نوسازی ناوگان حملونقل و چه در احیای خطوط تولیدی، هدف غایی کاهش هزینههای پنهان تولید از طریق بهینهسازی است. انرژی در این نگاه، دیگر یک مسئله جانبی نیست؛ به یکی از شاخصهای اصلی حکمرانی صنعتی تبدیل شده است.
شاید مهمترین نکتهای که در رویکرد جدید ایدرو قابل تأمل است، تأکید بر تفکیک نقشهاست. در این مدل، سیاستگذار، مالک و مدیر اجرایی نباید در یک نقطه جمع شوند. هر کدام باید کارکرد مستقل و حرفهای خود را داشته باشند.
این رویکرد، ایدرو را از یک سازمان صرفاً اجرایی به یک «نهاد توسعهگر» نزدیک میکند؛ نهادی که نه با تغییر مدیر یا بودجه، که با قواعد پایدار حکمرانی معنا پیدا میکند. به همین دلیل، گفتگوهای جدی در مورد جایگاه ایدرو در ساختار تصمیمگیری صنعتی کشور در جریان است.
در شرایطی که اقتصاد ایران با فشارهای بیرونی و محدودیتهای ساختاری مواجه است، نیاز به نهادهایی که بتوانند «تابآوری صنعتی» را افزایش دهند، بیش از همیشه احساس میشود. ایدرو با تکیه بر تجربه تاریخی خود و با بهرهگیری از توان متخصصان داخلی، در صدد است پلی میان تجربههای گذشته و الزامات صنعت آینده بسازد.
محور اصلی این مسیر، همافزایی میان دولت، بخش خصوصی و شرکتهای دانشبنیان است. موفقیت این مدل جدید، در گرو آن است که ایدرو بتواند استقلال نسبی، مأموریت روشن و منطق حرفهای خود را حفظ کند.
در غیر این صورت، هرگونه تلاش برای نوسازی صنعتی، به احیای موقتی منجر خواهد شد که تجربه تلخ آن را در دهههای گذشته بارها دیدهایم.
