دستیار هوش مصنوعی؛ تحول در حکمرانی دیجیتال ایران تا پایان ۱۴۰۴

در حوزه فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی کشور، پیشرفت‌های قابل توجهی در سال‌های اخیر رخ داده است که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، توسعه طرح دستیار هوش مصنوعی است.

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، اخیراً اعلام کرد که فاز اجرایی این طرح به مراحل نهایی رسیده و نسخه پایدار آن تا پایان سال ۱۴۰۴ رونمایی خواهد شد. این پروژه بخشی از تلاش‌های گسترده معاونت علمی برای تقویت جایگاه ایران در حوزه هوش مصنوعی به شمار می‌رود و با هدف کمک به تصمیم‌گیری‌های کلان دولتی، هوشمندسازی صنایع کلیدی و بهبود خدمات عمومی طراحی شده است.

نشست هم‌اندیشی و هماهنگی اجرای طرح دستیار هوش مصنوعی با حضور حسین افشین و عبدالحسن بهرامی، رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان، برگزار شد. در این نشست تأکید شد که چالش اصلی پروژه، دسترسی به داده‌های دقیق و هماهنگی بین وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی است. افشین اظهار داشت که برقراری ارتباط داده‌ای میان دستگاه‌ها ضروری است تا دستیار هوشمند بتواند بر پایه اطلاعات صحیح، پیشنهادهای کارشناسی ارائه دهد. او افزود که داده صحیح مقدمه تصمیم درست است و اگر ورودی‌ها نادرست باشند، خروجی هوش مصنوعی نیز قابل اعتماد نخواهد بود. این دستیار در ابتدا برای کابینه دولت طراحی شده و هدف آن کمک به تصمیم‌گیری سریع‌تر و دقیق‌تر در موضوعاتی مانند سیاست‌های اقتصادی، تغییر قیمت‌ها، تعرفه‌ها و مدیریت منابع است.

اطلاعات دستگاه‌های اجرایی جمع‌آوری شده و در قالب داشبوردهای هوشمند به رئیس‌جمهور و وزرا ارائه می‌شود. سازوکارهای کارشناسی سنتی همچنان ادامه خواهد داشت، اما هوش مصنوعی نقش مکمل در افزایش سرعت، دقت و نظم ایفا می‌کند. این پروژه از اردیبهشت ۱۴۰۴ برای ۱۰ وزارتخانه و دستگاه اجرایی کلیدی آغاز شده و قرار است برای وزارتخانه‌های بهداشت، اقتصاد، صنعت، ارتباطات، انرژی و جهاد کشاورزی نیز گسترش یابد. علاوه بر این، معاونت علمی بر توسعه سکوی ملی هوش مصنوعی تمرکز دارد. نسخه اولیه این سکو در سال‌های گذشته رونمایی شده و خدمات آزمایشی آن برای دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان آغاز شده است. نسخه کامل سکو تا پایان ۱۴۰۴ در دسترس عموم قرار خواهد گرفت و امکان دسترسی به ابررایانه‌ها، مدل‌های زبانی بزرگ و کلان‌داده‌های فارسی را فراهم می‌کند تا پژوهشگران و شرکت‌ها بتوانند پروژه‌های هوش مصنوعی بومی توسعه دهند.

ایران در حوزه هوش مصنوعی پیشرفت‌هایی داشته است. راه‌اندازی سازمان ملی هوش مصنوعی، تخصیص بودجه‌های قابل توجه از صندوق توسعه ملی و اجرای پروژه‌های کلیدی مانند هوشمندسازی صنایع نفت و گاز، برق، سلامت و آموزش، از جمله این دستاوردها هستند.

با وجود چالش‌هایی مانند تحریم‌ها، محدودیت‌های زیرساختی و نیاز به واردات تجهیزات مانند GPU، نیروی انسانی متخصص کشور مزیت اصلی محسوب می‌شود. توسعه دستیار هوش مصنوعی نه تنها در سطح دولتی، بلکه در صنایع کلیدی کاربرد خواهد داشت. برای مثال، در وزارت نفت می‌تواند قوانین و داده‌های مرتبط را تحلیل کند و پیشنهادهای عملی ارائه دهد. مشابه آن برای سایر وزارتخانه‌ها نیز در حال تدوین است و این پروژه‌ها با همکاری دانشگاه‌های برتر مانند صنعتی شریف، امیرکبیر و اصفهان اجرا می‌شوند.

معاونت علمی همچنین فراخوان‌هایی برای مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان در توسعه سکو منتشر کرده و قراردادهای همکاری با بخش خصوصی آغاز شده است. این رویکرد مشارکتی به افزایش سرعت پیشرفت کمک کرده و زیست‌بوم هوش مصنوعی را تقویت می‌کند.

در کنار دستیار هوش مصنوعی، پروژه‌های دیگری مانند مدل‌های زبانی بومی، ابزارهای تحلیلی و سیستم‌های پیش‌بینی در حال اجرا هستند که تا حدود ۷۰ درصد بومی‌سازی شده‌اند. رونمایی از نسخه اولیه دستیاران هوش مصنوعی برای دستگاه‌های اجرایی در مرداد ۱۴۰۴، یکی از نقاط عطف این مسیر بوده و نشان‌دهنده تعهد به کاربردی کردن فناوری است.

در نهایت، رونمایی از نسخه پایدار دستیار هوش مصنوعی تا پایان سال ۱۴۰۴، گامی مهم در جهت هوشمندسازی حکمرانی، اقتصاد و خدمات عمومی کشور خواهد بود. این ابزارها می‌توانند به حل مسائل اجتماعی مانند مدیریت منابع انرژی، بهبود آموزش و بهداشت کمک کنند و جایگاه ایران را در شاخص‌های جهانی هوش مصنوعی ارتقا دهند.

معاونت علمی با تمرکز بر زیرساخت‌ها، کاربردها و همکاری‌های داخلی، مسیر روشنی برای آینده فناوری کشور ترسیم کرده و امید می‌رود با رفع موانع، ایران به یکی از بازیگران کلیدی منطقه در هوش مصنوعی تبدیل شود. این پیشرفت‌ها نه تنها فاصله با کشورهای پیشرو را کاهش می‌دهد، بلکه فرصت‌های جدیدی برای نوآوری و صادرات دانش فنی ایجاد می‌کند.