تعدد سازمان های تصمیم گیر؛ مانعی بر سر راه تجارت

مریم غدیرپور

وضعیت مرزهای تجاری کشور با بحرانی پیچیده روبه‌رو شده که توازن تجارت جاده‌ای را به مخاطره انداخته است؛ بسته ماندن مرز چذابه به دلیل ممانعت طرف عراقی از ورود کالا، یکی از چالش‌های اصلی است که جریان صادرات و واردات را با عراق مختل کرده است.

این انسداد در کنار ایستایی‌های طولانی‌مدت در سایر مرزها، زنجیره تأمین را با فشار بی‌سابقه‌ای مواجه کرده است.

در جبهه شرق، مرز دوغارون با معطلی ۱۵ روزه کامیون‌ها و صف انتظار ۴۶۷۱ دستگاه خودرو برای ترانزیت به افغانستان، به یک گلوگاه بحرانی تبدیل شده است؛ وضعیتی که ناشی از افزایش حجم تجارت جاده‌ای و عدم تناسب آن با ظرفیت‌های فعلی است.

علاوه بر این، چالش‌های ساختاری در حوزه حمل‌ونقل نیز شدت یافته است؛ از جمله ناهماهنگی در نرخ سوخت مرزی و نبود مشوق‌های سوختی برای کالاهای صادراتی که در مقایسه با استانداردهای جهانی همچون ترکیه، توان رقابتی ما را کاهش می‌دهد.

همچنین، مدیریت کالاهای فسادپذیر و یخچالی با بحران سوخت برای حفظ دمای ثابت روبه‌رو است که می‌تواند سلامت زنجیره تأمین دارو و مواد غذایی را تهدید کند؛ در حالی که رئیس انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، تعدد سازمان‌های تصمیم‌گیر و ضعف سیستم نوبت‌دهی را از عوامل اصلی این ناکارآمدی برشمرد.

ناکارآمدی، سرمایه ملی را به گروگان گرفته

وضعیت کنونی مرزهای تجاری کشور، فراتر از یک چالش لجستیکی، به یک بحران مدیریت زنجیره تأمین تبدیل شده است؛ معطلی ۱۵ روزه کامیون‌ها در دوغارون و بسته ماندن مرز چذابه، نشان‌دهنده شکاف عمیق میان ظرفیت‌های موجود و حجم واقعی تجارت جاده‌ای است.

این وضعیت، نه تنها هزینه‌های جاری شرکت‌های حمل‌ونقل را به شکلی تصاعدی افزایش داده، بلکه با ایجاد تنگناهای سوختی برای کالاهای فسادپذیر، سلامت زنجیره تأمین دارو و مواد غذایی را نیز به مخاطره انداخته است.

وزارت راه در سکوت و انفعال

در این میان، زمان آن فرا رسیده است که وزارت راه و شهرسازی و سازمان گمرک، فراتر از مدیریت بحران‌های لحظه‌ای، به دنبال اصلاحات ساختاری باشند؛ از جمله رفع تعدد سازمان‌های تصمیم‌گیر در مرز، اصلاح سیستم نوبت‌دهی و ایجاد مشوق‌های سوختی برای کالاهای صادراتی.

کالاهای یخچالی و کامیون‌هایی که کالاهای فسادپذیر حمل می‌کنند، نیاز دارند یخچال کامیون روشن بماند. روشن ماندن یخچال نیز مستلزم آن است که باک کامیون‌ها پر باشد و سوخت کافی در اختیار داشته باشند

معطلی‌های طولانی‌مدت و صف‌های بی‌انتها در مرزهای حساس، با استانداردهای تجارت جهانی همخوانی ندارد و می‌تواند منجر به نارضایتی گسترده در بخش خصوصی و تضعیف جایگاه ترانزیتی کشور شود؛ لذا اقدامات فوری و هماهنگ میان متولیان امر برای بازگشایی گلوگاه‌ها و افزایش ظرفیت پذیرش در مرزها، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ ثبات اقتصادی است.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران گفت: مرز تجاری چذابه همچنان بسته است و کامیون‌ها در مرز دوغارون برای تجارت با افغانستان نیز با توقف ۱۵ روزه مواجه هستند.

احسان ملک‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران درباره آخرین وضعیت تجارت جاده‌ای ایران و عراق ، اظهار کرد: در حال حاضر مرز چذابه بسته است. در مرز خسروی نیز احتمالاً ایستایی کامیون‌ها وجود دارد، اما رفت‌وآمد در این مرز در جریان است.

همه مرزهای تجارت جاده‌ای با عراق باز است، جز چذابه

وی افزود: مرز مهران و مرز باشماق نیز باز هستند. قصرشیرین نیز به دلیل اینکه بیشتر حالت بازارچه‌ای دارد، وضعیت متفاوتی دارد، البته این مرز نیز مرز خوبی است. در سایر مرزها تبادل کالا در جریان است، اما حتماً ایستایی پشت مرزها وجود دارد.

ملک‌زاده بیان کرد: در حال حاضر تنها مرز چذابه بسته است و امیدوار هستیم مشکل اصلی این مرز نیز در همین هفته برطرف و بازگشایی شوند.

