تراز تازه برق و گاز در آزمون ناترازی انرژی
آیدا برخورداری
زمستان ۱۴۰۴ در حالی به روزهای پایانی خود نزدیک میشود که شبکه انرژی کشور، برخلاف سالهای پرتنش گذشته، یکی از آرامترین دورههای تأمین برق و گاز را پشت سر گذاشته است.
عبوری که بدون اعمال خاموشی برنامهریزیشده برای مشترکان خانگی رقم خورد و در عین حال، تولید صنعتی نیز نهتنها متوقف نشد، بلکه با رشد همراه بود.
این تجربه کمسابقه، حاصل همافزایی میان وزارتخانههای نفت و نیرو، افزایش تولید، مدیریت مصرف و اصلاح تدریجی حکمرانی انرژی است، مجموعهای از اقدامات که تصویری متفاوت از زمستانهای پیشین ترسیم کرد.
در حالی که افزایش طبیعی تقاضای انرژی در فصل سرد همواره فشار مضاعفی بر شبکه برق کشور وارد میکند، شبکه برق ایران تا این مقطع از زمستان ۱۴۰۴ بدون اعمال خاموشی برای مشترکان خانگی مدیریت شده است.
مقایسه این وضعیت با زمستان ۱۴۰۳ از بهبود معنادار در تأمین برق حکایت دارد. عباس علیآبادی، وزیر نیرو، کاهش روند مصرف برق در زمستان امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته را یکی از عوامل اصلی این موفقیت میداند؛ دستاوردی که در شرایط رشد ذاتی تقاضای انرژی در فصل سرد، اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
وزارتخانههای نفت و نیرو با افزایش تولید، مدیریت مصرف و تأمین پایدار سوخت توانستند زمستان ۱۴۰۴ را بدون خاموشی و بحران انرژی پشت سر بگذارند و الگوی جدیدی رقم بزنند
بررسیها نشان میدهد مهار مصرف، بهویژه در بخشهای غیرمولد، باعث شد رشد مصرف انرژی در این حوزهها به نزدیک صفر برسد. این در حالی است که همزمان، برق تحویلی به بخش صنعت نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۷ درصد افزایش یافت. چنین ترکیبی، رشد تولید صنعتی در کنار حذف خاموشی خانگی، یکی از تفاوتهای شاخص زمستان ۱۴۰۴ با سالهای گذشته بهشمار میرود.
در سوی تولید، نیروگاههای حرارتی ستون فقرات پایداری شبکه برق بودند. عظیم اعتمادی، مدیرعامل شرکت برق حرارتی، از افزایش سهدرصدی تولید این نیروگاهها نسبت به سال گذشته خبر داده و اعلام کرده است که انرژی از دسترفته در این بخش ۱۱ درصد کاهش یافته است. این کاهش نه صرفاً با احداث نیروگاههای جدید، بلکه از مسیر افزایش آمادگی واحدها، کاهش نرخ خروج اضطراری، سنکرون واحدهای گازی و بخار جدید و رفع محدودیتهای سوختی محقق شد؛ اقدامهایی که ظرفیت عملی تولید را در حساسترین ماههای سال حفظ کرد.
افتتاح بیش از ۷۰۰ مگاوات واحد نیروگاهی جدید
در همین چارچوب، افتتاح بیش از ۷۰۰ مگاوات واحد نیروگاهی جدید، بهویژه در استانهای جنوبی، به افزایش پایداری شبکه کمک کرد. این پروژهها با هدف کاهش چالشهای ناترازی و تقویت زیرساخت تولید برق به بهرهبرداری رسیدند و بخشی از بار شبکه را در روزهای اوج مصرف زمستانی پوشش دادند.
در کنار حرارتیها، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر نیز نقش مکمل اما راهبردی داشت. عبور ظرفیت منصوبه نیروگاههای تجدیدپذیر کشور از ۴۲۰۰ مگاوات در سال نخست دولت چهاردهم، نشانهای از تغییر رویکرد در حکمرانی انرژی است. این در حالی است که در ابتدای دولت، ظرفیت تجدیدپذیرها حدود ۱۲۰۰ مگاوات بود. نصب دهها هزار نیروگاه خورشیدی مقیاس کوچک در روستاها و برای اقشار کمدرآمد، علاوه بر افزایش تولید برق پاک، بُعد اجتماعی این سیاست را نیز پررنگتر کرده است.
مشارکت صنایع انرژیبر، ضلع دیگر این معادله بود. عبور ظرفیت نیروگاههای خودتأمین صنایع از ۲۷۰۰ مگاوات، امکان تأمین پایدار برق بخش تولید را فراهم کرد و به صنعت برق اجازه داد اولویت تأمین انرژی برای مشترکان خانگی را حفظ کند. این همزمانی، نمونهای از تقسیم هوشمند بار و همکاری دولت و صنعت در مدیریت بحران انرژی است.
