بحران دیزل، خطرناکتر از نفت خام
مریم غدیرپور
روز گذشته دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا از احتمال افزایش بهای گازوئیل خبر داد و این هشدار موج تازهای از نگرانی را در محافل اقتصادی جهان پدید آورد، زیرا قاطبه تحلیلگران ارشد انرژی معتقدند که جهش نرخ گازوئیل پیامدهایی به مراتب سنگینتر و مخربتر از گرانی بنزین در پی دارد.
از آنجا که این سوخت استراتژیک شریان اصلی شبکه حمل کالا، ترانزیت جادهای، توزیع مواد غذایی و فعالیت صنایع زیرساختی به شمار میرود، هرگونه جهش نرخ آن در ایالات متحده شوک عمیق تورمی به ساختار اقتصادی آن کشور تحمیل میکند و هزینههای نهایی تولید را در سراسر بازار جهانی بالا میبرد.
در این میان اقتصاد ایران نیز از منظر ژئوپلیتیک و مدیریت مصرف در معرض چالش جدی قرار میگیرد، چرا که همزمان با افزایش نرخ بنزین، ارزان ماندن بهای گازوئیل شکاف قیمتی عمیقی با مرزهای پیرامونی ایجاد میکند و انگیزه خروج غیرقانونی و قاچاق این دارایی حیاتی را به شدت افزایش میدهد.
بر همین اساس، روزنامه «عصر اقتصاد» بر آن شد تا در گفتگو با صاحبنظران این حوزه، پیامدهای چندوجهی گرانی گازوئیل را بر تورم اقتصاد بینالملل و آینده بازار داخلی به دقت واکاوی کند.
گرانی گازوئیل خطرناک تر از بنزین
علی صادقی کارشناس حوزه انرژی در گفتگو با عصر اقتصاد ابعاد پیچیده بازار سوخت را واکاوی کرد.
وی تصریح کرد: در صورت عادیسازی جریان کشتیرانی در تنگه هرمز و مسیرهای صادراتی خلیج فارس، بها نفت خام میتواند فاصله مناسب با سطوح قیمتی بالا صد دلار پیدا کند و وارد فاز کاهشی شود.
صادقی هشدار داد: گازوئیل لزوماً با همین سرعت ارزان نمیشود. روند بازسازی ذخایر استراتژیک و افزایش ظرفیت پالایشی جهان زمان میطلبد. درنتیحه حتی در صورت تداوم افت قیمت نفت خام، اگر پالایشگاهها همچنان با محدودیت عملیاتی یا برنامه تعمیرات مواجه باشند، حاشیه سود فرآوردهها در سطوح بالا باقی میماند.
وی بر این باور است همین واقعیت بنیادین سبب شده تا بازار دیزل فعلاً برای سیاستگذاران و تحلیلگران بازارها جهانی نگرانکنندهتر از بازار نفت خام تلقی شود. گره کور عرضه دیزل به سادگی با بازگشت ثبات به خلیج فارس باز نمیشود. ریسک تداوم تورم فرآوردهها همچنان متغیر کلیدی در معادلات انرژی باقی میماند.
هزینه حمل، محرک تورم جهانی
این کارشناس حوزه انرژی به ابعاد گوناگون تاثیر افزایش بهای گازوئیل بر بازارها پرداخت. وی تاکید کرد: بالا رفتن قیمت این سوخت استراتژیک، مستقیم هزینه حمل کالا را دگرگون میسازد.در نتیجه با بالا رفتن هزینه حمل و نقل، تورم در آمریکا و اروپا شتاب میگیرد.
علاوه بر این، این پدیده زنجیره تامین جهانی را با بحران مواجه میسازد. کالاها به دلیل افزایش قیمت سوخت ناوگان باری، گرانتر به دست مصرفکننده میرسد.
این روند قدرت خرید شهروندان را به شدت کاهش میدهد. این کارشناس حوزه انرژی معتقد است: این وضعیت بازارها را به شدت تحت فشار میگذارد. گرانی سوخت دیزل به معنای افزایش بهای تمام شده تمام اقلام است. این چالش، سیاستگذاران اقتصادی را در یک تنگنا قرار میدهد.