طرف عراقی مانع ورود کالاها شده است

وی ادامه داد: بر اساس اطلاعاتی که داریم، طرف عراقی از ورود کالاها ممانعت کرده است. تقریباً همه مرزهای کشور، به جز بنادر جنوبی، باز هستند و تجارت جاده‌ای و تردد در آنها انجام می‌شود، اما متأسفانه ایستایی و حتی ایستایی‌های بلندمدت وجود دارد.

تفاوت نرخ سوخت در مرزها؛ پیگیر حل مشکل کامیون‌های یخچالی هستیم

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران درباره وضعیت کامیون‌های یخچالی و حمل کالاهای فسادپذیر نیز گفت: کالاهای یخچالی و کامیون‌هایی که کالاهای فسادپذیر حمل می‌کنند، نیاز دارند یخچال کامیون روشن بماند. روشن ماندن یخچال نیز مستلزم آن است که باک کامیون‌ها پر باشد و سوخت کافی در اختیار داشته باشند.

وی یادآور شد: ما حتماً درباره سوخت کامیون‌های یخچالی چالش داریم و جلسات متعددی نیز در این زمینه برگزار کرده‌ایم. واقعیت این است که به مشکلات موجود واقف هستیم، اما نباید اجازه دهیم مشکلات مربوط به سوخت، بر کالاهای فسادپذیر ما اثر بگذارد.

ملک‌زاده تصریح کرد: بخش عمده این کالاها دارو و کالاهایی هستند که زنجیره تأمین آنها نیازمند حفظ دمای ثابت است و نباید این زنجیره را از دست بدهیم.

وی ادامه داد: در سیستم نوبت‌دهی، کامیون‌های یخچالی که کالاهای فسادپذیر و خطرپذیر حمل می‌کنند، خط و نوبت مجزایی دارند و معمولاً سریع‌تر از مرز عبور می‌کنند.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران درباره نرخ سوخت در مرزها نیز اظهار کرد: در رابطه با نرخ سوخت در مرزها، حتماً در حال انجام مکاتبات و پیگیری مطالبات هستیم، زیرا نرخ سوخت در مرزهای ما با نرخ سوخت در داخل کشور متفاوت است و سهمیه‌ها نیز مشخص هستند.

برای حمل کالاهای صادراتی مشوق سوختی در نظر بگیرید

وی یادآور شد: مهم‌تر از همه اینکه در تمام کشورهای دنیا برای کالاهای صادراتی، مشوق‌هایی در نظر گرفته می‌شود؛ به‌ویژه در حوزه حمل‌ونقل کالاهای صادراتی. برای مثال، در ترکیه اعلام می‌کنند اگر کامیونی در حال حمل بار صادراتی باشد، سوخت آن باید به شکل ویژه و با مشوق تأمین شود.

ملک‌زاده عنوان کرد: ما این درخواست را نیز از سازمان پالایش و سوخت و سازمان راهداری داریم که حداقل برای کالاهای صادراتی، مشوق‌های خاصی در نظر گرفته شود.

توقف ۱۵ روزه کامیون‌ها در دوغارون؛ ۴۶۷۱ کامیون در صف ترانزیت

وی در ادامه درباره وضعیت تجارت ایران با افغانستان گفت: متأسفانه در دو مرز میلک و دوغارون نیز ایستایی و توقف کامیون‌ها وجود دارد. فکر می‌کنم در دوغارون حدود ۱۴ تا ۱۵ روز توقف وجود دارد.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران افزود: به هر حال، ما اکنون در همه مرزها ایستایی داریم و متأسفانه این موضوع دلایلی دارد. یکی از دلایل این است که حجم تجارت ما افزایش یافته است. در گذشته حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد صادرات و واردات ما از طریق دریا انجام می‌شد، اما اکنون بخش عمده‌ای از آن به جاده منتقل شده و همین موضوع باعث افزایش قابل توجه توقف‌ها شده است.

وی با اشاره به آخرین وضعیت مرز دوغارون اظهار کرد: اکنون در مرز دوغارون ۴ هزار و ۶۷۱ کامیون پشت خط ایستاده‌اند و منتظر ترانزیت هستند.

ظرفیت پذیرش مرز بازرگان از ۲۵۰ به ۴۰۰ کامیون رسید

ملک‌زاده درباره عوامل ایجاد چالش در مرزهای تجاری کشور گفت: ما معمولاً چالش‌های مرزی را تقسیم‌بندی می‌کنیم و بررسی آنها ما را به چند مورد می‌رساند. بخشی از ضعف‌ها و مشکلات مربوط به داخل کشور است. سیستم نوبت‌دهی ما مشکلاتی دارد و تعدد سازمان‌های تصمیم‌گیر در مرز نیز یکی دیگر از مشکلات است.

وی یادآور شد: موضوع دیگر، ظرفیت پذیرش طرف مقابل است. همان کاری که ما در بازرگان انجام دادیم و ظرفیت پذیرش را از ۲۵۰ دستگاه به حدود ۴۰۰ دستگاه رساندیم، باید در مرزهای دیگر نیز انجام شود.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران در پایان خاطرنشان کرد: با دیپلماسی خصوصی تا حدی ظرفیت داریم و می‌توانیم مسائل را پیگیری کنیم، اما مهم این است که دولت و وزارت امور خارجه، این دیپلماسی را گسترش دهند تا بتوانیم ظرفیت پذیرش در مرزهای مختلف را افزایش دهیم.