با این حال، هیچیک از این دستاوردها بدون تأمین پایدار سوخت نیروگاهها امکانپذیر نبود. مصطفی رجبیمشهدی، سرپرست معاونت برق و انرژی وزارت نیرو، تعامل مستمر با وزارت نفت را یکی از ارکان اصلی عبور آرام از زمستان میداند. این هماهنگی سبب شد حتی در اوج موجهای سرما، تولید برق بدون وقفه ادامه یابد. ذخیرهسازی پیشدستانه و تنظیم هوشمند سبد سوخت، همراه با تحویل نفتگاز و نفتکوره کمسولفور، ضمن حفظ تولید، نگرانیهای زیستمحیطی را نیز کاهش داد.
تولید روزانه بیش از یک میلیارد و ۹۸ میلیون مترمکعب گاز خام
در نقطه مقابل زنجیره انرژی، وزارت نفت نیز زمستانی پرفشار اما رکوردشکن را پشت سر گذاشت. ناترازی انرژی و وابستگی بالای سبد مصرف کشور به گاز طبیعی، این وزارتخانه را واداشت تا همزمان بر مدیریت مصرف و افزایش تولید تمرکز کند. نتیجه این رویکرد، ثبت رکورد تاریخی تولید روزانه بیش از یک میلیارد و ۹۸ میلیون مترمکعب گاز خام بود؛ رقمی که در زمستان ۱۴۰۳ به ۱.۰۹۷ میلیارد مترمکعب رسید و در دیماه امسال بار دیگر ارتقا یافت.
میدان مشترک پارس جنوبی همچنان ستون فقرات تأمین گاز کشور است و حدود ۷۰ درصد گاز مصرفی ایران را تأمین میکند. در زمستانهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، رکوردهای متعددی در برداشت روزانه از این میدان ثبت شد؛ از ۷۱۰ و ۷۱۶ میلیون مترمکعب گرفته تا ثبت تاریخی ۷۳۰ میلیون مترمکعب در بهمن ۱۴۰۴ که بالاترین مقدار تولید در دو دهه بهرهبرداری از این میدان بهشمار میرود. حفاری ۱۴ حلقه چاه جدید طی ۱۵ ماه گذشته نیز حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به ظرفیت تولید افزوده و پیشبینی میشود این رقم با تکمیل چاههای جدید به حدود ۳۰ میلیون مترمکعب در روز برسد.
با ورود پارس جنوبی به نیمه دوم عمر خود، طرح فشارافزایی بهعنوان یک ضرورت راهبردی در دستور کار قرار گرفته است. امضای قرارداد هاب نخست با پتروپارس و عقد قرارداد هابهای بعدی با شرکتهای ایرانی، نشاندهنده عزم برای حفظ تولید در سالهای آینده است؛ هرچند تأمین مالی این پروژهها همچنان چالشی جدی محسوب میشود.
در کنار پارس جنوبی، شرکت نفت مناطق مرکزی با تولید روزانه حدود ۲۴۰ میلیون مترمکعب گاز، سهم مهمی در پایداری شبکه دارد. راهاندازی چاههای جدید و بهرهبرداری از طرحهایی نظیر توسعه میدان توس و ایستگاههای تقویت فشار، بهویژه در شمالشرق کشور، امنیت گازرسانی را تقویت کرده است.
در حوزه ذخیرهسازی نیز افزایش حدود ۲۰ درصدی حجم گاز ذخیرهشده در مخازن سراجه و شوریجه، پشتوانهای مطمئن برای زمستانهای سردتر فراهم آورده است.
رکوردشکنی تولید گاز، توسعه نیروگاههای حرارتی و تجدیدپذیر و مشارکت صنایع بزرگ، ترکیب تازهای از حکمرانی انرژی را شکل داد و مسیر پایداری شبکه برق و گاز را تثبیت کرد
در جنوب کشور، شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب با تمرکز بر جمعآوری گازهای همراه نفت، ضمن افزایش تولید، مشعلسوزی را بهطور محسوسی کاهش داده است؛ اقدامی که هم به نفع محیطزیست است و هم به افزایش عرضه گاز کمک میکند.
مجموعه این تحولات نشان میدهد عبور آرام از زمستان ۱۴۰۴ نتیجه یک تصمیم یا یک پروژه نبوده، بلکه حاصل زنجیرهای از سیاستها و اقدامات هماهنگ است؛ از مهار مصرف و افزایش راندمان نیروگاهها تا رکوردشکنی در تولید گاز و تقویت ذخیرهسازی. تجربه این زمستان میتواند بهعنوان نقشه راهی برای سالهای آینده مورد استفاده قرار گیرد؛ به شرط آنکه بهینهسازی مصرف، اصلاح ساختارها و سرمایهگذاری پایدار در انرژی، همچنان در کانون توجه سیاستگذاران باقی بماند.