ترامپ و تصمیم توقف صادرات
بنابراین دونالد ترامپ برای مهار این بحران دست به کار شده است. وی قصد دارد دستور توقف صادرات را صادر کند. دلیل اصلی این تصمیم واضح است: گرانی گازوئیل شوک تورمی به اقتصاد آمریکا وارد میآورد و در نتیجه افزایش هزینهها در بخش حمل و نقل، فشار سنگینی بر اقتصاد داخلی آن کشور وارد میسازد.
این اقدام با هدف کنترل قیمتها و مهار تلاطمهای تورمی پیگیری میشود. در نهایت، بازارها جهانی با دقت بالا در انتظار سرانجام این تصمیم راهبردی باقی میمانند.
قصه پرغصه گازوئیل در ایران
این کارشناس خبره حوزه انرژی در بخش دیگر سخنان خود به واکاوی وضعیت بازار سوخت در داخل پرداخت.
وی تصریح کرد: در ایران اتفاقی کاملاً برعکس معادلات جهانی رخ میدهد. در سایه گرانی بنزین و افزایش نرخ سهمیه سوم، گازوئیل همچنان روی رقم ۳۰۰ تومانی ثابت مانده است.
در نتیجه این تثبیت دستوری، شکاف قیمتی عمیقی با بازارهای پیرامونی پدید میآید. بنابراین این ارزان ماندن غیرمنطقی، زمینه خروج غیرقانونی و قاچاق این سرمایه ملی را به کشورهای همسایه به شدت تقویت میکند.
علاوه بر این، جریان قاچاق سازمانیافته برای همسایگان نیز چالشهای امنیتی و اقتصادی تازهای ایجاد میسازد.
از سوی دیگر این کارشناس خبره حوزه انرژی تاکید کرد: در ساختار لجستیک و ترانزیت ایران، بنزین به عنوان متغیر پایه عمل میکند.
بنابراین افزایش بهای بنزین بر هزینههای حمل و نقل اثر مستقیم گذاشته است. این جهش هزینهها در قالب شوک تورمی تازه به بدنه اقتصاد کشور منتقل میشود.
در نهایت وی هشدار داد: عدم توازن قیمتی در سبد سوخت، فشار تورمی بخش حمل را دوچندان میسازد و سرمایههای کشور را از مسیر قاچاق به هدر میدهد.
کلام آخر
در جمعبندی نهایی بازار سوخت، کارشناسان به متغیرهای کلیدی آینده اشاره دارند: چنانچه بها نفت خام بار دیگر وارد مدار صعودی شود، بازار گازوئیل با بحران مضاعف کمبود عرضه مواجه میگردد.
از آنجا روند بازسازی ذخایر استراتژیک و توسعه ظرفیت پالایشگاهها فرایندی زمانبر است، حاشیه سود فرآوردهها در سطوح بسیار بالا تثبیت میشود. بنابراین افزایش نرخ دیزل، شوک تورمی سنگینی به شبکه لجستیک بینالملل وارد میآورد و هزینههای نهایی تولید کالا را در سراسر جهان به اوج میرساند.
علاوه بر این، تداوم این وضعیت در عرصه داخلی، زنگ خطر جدی برای مدیریت سوخت کشور به صدا درمیآورد. با جهش قیمتها جهانی و تثبیت دستوری گازوئیل روی ارقام ناچیز، فاصله قیمتی با همسایگان عمیقتر میشود.
در نتیجه این شکاف، حجم تاراج و خروج غیرقانونی این فرآورده حیاتی از مرزها شتاب بیسابقهای میگیرد.
بر این اساس سیاستگذاران ناگزیر به بازنگری اساسی در ساختار توزیع و اصلاح نامتعادلی سبد انرژی هستند؛ در غیر این صورت اقتصاد کشور توأمان با خسارت ناشی از قاچاق و فشار تورمی بخش حمل روبهرو میماند.
