سرمایه اجتماعی؛ ستون نخست تاب‌آوری فرهنگی
سرمایه اجتماعی؛ ستون نخست تاب‌آوری فرهنگی
مشاور عالی مأموریت ملی تاب‌آوری فرهنگی، چهار محور سرمایه اجتماعی، دانش بومی، حکمرانی نهادی و تنوع فرهنگی را از ارکان اصلی تاب‌آوری فرهنگی در جوامع محلی دانست و بر ضرورت سیاست‌گذاری فرهنگی متناسب با این مؤلفه‌ها تأکید کرد.
محمدرضا مقدسی روز سه‌شنبه در گفت‌وگو با ایرنا، تاب‌آوری فرهنگی را ظرفیت جوامع محلی برای حفظ، انطباق و بازآفرینی هویت، ارزش‌ها، زبان، آداب و دانش بومی در برابر تغییرات ناگهانی و بحران‌ها دانست و تأکید کرد: تاب‌آوری فرهنگی یعنی توان زیستن در تغییر، بدون گسست از ریشه‌ها و سنت‌ها.
وی افزود: در دنیای امروز، تهدیدهایی مانند جهانی‌سازی، مهاجرت یا تحولات اقتصادی، هویت فرهنگی را با چالش مواجه کرده‌اند و این تاب‌آوری است که به جوامع امکان می‌دهد فرهنگ خود را هم حفظ و هم روزآمد کنند.
سرمایه اجتماعی؛ ستون نخست تاب‌آوری فرهنگی
مقدسی اولین و مهم‌ترین مؤلفه در تاب‌آوری فرهنگی را «سرمایه اجتماعی» دانست و گفت: سرمایه اجتماعی، شبکه‌ای از روابط انسانی، اعتماد متقابل و مشارکت جمعی است که انسجام و همبستگی را در جامعه تقویت می‌کند.
او خاطرنشان کرد: روابط خانوادگی، همسایگی، ارتباطات درون‌سازمانی و مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی، از جمله مصادیق سرمایه اجتماعی‌اند که در بحران‌ها، جوامع را پایدارتر و واکنش‌پذیرتر می‌کنند.
دانش بومی؛ حافظ هویت و تجربه تاریخی جامعه
دانش بومی، دومین عامل مؤثر بر تاب‌آوری فرهنگی از نگاه مشاور عالی مأموریت ملی، سنت‌ها و دانش بومی است که مقدسی در این خصوص هم گفت که دانش بومی شامل آداب، مهارت‌ها، باورها و دانشی است که طی نسل‌ها به‌صورت شفاهی و تجربی منتقل شده است.
او ادامه داد: حفظ این دانش به جوامع امکان می‌دهد با محیط طبیعی و اجتماعی خود بهتر تعامل کنند و در مواجهه با بحران‌ها، از راه‌حل‌های آزموده‌شده بهره ببرند.
حکمرانی محلی و حمایت نهادی؛ بستر اجرایی تاب‌آوری
مقدسی در ادامه، «حکمرانی و حمایت نهادی» را سومین پایه تاب‌آوری دانست و افزود: تاب‌آوری فرهنگی بدون سازوکارهای نهادی و سیاست‌گذاری حمایتی، ناکارآمد خواهد بود.
وی با اشاره به نقش دولت‌ها، شهرداری‌ها و نهادهای فرهنگی گفت: نظام حکمرانی باید برنامه‌هایی برای آموزش، مشارکت محلی و حمایت از فرهنگ بومی داشته باشد تا این ظرفیت‌ها بالفعل شوند. این حمایت نهادی می‌تواند در مواجهه با بحران‌های فرهنگی و اجتماعی، نقش حفاظتی ایفا کند.
تنوع فرهنگی؛ محرک خلاقیت و انسجام اجتماعی
چهارمین مؤلفه از دیدگاه دکتر مقدسی، «تنوع فرهنگی» است. او در این باره توضیح داد: تنوع فرهنگی به معنای پذیرش تفاوت‌ها و احترام به هویت‌های متکثر در جامعه است. این تنوع، بستر خلاقیت، انعطاف‌پذیری و نوآوری را فراهم می‌کند.
وی افزود: پذیرش تفاوت‌ها، تنش‌های اجتماعی را کاهش داده و با ایجاد حس تعلق و انسجام، توان جوامع برای عبور از بحران‌ها را افزایش می‌دهد. انسجام اجتماعی، محصول احترام به تنوع است.
تعامل چهار مؤلفه در ساخت تاب‌آوری فرهنگی
در پایان این گفت‌وگو، دکتر محمدرضا مقدسی با جمع‌بندی دیدگاه خود گفت: تاب‌آوری فرهنگی حاصل تعامل هم‌زمان این چهار مؤلفه است؛ بدون سرمایه اجتماعی، انتقال دانش بومی دشوار است؛ بدون حکمرانی حمایتی، سنت‌ها رنگ می‌بازند؛ و بدون پذیرش تنوع، انسجام اجتماعی شکل نمی‌گیرد.
او تأکید کرد: سیاست‌گذاران فرهنگی باید نگاه سیستمی به این چهار محور داشته باشند تا تاب‌آوری به یک ارزش نهادمند در جوامع محلی تبدیل شود.
